Gezonde en roze biggen met orale ijzergift

Zeugenhouder Wim van Vulpen verstrekt zijn zogende biggen ijzer via het drinkwater. Een systeem dat goed bevalt en niet zorgt voor meerkosten.Uiterst voorzichtig proberen de etmaal oude biggen van zeugenhouder Wim van Vulpen iets van het water in hun drinkbak. Voor de zeugenhouder een normaal verschijnsel. Hij betoogt dat binnen een week na geboorte al zijn biggen water drinken. Dat is ook nodig. De zeugenhouder verstrekt namelijk ijzer aan zijn biggen via het drinkwater. Als de biggen naast de moedermelk geen water zouden drinken, zien ze binnen twee weken zo wit als een doek. Incidenteel komt dat voor, vertelt Van Vulpen. Dan maken de biggen of hun moeder het bakje steeds vuil, zodat het niet uitnodigt te drinken. In de afgelopen tien jaar zijn er op het bedrijf met 725 zeugen daarom tien flesjes ijzerpreparaat doorgegaan, voor toediening met een naald.Naam: Wim van Vulpen (48). Plaats: Bunnik (U.). Bedrijf: Zeugenbedrijf met 725 PIC-zeugen en eigen aanfok. De eindbeer is een PIC 408-Piétrain. De zeugen spenen 12,6 biggen per worp. De uitval in de zoogperiode bedraagt 10%. De varkenshouder doet mee aan het ­Elite-concept en exporteert zijn biggen naar Duitsland. De biggen gaan op een gewicht van 30 kilo of meer naar de Duitse vleesvarkenshouders. Deze willen graag robuuste biggen en betalen goed voor de extra kilo’s, is de ervaring van de zeugenhouder. In een reststal voor vleesvarkens is extra ruimte gecreëerd om de opfokperiode van de biggen te verlengen, zodat de biggenstal niet overbezet raakt. - Foto's: Herbert WiggermanDe zeugenhouder bouwde tien jaar geleden nieuw en monteerde zelf in ieder kraamhok een drinkbakje voor de biggen. Dan kunnen ze zelf het vloeibare ijzerpreparaat naar binnen lurken, dat is gemengd met het drinkwater, 1,5% oplossing. Van Vulpen ging niet over één nacht ijs voor hij de drinkbakjes monteerde. In zijn vorige stal heeft hij uitvoerig geëxperimenteerd met het oraal toedienen van ijzer aan zijn biggen. Daarvoor gebruikte hij draagbare drinkers met voorraadvat die aan de hokafscheiding vastzitten. Tien jaar later heeft hij geen dag spijt gehad van de keuze van het oraal ijzer toedienen via het drinkwater.De zogende biggen uit een oudere werpgroep zien er gezond uit. Van ijzergebrek lijkt geen sprake.Smaakvol waterIn de stal lopen dunne leidingen naar de drinkbakken van de biggen. De buitenkant van de persluchtleiding heeft een diameter van 8 millimeter. De nauwe leiding zorgt ervoor dat de doorloopsnelheid zodanig hoog is, dat de biggen vers water drinken. Het water moet wel lekker zijn. Daarom zit door het ijzerpreparaat van het merk FeLIQs ook smaakstof om de opname te stimuleren, legt Van Vulpen uit.In de afdeling met pasgeboren biggen laat de zeugenhouder een beetje water in de biggendrinkbakjes lopen. Een standaardklus. Hij gebruikt daarvoor een metalen stang om vanaf de controlegang de klepel in te drukken. Dezelfde stang gebruikt hij ook om de voerdosators voor de zeugen te verstellen. Door het kleine laagje water in de bakjes, komen de biggen makkelijker in aanraking met het water met ijzeroplossing.De waterleiding waarmee het biggenwater met ijzer wordt verstrekt is brandschoon.Schone leidingen zijn een voorwaarde voor het verstrekken van drinkwater aan biggen. Na iedere worpronde, wordt op het bedrijf de waterleiding gereinigd. Zo blijft het water fris en wordt voorkomen dat de leiding verstopt raakt. De leiding is de afgelopen tien jaar overigens nooit verstopt geraakt, mits FeLIQs-ijzerpreparaat wordt gebruikt. Om te bewijzen dat ijzer niet klontert in de leiding, maakt de zeugenhouder deze los; de leiding blijkt schoon. De waterdruk in de leiding voor de biggen is 0,5 bar. Eenmaal is ijzerpreparaat van een andere leverancier getest. Dat bleek wel