Gestaag groeien met 100 koeien per jaar

Jac en Jeannette Broeders hebben een financiering van zo’n €15.000 per koe. Gestructureerd werken drukt de kosten en ze groeien uit de cashflow.“In 2006 organiseerde de Deense tak van de European Dairy Farmers (EDF) het jaarcongres onder de titel ‘Debt is good’. Daar zijn we aardig van teruggekomen”, stelt Jac Broeders. “De Deense boeren waren gefinancierd met allerlei constructies in yens en Zwitserse franken en ook swaps waren volop in zwang. Dat was ook erg interessant. Van 2003 tot medio 2008 betaalden we zelfs een negatieve rente. Maar wat we daarmee verdienden, waren we in drie maanden kwijt toen de kredietcrisis uitbrak. Dat ging niet alleen op ons bedrijf zo, dat lot trof veel Deense boeren.” Veel melkvee- en varkenshouders gingen failliet toen ook nog eens de grondprijs flink daalde. “In deze regio werd op de top, in augustus 2008, ruim € 35.000 per hectare betaald. Nu is dat € 15.000 minder.”Jac (56) en Jeannette (52) Broeders houden in het Deense Rødekro 1.030 Holsteinkoeien met 750 stuks jongvee op 750 hectare. De melkproductie is 10.500 kilo per jaar met 4,10% vet en 3,58% eiwit. Er zijn elf vaste medewerkers en een leerling. Broeders, die vicevoorzitter is van de EDF, teelt 500 ha mais en 250 ha gras. - Foto's: Mark PasveerBroeders is niet bang voor een stevige financiering. Hij startte in 1992 in Rødekro met 80 koeien op 52 hectare. “Het bedrijf was twee slagen groter dan we eigenlijk wilden, maar we wilden per se een ligboxenstal. Die waren niet kleiner te koop, de meeste koeien stonden toen in Denemarken nog in grupstallen.” Destijds bracht hij ruim € 100.000 in, wat minder dan 10 procent eigen vermogen was.Groei toch snel ingezetDat het bedrijf te groot was, bleek slechts een tijdelijke zaak. Uitbreiding binnen de bestaande stallen leidde tot een veebezetting van 135 koeien in 1999. In 2003 werd een nieuw melkgebouw met wachtruimte en een 2x16-visgraatmelkstal in gebruik genomen. Het aantal koeien passeerde de 200 in 2005. Ondertussen werd 130 hectare bijgekocht. Dat hield de financiering per kilo melk op een hoog peil. Twee jaar later is een nieuwe ligboxenstal met 400 plaatsen gezet. In 2011 en 2012 kochten de ondernemers twee jongveebedrijven met 360 en 125 plaatsen, een tweede melkveelocatie met 300 koeien en in totaal 220 hectare. In 2014 kwam er 220 hectare eigendom bij, in 2016 100 hectare. Daarbovenop is in de gebouwen opnieuw ruimte gemaakt voor extra koeien. “Het klinkt misschien gek, maar door de aankopen en stijging van de productie daalde de financiering per kilo melk. Nu is die rond € 1,40. Ons eigen vermogen is nog steeds ruim 20 procent, wat in Denemarken als nagenoeg risicoloos geldt.” Ondanks de stevige financiering is alleen in 2009 de kostprijs niet gedekt.
