Goedkope groei op tweede locatie

Groeien op een andere locatie komt volop voor in de varkenshouderij. De relatief lage koopprijzen maken het vaak interessant. Het biedt voordelen maar is zeker niet voor iedereen de beste route.Het hebben van meerdere locaties is een oud en breed toegepast fenomeen in de varkenshouderij. Dat blijkt ook uit cijfers van het CBS; circa 750 van de 4.000 bedrijven met varkens hebben in 2019 meer dan één UBN-nummer en dat zal dus grofweg overeenkomen met meer dan één locatie.Om een verdere verfijning in ontwikkeling in de tijd, type bedrijven en ligging te geven, is op basis van de CBS-cijfers niet mogelijk. Het is wel aannemelijk dat de meeste bedrijven met een tweede locatie in de varkensdichte gebieden in Brabant en Limburg liggen. Ook behoren ze bij relatief grote bedrijven. Met name in Brabant staat al jaren een rem op de uitbreiding van bouwblokken en aantallen zodat ondernemers met groeiambitie het steeds vaker op een andere locatie zoeken. Dat wordt versterkt door de hoge bouwkosten van dit moment en aangescherpte financieringseisen door banken.Gesloten makenToch zijn het lang niet alleen ondernemers die op de eigen locatie vastlopen die in de markt zijn voor een tweede locatie, ziet Kees Ligthart, bedrijfsadviseur bij Abab. Zijn ervaring is dat het vooral grote zeugenhouders zijn die er een vleesvarkenslocatie bij nemen, en grote vleesvarkenshouders die zelf biggen willen gaan fokken. “Beide doen ze dat om hun totale bedrijf te versterken en minder afhankelijk te zijn van de marktomstandigheden.” Een dergelijk aantal op de eigen locatie bijbouwen is lang niet altijd mogelijk. Bovendien is het qua investering interessanter om te kopen dan te bouwen. _{Lees verder onder het kader.} Aandachtspunten tweede locatie► Ligt bij voorkeur op een afstand dicht bij de thuislocatie
► Is toekomstbestendig en waardevast dankzij voldoende omvang en/of uitbreidingsmogelijkheden
► Past qua huisvesting en technische systemen bij de thuislocatie
► Vraagt een investering die correspondeert met de potentie en leeftijd van de gebouwen
► Versterkt het thuisbedrijf en draagt bij aan een beter rendement van de totale onderneming
► Wordt geleid door een goede bedrijfsleider of die is voor de locatie beschikbaarEfficiëntievoordeel tweede locatieRelatief kleine zeugenhouders die met een extra locatie ineens een stap vooruit willen zetten ziet Ligthart weinig meer. “Sowieso hebben velen ondervonden dat uitbreiding van 500 naar 1.000 zeugen geen gemakkelijke stap is, met name rondom de invulling van arbeid.” Daarbij speelt dat bijbouwen op één locatie dan nog schaal- en efficiëntievoordeel op kan leveren; op twee locaties van 500 zeugen is dat voordeel er veel minder. Ook in de omvangscategorie daarboven bespeurt hij overigens terughoudendheid in groeidrang.Verrast door het enthousiasme waarmee ondernemers met tweede locatie aan de slag gaanErik van der Hijden, directeur van FarmAdvies, heeft veel klanten met meerdere locaties. Soms is hij verrast door de onverwachte wending die een bedrijf kan krijgen door aankoop van een locatie. “Er zijn voorbeelden waar de aankoop van een nieuwe locatie als een vliegwiel heeft gezorgd voor de verdere ontwikkeling.” Typerend is dat veel van dit soort varkenshouders gewoon wil ondernemen en daar voldoening en plezier uithaalt. Niet zozeer het bedrijfstype maar meer het ondernemerstype is in zijn ogen kenmerkend voor ‘locatie-kopers’. “Ik ben nogal eens aangenaam verrast door het enthousiasme waarmee ondernemers met zo’n locatie aan de slag gaan en er een succes van maken.”Afstand kost tijdHet aankopen van een tweede locatie ten opzichte van uitbreiden thuis biedt een aantal voordelen. In bijna alle gevallen is deze manier van uitbreiden goedkoper dan nieuwbouw plegen op het eigen bedrijf. Het biedt de mogelijkheid om het bedrijf wat eenvoudiger gesloten te maken en dus minder afhankelijk te zijn van de markt. Een structuur met twee of meer volwaardige locaties biedt voor de langere termijn kansen als opvolgers zelfstandig met een locatie verder gaan. Verder kan het bijdragen aan een stuk risicospreiding ten opzichte van één grote locatie, en de gezondheid door het maken van een knip tussen zeugen en biggen (zie kader onderaan dit artikel).ArbeidNadelen en beperkingen zijn er ook. Afstand kost altijd tijd, waarbij het wel verschil maakt of de varkenshouder zelf de dagelijkse verzorging doet, of dat het gebeurt door zelfstandig werkend personeel. De arbeidspuzzel van vraag en aanbod is niet altijd gemakkelijk te maken met verlies aan efficiëntie als risico. Werken met meer locaties vraagt meer van het ondernemerschap en aansturing. Het succes van de locatie is op grote bedrijven sterk afhankelijk van de kwaliteit van het personeel en de bedrijfsleiding. Bij twee zeugenbedrijven wordt vaak geen optimaal schaalvoordeel gehaald. Verder leert de ervaring dat nieuwe locaties vaak wel een aanlooptijd nodig hebben voordat ze helemaal naar tevredenheid draaien.Verschil in aanbodHet verschil in aanbod aan locaties is