Groeiende omzet in korte ketens

De korte keten staat in de schijnwerpers. Bij consumenten en bij boeren en tuinders. Het marktaandeel groeit, mede dankzij de coronacrisis. De potentie is groot, maar er liggen ook grote uitdagingen, bijvoorbeeld op het terrein van logistiek en leveringszekerheid.De korte keten in het kort:5.700 ondernemers zijn actief in korte ketenOmzet in agrarische korte ketens: € 1,2 miljardKorte ketens profiteren van coronacrisisDuizenden boeren en tuinders zijn actief in een korte keten. Een van de meest succesvolle ketens is de Groene Hart Coöperatie, sinds 2010 actief in het westelijk veenweidegebied. Zo’n 35 ondernemers bieden gezamenlijk een breed pakket producten aan – onder meer kaas, drinkyoghurt, vlees, groenten en eieren – onder het logo STREEK. De jaarlijkse omzet bedraagt € 2,5 miljoen.Een belangrijke succesfactor is de afzet aan de 70 filialen van supermarktketen Hoogvliet. Melkveehouder en coöperatievoorzitter Edwin Veldhuijzen uit Zoeterwoude (Zuid-Holland) zet circa 50% van zijn zuivelproducten in deze keten af. “Ik en ook mijn collega’s hebben meer afzetkanalen, maar onze coöperatie is vaak de belangrijkste. Zie daar het economische belang van gezamenlijke afzet.”_{Lees verder onder de foto‘s}Edwin Veldhuijzen van Groene Hart Coöperatie in Zoeterwoude, een van de meest succesvolle korte ketens. - Foto: Roel DijkstraConsument bestelt pakket online en haalt zelf opEen veel kleinere keten is Goei Eete, een samenwerkingsverband van 24 boeren en tuinders in de regio Tilburg. De groep heeft een webshop. Consumenten stellen hun eigen pakket samen dat zij zelf ophalen bij een van de 9 ophaalpunten. Goei Eete heeft 200 vaste klanten. De omzet ligt op € 100.000 per jaar.De omzet van Goei Eete is al jaren stabiel. Tot de coronacrisis. “Het aantal pakketten is sinds maart verdubbeld. Ik verwacht dat we een groot deel van de nieuwe klanten kunnen behouden”, zegt rundvleeshouder Corné van Roessel uit Goirle, de spil in de organisatie.Of dat optimisme terecht is, moet nog blijken. Korte ketens die gespecialiseerd zijn in directe afzet aan consumenten hebben zeker geprofiteerd van de plotseling groeiende belangstelling voor voedsel uit de eigen regio. De Streekboer (60 boeren in Noord-Nederland, 800 vaste klanten) constateert een verdubbeling van de omzet. De pakketten konden nauwelijks worden aangesleept. Rechtstreex – een collectief in regio Rotterdam – heeft zijn omzet tijdens de coronatijd met 250% zien stijgen.Lees onderaan dit artikel meer over het succesvolle Boerschappen6 lessen van succesvolle korte ketensLogistieke kosten: de kosten voor transport gaan ten koste van de meerprijs voor de boer. Door samenwerking met professionele vervoerders in de regio kunnen de kosten worden verlaagd. Bedenk: lange ketens zijn qua logistiek erg efficiënt.Communicatie: de consument wil best meer betalen voor een product uit de regio, maar wil ook graag weten waarom dan. Een lachende boer op het etiket is niet genoeg. Maak duidelijk welke resultaten worden geboekt. Denk daarbij aan aantallen weidevogels en voedselkilometers, bijvoorbeeld via een QR-code op het etiket.Volume: door de afzet te vergroten, komt geld vrij voor aanstelling van (parttime) beroepskrachten. Bijvoorbeeld op het terrein van administratie of marketing. Succesvolle korte ketens hebben vaak meerdere grote afnemers, bijvoorbeeld supermarkten of een ziekenhuis.Leveringszekerheid: het is essentieel dat de afnemer krijgt wat hij bestelt en ook op het afgesproken tijdstip. Spreiding van het aanbod van verse producten over het seizoen is van belang. Daarover moeten producenten afspraken met elkaar maken over het teeltplan.Meer afzetkanalen: ondernemers in de korte keten hebben meestal meer afzetkanalen; kwestie van risicospreiding. Bij groei van de korte keten is het beter om een beroep te doen op de bestaande deelnemers dan op nieuwe producenten. Dat versterkt de betrokkenheid.Subsidie: in de opstartfase maken korte ketens vaak gebruik van subsidie. Ketens die na drie jaar nog afhankelijk zijn van subsidie, zijn waarschijnlijk niet levensvatbaar.Schouten voorstander van producten met een gezichtLandbouwminister Carola Schouten is er in ieder geval blij mee. In een videoboodschap aan de deelnemers van een webinar over korte ketens sprak zij recent over ‘de herontdekking van lokaal voedsel, van producten met een verhaal en een gezicht’.Tijdens een ledenvergadering van de ChristenUnie gaf zij de programmacommissie van haar partij een boodschap in de vorm van een vraag mee. “Moeten we niet veel meer voedsel uit onze eigen omgeving gaan kopen?”Omvang en financieel belang van korte ketenDe jongste cijfers over de omvang en het financiële belang van korte ketens in de agrarische sector komen uit de Landbouwtelling 2017. Boeren is gevraagd of zij actief zijn in zo’n keten en om welke omzet het gaat. Hierbij gaat het om directe afzet aan consumenten, waarbij er maximaal één schakel zit tussen producent en consument. De cijfers zijn op een rij gezet door Jan Willem