verstoppingen van de waterleiding op te leveren.Kosten gelijk aan injecterenDe kosten van het oraal ijzer toedienen zijn gelijk aan ijzer injecteren, betoogt Van Vulpen. Voordelen van orale toediening zijn dat geen gereedschap nodig is en een kleine arbeidsbesparing. Er dient wel een waterleiding voor de biggen in de stal te liggen. Bij nieuwbouw is dat vaak de regel.Met het oog op toenemende aandacht voor dierenwelzijn in de veehouderij en de vermindering van het aantal ingrepen, verbaast het Van Vulpen dat niet meer collega’s kiezen voor ijzertoediening via het drinkwater. Een systeem dat prima werkt en uiterst diervriendelijk is, is zijn ervaring.Hoger speengewichtDe biggen krijgen ook niet in één keer een grote dosis ijzer toegediend, maar nemen dit naar behoefte op, gedurende de zoogperiode. Dit komt de big ten goede. Uit proeven van leverancier Jadis Additiva op drie varkensbedrijven, blijkt dat zogende biggen die oraal ijzer opnemen een hoger speengewicht hebben dan biggen die een ijzerinjectie kregen. Dat scheelt tot een halve kilo op vier weken spenen. Mogelijk dat de prop ijzer die biggen met een injectie krijgen de lever belast en zorgt voor groeivertraging, luidt de uitleg. De proeven zijn ook uitgevoerd op het bedrijf van Van Vulpen.Hoe dan ook: de biggen van de PIC-zeugen op dit bedrijf zien er goed uit. Geen bijzonder grote tomen, maar wel overwegend uniforme en vooral vitale biggen. Dat is mede te danken aan de diergezondheid op het bedrijf. De dieren zijn vrij van APP en mycoplasma. Tegen PRRS zitten wel antistoffen in het bloed, maar tot klinische verschijnselen komt het nooit, tot dusver.De gespeende biggen op het bedrijjf zien er vitaal uit en wekken niet de indruk een tekort aan ijzer te hebben.Basiszaken goed op ordeVan Vulpen is een bescheiden man die varkens houden niet ingewikkelder maakt dan nodig is. Als het voer, het drinkwater en de gezondheid van de dieren goed is, komt de rest vanzelf. De basiszaken die goed moeten zijn, gebeuren goed op het bedrijf. Een paar voorbeelden: het schoonmaken van de waterleiding, het reinigen van de voersilo’s, net gespeende biggen via een extra trog uitnodigen te gaan vreten en douchen verplichten voor iedereen die in de stal moet zijn.Voor de varkenshouder is deze aanpak de normaalste zaak van de wereld. Het vertaalt zich in mooie biggen. In de afdelingen met gespeende biggen zitten dieren van twee productierondes. Gelet op de kleur en activiteit van de dieren, hebben ze geen ijzergebrek gehad en kunnen de grootste zo voor export naar Duitsland.Het ijzerpreparaat zit in een fust dat onder de verdeelpomp wordt geplaatst.Binnen tien dagen na geboorte heeft big ijzer nodigAls biggen binnen tien dagen na hun geboorte geen aanvullend ijzer krijgen, ontstaat bloedarmoede. Volgens de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) heeft een big bij geboorte een ijzervoorraad van 50 milligram. Via de moedermelk krijgen biggen tussen 1 en 3 milligram melk per dag. Voor de groei van de biggen is dagelijks 7 à 8 milligram ijzer nodig. Na tien dagen kan volgens berekening van de GD zodoende ijzertekort ontstaan bij zogende biggen.Als de biggen voor hun tiende levensdag aanvullend voeder opnemen, is de kans op bloedarmoede kleiner na tien dagen, omdat daar ook ijzer in zit. De gangbare injectie bevat 200 milligram ijzer. Dat is ruim en kan nadelige effecten hebben op de afweer van biggen en de groei van ziekteverwekkende bacteriën stimuleren. Via de injectiespuit bestaat ook risico op ziekteoverdracht. De GD vindt oraal ijzer toedienen daarom verstandig, maar wijst erop dat de kans bestaat dat een enkele big het ijzer niet eet, of zoals op dit bedrijf, niet drinkt.Zeugenhouder Van Vulpen is bereid met iedere collega zijn ervaringen te delen. Voor vragen kun u hem mailen: wimvulpenvan@gmail.com.