groot, en dat geldt ook voor de bijbehorende prijzen. Er zijn perfecte bedrijven waar zonder aanpassingen topresultaten zijn te behalen. Maar er zijn ook locaties die beter platgegooid kunnen worden om vervolgens nieuw te bouwen. Goedkoper uitbreiden dan bouwen op de eigen locatie is er in dat geval niet meer bij. Ook aspecten als kwaliteit van de bedrijfswoning, andere gebouwen, voeropslag/voerkeuken en aanwezigheid van grond bepalen mede de totaalprijs. De waarde van die onderdelen zijn niet voor elke koper hetzelfde.Eric Verbruggen, makelaar bij Adriaan van den Heuvel, ziet vooral vraag naar grote locaties, zowel met zeugen als vleesvarkens. Over het algemeen hebben bedrijven waar weinig aan hoeft te gebeuren de voorkeur is zijn ervaring. “Als het bedrijf niet bij de tijd is, is een investering vaak te duur. Dus zonder of hooguit met een kleine investering moet een bedrijf goed kunnen draaien.” _{Lees verder onder de foto.} Een te koop staande zeugenlocatie in Vortum-Mullem (N.-Br.). Dit soort bedrijven is interessant voor vleesvarkenshouders die zelf biggen willen produceren. - Foto: Van AssendelftAanbod grote courante bedrijven beperktHet aanbod is veel gevarieerder waarbij het aantal grote, courante locaties beperkt is. “En door de saneringsregeling zal dat aantal nog verder dalen de komende tijd”, is zijn verwachting. Kopers zijn kritisch en bedrijven moeten goed passen bij de thuislocatie.Verbruggen ziet dat kopers steeds meer belang hechten aan stallen die omwille van standaardisatie technisch en organisatorisch aansluiten bij de thuislocatie. Denk aan het voeren van bijproducten versus mengvoer of omvang van afdelingen en hokgrootte. “Het aspect arbeid is steeds belangrijker, zeker bij werken met personeel.” Hij ziet de afgelopen jaren verder ook een aantal voorbeelden van zeugenhouders die de nieuwe aanwinst gebruiken of ombouwen tot biggenopfoklocatie om thuis groeiruimte te creëren.Goedkoper groeienEen belangrijk argument voor een tweede locatie is dat het goedkoper is dan op de thuislocatie te groeien. Vooral sinds enkele jaren nieuwbouwprijzen de pan uitrijzen en banken de financieringsregels hebben aangescherpt, is koop van iets bestaands aantrekkelijker en vaak het enige mogelijke. Maar nog steeds zijn vrijwel alleen kapitaalkrachtige ondernemers met topresultaten in staat een extra locatie te kopen.De prijs voor een locatie is onder andere afhankelijk van de onderhoudstoestand van de gebouwen en de verdiencapaciteit, naast factoren als ligging, omvang en uitbreidingsmogelijkheden. Exclusief ondergrond, bedrijfswoning en andere opstallen ziet Van der Hijden in de praktijk prijzen voor courante locaties van € 1.500 tot € 2.000 per plaats. Voor nieuwbouw is een zeugenhouder al gauw € 2.500 tot wel € 3.000 per plaats kwijt. Bij vleesvarkens net zo; voor € 300 per plaats zijn al mooie bedrijven te koop terwijl voor nieuwbouw wel € 550 moet worden neergeteld. “Het is wel belangrijk om een eerlijke vergelijking met nieuwbouw te maken, daarom tellen wij de investering terug naar alleen de stallen.”Van der Hijden benadrukt wel dat een tweede locatie meer is dan een paar stallen kopen; het moet passen bij de thuislocatie en manier van werken. Sommige ondernemers willen uitbreiden maar hebben hoge eisen op het gebied van techniek of innovatie. “Deze kunnen beter op de eigen locatie bouwen, ook al is het een stuk duurder, mits het uiteraard betaalbaar is.”De ondernemer► Heeft de ambitie en competenties om te groeien in meer varkens
► Werkt vanuit een duidelijke toekomstvisie voor zichzelf en zijn bedrijf
► Is in staat om een bedrijf op afstand te runnen dan wel te organiseren
► Is gewend om te werken in vaste structuren met afspraken en uniforme werkwijzen
► Heeft er plezier in om meerdere ballen in de lucht te houden en kan snel schakelen
► Kan de financiering voor een tweede locatie rondkrijgen en/of heeft daarvoor voldoende eigen middelenMultisite interessant maar nooit echt aangeslagenHet werken met meerdere locaties kan een start of onderdeel zijn van een multisite-bedrijf, dus aparte locaties voor zeugen, biggen en vleesvarkens.Positieve ervaringen met multisite komen onder andere uit de Verenigde Staten, Denemarken en Zuid-Europese landen. In Nederland is het nooit echt aangeslagen, waarschijnlijk door gebrek aan integratie en sturing vanuit de markt. Grootschalige multisite-bedrijven zoals in het buitenland vragen om nauwe samenwerking. In de optimale vorm is er een combinatie met all in-all out waarbij stallen in één keer worden volgezet en leeg geladen. Multsite kan helpen kosten weg te snijden in de hele keten. Op het gebied van gezondheid liggen de grootste voordelen bij de zeugenhouder. Door de gespeende biggen weg te nemen vindt geen of minder overdracht van ziektes plaats. Ook maakt multisite volledige all in-all out toepasbaar. Daarvan profiteert vooral de vleesvarkenshouder. Het doorbreken van de besmettingscyclus heeft een positief effect op de technische resultaten en de gezondheidskosten. Ook kunnen kosten voor transport dalen.