Groei in bio-zeugen in plaats van zelf afmesten

Biologisch varkenshouders Wilco en Jan Harmsen hadden de ambitie om een gesloten bedrijf te worden. Ze kozen om beperkt te groeien in zeugen.Het blijft een mooi plaatje; zeugen die buiten lopen en biggen dik in het stro. De lage temperatuur op een gure januaridag lijkt de oude en jonge dieren niet te deren. Voor Wilco Harmsen en zijn vader Jan is het gewoon dagelijks werk; in plaats van lekker warm in de stal zit Wilco met muts op de Bobcat om de zeugen wat kuilvoer te geven.Wilco Harmsen (39) heeft een biologisch zeugenbedrijf met eigen aanfok (T-lijn en L-lijn van Topigs Norsvin). De Pietrain-biggen worden afgezet via De Groene Weg. - Foto: Henk RiswickWilco Harmsen (39) in Hengelo (Gld.)Bedrijfsgegevens
325 biologische zeugen
9 hectare huiskavel
3 hectare uitloop zeugen
28,7 gespeende biggen per jaar
14,0% uitval in de kraamstal
5 afnemers van biggenGrotere binnen biologische segmentHet biologisch zeugenbedrijf Harmsen behoort tot de grotere binnen dit segment in Nederland. Wilco nam het bedrijf vorig jaar over van vader Jan die op zijn beurt in 2001 de overstap maakte van gangbaar naar biologisch. Dat betekende van 200 zeugen terug naar 150 zeugen. In de jaren daarna is het aantal zeugen gegroeid tot 275 rond 2013. Rond die tijd was de verwachting om op termijn de biggen geheel of gedeeltelijk af te mesten. Dat verkleint het afzetrisico, past goed bij de biologische gedachte en is bovendien een stuk marge in eigen hand houden. Zo vertelde Jan het destijds in een reportage in Boerderij over hoe het bedrijf er in 2020 uit zou kunnen zien.De dragende zeugen lopen allemaal los en kunnen binnen en buiten. In de winter krijgen ze dagelijks krijgen een portie ingekuild gras.Zeugentak uitgebreidIn plaats van met vleesvarkens is het bedrijf de afgelopen jaren verder uitgebreid in zeugen. De teller staat nu op 325 zeugen. Eigenlijk om een heel eenvoudige reden: door groei van biologische vleesvarkens kon afnemer De Groene Weg de extra biggen heel goed gebruiken. “Het maakte het mogelijk om de stromen beter op elkaar af te stemmen”, herinnert Jan zich. Op dit moment levert Harmsen aan vijf vleesvarkenshouders binnen een straal van 50 kilometer van het bedrijf.Goede kijk op de dierenAchteraf zijn vader en zoon tevreden met deze keuze. Het houden van biologische zeugen hebben ze na een kleine 20 jaar goed in de vingers, wat ook blijkt uit bijna 29 biggen per zeug per jaar bij 14% uitval in de kraamstal. Dat is een belangrijke indicator voor het managementniveau in de biologische zeugenhouderij. Het sectorgemiddelde ligt enkele procentpunten hoger. “We hebben er echt aardigheid in, proberen het steeds wat beter te doen.”De biggenstal uit 2010 met buitenuitloop is gebouwd vanwege de stijgende biggenproductie. In 2017 is deze uitgebreid.ArbeidsvoorzieningSpecialisatie in zeugen heeft voordelen, maar er is ook een belangrijk nadeel: de arbeidsvoorziening. Het aantal arbeidskrachten is 3,2, waardoor één man grofweg 100 zeugen kan bijhouden. Dat geeft structureel hoge vaste lasten. Daar komt bij dat niet iedereen het zomaar kan, is de ervaring. “Je moet een goede kijk op de dieren hebben. We hebben met een hoge kostprijs te maken, dus er mag weinig fout gaan.” Dat is een extra reden om vooral op de zeugen te focussen; een tak erbij betekent meer verdeling van de aandacht die dan minder gericht is op de zeugen.We hebben als biologisch bedrijf met een hoge kostprijs te maken, dus mag er weinig fout gaanOmstandighedenEen goed resultaat zit vast op 100 grote en kleine dingen die het verschil maken. Van de voeding van de zeugen tot het juiste klimaat. Dat is in de gangbare sector niet anders, maar bij biologisch is er minder grip op de omstandigheden. Soms zit het in hele kleine dingen. Harmsen gebruikt bijvoorbeeld de eerste vijf dagen in de kraamstal kort stro. Dat voorkomt dat de navelstreng van de biggen verkleeft aan het stro, wat extra uitval kan geven. Pas na vijf dagen wordt langer stro ingezet.De laatst gebouwede biggenstal aan de binnenkant. De biggen gaan naar vijf biologische vleesvarkenshouders.VoedingEen aspect dat meer dan in de gangbare sector discussie oplevert, is het voer. “De voeding van zeugen en biggen komt al secuurder, en dan zijn er ook nog eens verschillende visies op de beste samenstelling.” Omwille van stabiliteit in kwaliteit en samenstelling is Harmsen terughoudend in het voeren van eigen geteelde grondstoffen; iets wat wel past in de biologische gedachte.Onderscheidend blijvenVoor de langere termijn sluit Harmsen een uitbreiding met vleesvarkens niet uit. Dat zal dan eerder op een andere locatie zijn dan thuis. Ondanks een royaal bouwblok wil de ondernemer te veel gebouwen voor de beeldvorming voorkomen. Eerder nog voorziet hij investeringen in duurzaamheid. Dat is wat bij deze sector past en hij vindt het belangrijk om voldoende onderscheidend te blijven. Er liggen al zonnepanelen op de daken en mogelijk wordt dat aantal de komende jaren uitgebreid.Deze kraamstal is in 2006 gebouwd, dus na de overschakeling. Juist hier wordt verschil gemaakt in technisch resultaat.Uitbreiden in grondEen andere optie is uitbreiden in grond. Voor de uitloop van de eigen varkens ligt er voldoende land rond het bedrijf, maar voor de teelt van grondstoffen en plaatsing van mest zou meer beschikbaar mogen zijn. Het zijn grote investeringen die niet direct rendement opleveren maar in de ogen van de ondernemers het bedrijf voor de lange termijn versterken.Behoud en verbetering resultatenDe komende jaren is dit allemaal niet van toepassing. Wilco heeft het bedrijf pas overgenomen en richt zich vooral op behoud en verbetering van de resultaten. “Dat is nodig om de financiering van de overname mogelijk te maken.” Investeren is mooi, maar hij ervaart het nu als zeer prettig dat tijdens de maatschapperiode flink is afgelost. “Maar als kansen zich voordoen, zal ik die wel serieus overwegen en grijpen als het past.”Voeding geeft meer discussie dan bij regulier is de ervaring van Harmsen. Er zijn veel minder voerbedrijven met kennis hierover.