‘Grasland weerbaarder maken tegen droogte’

De meest effectieve manier om droogteschade te beperken, is om daling van het grondwater zolang mogelijk uit te stellen.De zomer van 1976 blijft de droogste sinds het begin van de metingen in 1901. Ook nu is het extreem droog en net zoals dat 1976 het geval was, maar ondertussen regent het weer in Nederland. Van het ene uiterste vallen we in het andere: in Friesland is deze maand lokaal al meer dan 100 millimeter regen gevallen. Fascinerend is het om te zien hoe snel de verdorde weilanden weer groen worden. Vorige week knisperde het gras nog onder je voeten, nu heeft diezelfde gele grasmat alweer een groene waas. Slechts bovenste centimeters vochtigEchter, hoeveel water er ook is gevallen, wanneer ik met een grondboor de bodem in ga, blijken slechts de bovenste centimeters vochtig te zijn; daaronder is het stofdroog. De meeste bodemprofielen hebben hun hangwater opgebruikt. Alleen waar nog vocht vanuit het grondwater kan worden nageleverd staat het gewas er goed bij. Ik zag een perceel mais op gronden waar de grondwaterstand niet verder wegzakt dan 80 centimeter – met een perfecte gewasstand. Op graslanden is het afwachten welke grassen nu als eerste de groei ‘erin hebben’ en wat de kwaliteit van de grasmat wordt (kweekgras breidt zich nu als een razende uit..). En ja, had gras maar zo’n lange penwortel als ridderzuring of had paardenbloem maar zo’n goede voerderwaarde als Engels raaigras. Die penwortels gaan niet alleen diep, maar kunnen ook voedingsstoffen in de wortel opslaan.
_{Lees verder onder de foto}Een van de maatregelen die genomen kan worden tegen de droogte is het vergoten van de diversiteit van het grassenbestand. - Foto: Henk RiswickBetere weerbaarheid tegen droogteHet is de verwachting dat we in de nabije toekomst vaker vergelijkbare droge perioden gaan krijgen, gevolgd door zwaardere hoosbuien. Vanuit dat besef kunnen en moeten we echt meer nadenken hoe we in de toekomst onze weerbaarheid tegen droogte kunnen vergroten. Een van de maatregelen die genomen kan worden is het vergoten van de diversiteit van het grassenbestand in de Nederlandse weides. Deze, misschien wel verassende maatregel, vergroot namelijk het vochtleverend vermogen van de grond.Bewortelbare diepte vergrotenHet vochtleverend vermogen wordt in belangrijke mate bepaald door de grondwaterstand. Zolang er vocht vanuit het grondwater bij de wortels van de plant komt, is er geen probleem in de vochtvoorziening. Op een bepaald moment kan de grondwaterstand echter zoveel uitzakken dat deze nalevering stopt. De meest effectieve manier om droogteschade te beperken, is om dat moment zolang mogelijk uit te stellen. Dat kan door de grondwaterstanden zo lang mogelijk hoog te houden (door middel van peilbeheer, peilgestuurde drainage en dergelijke) maar ook door de bewortelbare diepte te vergroten. VoordelenHet voordeel van het vergroten van de bewortelbare diepte is dat niet alleen het moment wordt uitgesteld waarop het er geen nalevering van vocht meer vanuit het grondwater optreedt. Een ander voordeel is dat ook de hoeveelheid beschikbaar hangwater, het vocht dat in de bovengrond wordt vastgehouden, toeneemt. Eigenlijk neemt niet de hoeveelheid water in de bodem toe, maar neemt het volume bodem toe (de laag wordt dikker) waaruit de wortels water kunnen onttrekken. RekenvoorbeeldEen rekenvoorbeeld met een zandbodem met circa 5% organische stof die ongeveer 20 millimeter per 10 centimeter vocht kan vasthouden. Een gewas dat effectief tot 30 centimeter diepte wortelt, heeft dan nog de beschikking over 3*20 = 60 millimeter vocht. Wanneer echter het gewas tot 40 centimeter diepte effectief kan wortelen, neemt die hoeveelheid met 20 millimeter toe. Dat lijkt niet spectaculair veel, maar om 20 millimeter regen doen wij nu een vreugdedansje. ‘Dit is een ideaal moment om serieus na te denken over grasmengsels die beter tegen droogte kunnen’Probleem is dat de hoogproductieve weides in ons land bestaan uit soorten die weinig droogteresistent zijn. Wij zien hier nu dat kruiden en andere grassen de concurrentie met het Engels raaigras aangaan en zelfs domineren. De droogte van 2018 zou een ideaal het moment moeten zijn om serieus na denken over grasmengsels die beter tegen droogte kunnen. Hogere productie op langere termijnIk verwacht dat een ‘soorten-diverser’ grasmengsel op de lange termijn een hogere productie zal geven, met name in extreme jaren. En besef goed: meer diversiteit in het grassenbestand heeft als maatregel meer potentie om droogtegevoeligheid te verminderen dan het verhogen van het organischestofgehalte. Een procent meer organische stof, boven de 4%, levert per 10 centimeter bodem circa 3 à 4 millimeter meer beschikbaar vocht op en dat is fors minder dan de extra hoeveelheid die een betere beworteling oplevert! Natuurinclusieve landbouw noem ik dit. Meer diversiteit in onze weides om ze weerbaarder te maken voor droogte en ook de productie van kwalitatief goed gras in droge jaren op peil te kunnen houden!