van der Schans van Wageningen Economic Research.Uit zijn rapport blijkt dat ruim 5.700 ondernemers gedeeltelijk of geheel afzetten in de korte keten. De gezamenlijke omzet bedraagt bijna € 1,2 miljard. Brabant en Zuid-Holland staan qua omzet stevig bovenaan in de ranglijst. Dit zijn dichtbevolkte provincies met veel potentiële klanten.Directe verkoop van asperges, aardbeien en fruit spelen hierbij in Brabant een belangrijke rol, stelt Van der Schans. Bovendien heeft provincie Noord-Brabant afgelopen jaren veel geld in korte ketens gestoken. “In Zuid-Holland zijn juist veel glastuinders, zowel in de groente- als de sierteelt, naast verkoop aan de veiling ook vaak gericht op directe verkoop. Dat gaat soms om tienduizenden euro’s per bedrijf per jaar.”Brabant en Zuid-Holland staan qua omzet stevig bovenaan in de ranglijst. Dit zijn dichtbevolkte provincies met veel potentiële klanten.Direct overleg om probleem van afnemer op te lossenKorte ketens die snappen wat het probleem is van de volgende schakel in de keten en dat vervolgens ook oplossen, zijn het meest succesvol, zegt Van der Schans. “Zie het voorbeeld van Groene Hart Coöperatie en Hoogvliet. De op Midden-Nederland gerichte supermarkt wil zich profileren ten opzichte van zijn landelijk opererende concurrenten en de coöperatie kopt in met streekproducten uit dezelfde regio waarin Hoogvliet zijn filialen heeft.”Hij noemt een ander voorbeeld. Akkerbouwbedrijf Novifarm in de Hoekse Waard verkoopt aardappelen aan friteszaken van Bram Ladage in regio Rotterdam. “Fritesbakkers moeten vaak veel blauwe plekken wegsnijden. Novifarm lost dat probleem op door een aangepaste rooimachine in te zetten. Resultaat: minder blauwe plekken en dus minder afval. Direct overleg tussen producent en afnemer levert profijt op voor beide partijen.”Corné en Astrid van Roessel van 'Goeie Eete' in regio Tilburg maken bestellingen klaar. - Foto: Peter RoekLogistieke kosten verlagen om korte keten te stimulerenOm verdere groei van korte ketens te stimuleren, hebben het ministerie van LNV, LTO en RVO.nl de Taskforce Korte Keten opgericht. Een van de trekkers is Drees Peter van den Bosch. Volgens hem is het mogelijk om het marktaandeel van lokaal voedsel binnen vijf jaar te vergroten naar 25%. Nu ligt dat volgens de Taskforce op 5%.Samen met 150 korteketen-initiatieven zijn de knelpunten geïnventariseerd. Een van de belangrijkste: de logistieke kosten. Busjes halen producten op, rijden naar een verdeelcentrum en vervolgens naar afhaalpunten, huisadressen en restaurants. Dat kan slimmer. Van den Bosch: “Bouw bijvoorbeeld een logistiek centrum vlak buiten de stad, waar korteketenondernemers uit verschillende sectoren hun waren kunnen leveren. Laat vanuit daar elektrische busjes de stad inrijden.”Praktijk van korte keten is weerbarstigNaast succesvolle ketens zijn er ook die de handschoen in de ring gooien. De praktijk blijkt soms weerbarstig. De Proefschuur, een groep van ruim 50 boeren op Voorne-Putten, is er na drie jaar mee gestopt. Afzet van verse seizoensproducten via de supermarkten op het eiland blijkt niet rendabel.“De aangeboden producten waren te weinig onderscheidend” zegt Van der Schans. “Jaarrond levering bleek moeilijk. Misschien nog belangrijker, ook de interne logistiek bij de filialen bleek niet ingericht te zijn op producten uit de regio. Daardoor bleef de bloemkool van De Proefschuur soms te lang in de koeling staan.”Lees ook: De Proefschuur: lokale afzet mislukt door te lage omzetSuccesvol Boerschappen breidt uit buiten BrabantHet Brabantse concept Boerschappen is een van de meest succesvolle korte ketens in de agrarische sector. De afzet groeit snel. De organisatie levert boxen aan consumenten met vooral verse producten uit vrijwel alle agrarische sectoren. Circa 40 boeren en tuinders leveren elke week. In totaal zijn er ruim 150 ondernemers aangesloten bij deze keten, bijvoorbeeld aspergetelers die alleen in het oogstseizoen leveren.Boerschappen is ontstaan in de regio rond Breda, is nu actief in heel provincie Noord-Brabant en slaat zijn vleugels sinds dit jaar uit naar andere provincies. Circa 60% van de klanten haalt zijn box op bij een van de ophaalpunten, 40% krijgt hun box thuis bezorgd, waarvan de helft buiten Brabant woont. Begin van deze maand zijn nieuwe ophaalpunten geopend in Haarlem, Den Haag, Utrecht en Rotterdam. Amsterdam volgt dit najaar.Keten ook bij uitbreiding zo kort mogelijk houdenKantoor en verdeelcentrum zijn in Breda. Er zijn 50 werknemers in dienst, onder wie inpakkers, chauffeurs en administratiemedewerkers. Hier worden ook verse ingrediënten verwerkt tot lang houdbare producten, zoals gedroogde kruiden, tomatensaus en zuurkool.Boerschappen-directeur Stijn Markusse geeft geen informatie over de jaarlijkse omzet. Zijn plan is om het Boerschappen-concept uit te rollen in heel Nederland. “Onze nieuwe ophaalpunten in de Randstad bevoorraden we nu nog vanuit Brabant, maar op korte termijn zoeken we leveranciers in de regio zelf. Zo houden we de keten zo kort mogelijk.”