‘Importsoja in de prakijk niet duurzaam genoeg’

Op papier is Nederland zeer verantwoordelijk qua sojagebruik. In de praktijk moet het wel wat beter.Het lijkt er op dat Nederlandse veehouders zich steeds minder zorgen hoeven te maken over de kans dat soja in veevoer verantwoordelijk is voor de kaalkap van het regenwoud. Niet alleen is Nederland koploper op het gebied van verantwoordelijk geteeld sojagebruik in vergelijking met andere Europese landen. Diervoeding in Nederland is ook 100% verantwoord geteeld volgens de Fefac-richtlijnen. Voor melkvee is dit 100% RTRS (Roundtable Responsible Soy). Aan verantwoordelijk geteelde soja blijken in de praktijk toch nog wel wat haken en ogen te zitten - foto: Twan Wiermans.98% sojameel verantwoord geteeldAlleen, voor de Nederlandse boer wordt de ingekochte soja gedekt door certificaten. Die worden bijvoorbeeld collectief door Nevedi of door grotere partijen zelf ingekocht. Een certificaat zorgt ervoor dat een Braziliaanse, Argentijnse of Paraguyaanse boer net dat beetje extra krijgt als erkenning voor zijn werk. Echter, dit is vaak niet kostendekkend.Deze certificaten zijn niet gekoppeld aan het fysieke product. Dus het zegt niets over de meel die de Nederlandse boer daadwerkelijk op het erf heeft liggen. Dat is heel waarschijnlijk (deels) illegaal geteeld. Nederlandse boeren doen het hartstikke goed als het gaat om verantwoordelijk sojagebruikIn onze rapportage, de eerste Europese Soja Monitor, laten we zien dat Nederlandse boeren het hartstikke goed doen als het gaat om verantwoordelijk sojagebruik. In Nederland gebruikten we in 2017 in totaal bijna 2,5 miljoen ton soja, waarvan 83% verantwoord geteeld was. Van de 2,1 miljoen ton sojameel, wat dus in diervoeding werd gebruikt, was 98% verantwoordelijk geteeld.Stap verderWe hebben het in theorie dus goed voor elkaar in Nederland. Toch pleiten wij als IDH ervoor om een stap verder te gaan en ervoor te zorgen dat ook het fysieke product niet bijdraagt aan ontbossing en andere negatieve praktijken.De grootste sojaproducenten zijn de Verenigde Staten, Brazilië, Argentinië en Paraguay. In Zuid-Amerika wordt sojateelt in verband gebracht met landonteigening, overmatig pesticidegebruik en grootschalige ontbossing.In Nederland – en in Europa – hebben we de mogelijkheid om de wereldeconomie te leiden naar eerlijke en duurzame inkoopIn Europa werd in 2017 14 miljoen ton sojabonen geimporteerd en 19 miljoen ton meel, waarvan het grootste deel uit Brazilie kwam. Het is goed om te weten dat de herkomst van de sojabonen tussen 2017 en 2018 drastisch is veranderd.Dat komt door de handelsoorlog tussen Brazilië en China. In 2017 kwam nog 34% van de bonen uit de VS, in 2018 steeg dit tot 50%. Qua meel is de verandering minimaal.Gemalen soja bij een veevoederingrediëntenopslag - foto: Twan Wiermans.Ondanks deze marktverschuiving blijft aandacht voor de situatie in Zuid-Amerika nodig. In Nederland, en in Europa als de op één na grootste importeur van soja, hebben we de mogelijkheid om de wereldeconomie te leiden naar eerlijke en duurzame inkoop. Niet-duurzame productie kan tropische bossen vernietigen en kan een slechte invloed op de grond- en waterkwaliteit hebben. Dat geldt ook voor de leefomgeving van omwonenden. Duurzame productie biedt daarentegen ontwikkelings- en handelsmogelijkheden, verhoogt het levensonderhoud en kan de bosbescherming stimuleren.Leverancier vragenOok de Nederlandse boer heeft hier een belangrijke rol. Ondanks dat die er middenin zit en naar het lijkt weinig te zeggen heeft over de oorsprong van zijn of haar soja. De eerste stap is om aan de leverancier te vragen waar de soja vandaan komt. Er is een grote kans dat die het ook niet weet en weer terug moet naar de leveranciers, de traders. Maar alleen als we weten waar onze soja vandaan komt, kunnen we gerichte acties ondernemen.Vraag niet alleen naar de oorsprong van soja, vraag ook of het minimaal ontbossingsvrij geteeld isEn aangezien de sojaketen nogal intransparant is, zal de eis op informatie over de oorsprong (waar de soja vandaan komt) bijdragen aan het verbeteren van de soja-industrie. Maar vraag niet alleen naar de oorspong van soja, vraag ook of het minimaal ontbossingsvrij geteeld is. In Nederland is het veevoer al 100% volgens de Fefac richtlijnen en nu is het tijd om een stap verder te gaan. Sojabonen in de peul - foto: Hans Prinsen.En ga naast de vraag over de oorsprong ook het gesprek aan over duurzaamheid. Door meer vraag naar ontbossingsvrije soja te creëren, zal dat uiteindelijk zorgen voor voldoende massa om de transitie van certificaten te maken naar fysiek duurzame soja op het erf. In Nederland, maar wellicht ook in buurlanden.Laten we dit probleem aan gaan pakken, zodat we de consument straks goed nieuws kunnen vertellenVoor de consument is het niet zichtbaar wat een koe, varken of kip eet. Dat daar ook soja uit Zuid-Amerika in zit – en dat er ook een link is met onder andere ontbossing – is voor velen onbekend.Maar laten we niet wachten tot dit algemeen bekend is. Er is al wantrouwen tegen voedselverwerkers en helaas ook tegen boeren. Laten we daarom dit probleem aan gaan pakken, zodat we de consument straks goed nieuws kunnen vertellen.Nienke Sleurink is programmamanager Deforestation Commodities bij het initiatief voor duurzame handel (IDH).