Broeders startte in 1992 met 80 koeien op 52 hectare. Inmiddels zijn honderden hectaren en enkele bedrijven aangekocht. Broeders: “Het klinkt misschien gek, maar door de aankopen en stijging van de productie daalde de financiering per kilo melk."Broeders heeft voornamelijk Oost-Europeanen in dienst. Hij merkt dat die ‘schaarser’ worden. Hij verwacht daarom uiteindelijk een gerobotiseerde draaimelkstal te moeten plaatsen.Structuur in bedrijf aanbrengenNaast de koers op stevige groei, is de afgelopen jaren ook hard gewerkt aan de structuur in het bedrijf. “Ik kijk veel naar de varkenshouderij en laat me erdoor inspireren. Daar wordt zeer gestructureerd gewerkt. Dat kun je als melkveehouder ook; afhankelijk zijn van het weer is geen reden om ongestructureerd te werken.”De thuislocatie is nu bevolkt met een kleine 400 vaarzen aan de melk, 100 hoogdrachtige vaarzen, een stuk of 30 verse tweedekalfskoeien en 100 vaarskalveren tot 4 maanden oud. Op een opfokbedrijf op korte afstand staan 350 kalveren en pinken. Na drachtig testen gaan ze naar het tweede opfokbedrijf. Enkele weken voor afkalven, gemiddeld op 23 maanden leeftijd, komen ze weer op de thuislocatie, waar ze afkalven en opnieuw geïnsemineerd worden. Twee tot zes weken na de tweede keer afkalven gaan ze naar het tweede melkveebedrijf dat dus alleen tweedekalfs- en oudere koeien heeft.Alle tweedekalfs- en oudere koeien worden geïnsemineerd met Belgisch Witblauw-sperma. De kruislingkalveren brengen ruim € 200 meer op dan zuivere Holsteins, dat is ruim een ton per jaar aan extra omzet en aanwas. Het jongvee en de vaarzen worden geïnsemineerd met gesekst sperma. Omdat de vervanging van de veestapel structureel onder 20 procent ligt, blijven er na selectie ruim 100 hoogdragende vaarzen per jaar meer over dan nodig. “Ons doel is 100 koeien per jaar te groeien in de komende drie jaar. Binnen de bestaande gebouwen kunnen we voor zo’n twee ton een kleine 300 koeien extra houden.” Daar komen de investering in het vee en de opfokkosten, ongeveer € 1.500 per vaars, nog bovenop. “Die investering kan vanuit de cashflow gedaan worden.”
De kalveren worden drie tot vier weken opgevangen in eenlingboxen die direct naast de melkstal staan. Dat is ideaal vanuit looplijnen. Er zijn voldoende plaatsen; de ‘afdeling’ wordt na elke ronde gereinigd en ontsmet. Broeders overweegt de muren volledig op te trekken en zo het directe luchtcontact met de melkkoeien te doorbreken.De droge koeien en hoogdrachtige vaarzen zitten in een potstal die automatisch ingestrooid wordt. Er is een aparte groep voor de dieren die tegen afkalven staan.Sterk in arbeidsefficiëntieDe veehouder ziet arbeidsefficiëntie als een van de sterkste punten van zijn bedrijf. “Op het tweede melkveebedrijf werken zes mensen en produceren we ruim 6 miljoen kilo per jaar. Het is zo superefficiënt omdat daar alleen melkkoeien zijn, met nauwelijks werk buiten voeren, melken en gezondheidscontrole.”De arbeidsproductiviteit ligt voor het hele bedrijf nu boven 800.000 kilo melk per persoon, op basis van een 40-urige werkweek. Het uitbesteden van alle landwerk aan een loonwerker telt daarin wel door. Dat doet de ondernemer al sinds 1996. “We weten alles van elkaar en stemmen keuzes hierop af. Ons bedrijf is goed voor 55 procent van zijn omzet. Waarschijnlijk is graan telen voor ons melkveebedrijf interessanter dan de laatste hectaren snijmais. Maar het loonbedrijf moet dan een combine aanschaffen. We verliezen de winst door graanteelt direct aan de jaarkosten van de combine en doordat de kosten van de hakselaar door minder hectares worden gedekt. Zo’n intensieve samenwerking leidt dus soms tot beslissingen die op het eerste oog niet de meest optimale lijken.”Het bedrijf heeft nauwelijks mechanisatie buiten een zware trekker voor de 36-kuubs voermengwagen en een shovel. Een loonwerker verzorgt al het landwerk.Eind aan groei nog niet in zichtHet ziet er niet naar uit dat een van de vier kinderen het bedrijf wil overnemen. Dat dwingt de 56-jarige ondernemer nu zich te oriënteren op de toekomst. Het liefst wil hij zelf door, maar ja, niemand heeft het eeuwige leven. “Wij zijn het grootste risico op dit bedrijf. Als ik of mijn vrouw wegvalt, zadelen we de kinderen op met een probleem.” Verkoop van het gehele bedrijf ineens ziet hij niet als echt haalbaar. Daarvoor is de waarde, zo’n € 20 miljoen, te groot. Daarom overweegt hij iemand naast zich te zoeken, eventueel een bedrijfsleider die een of meer van de locaties op termijn kan overnemen. Als dat iemand is die ook van ondernemen houdt, komen de 2.000 koeien in zicht. Broeders denkt al over de volgende bouwfase: concentreren van alle droge koeien op één locatie. “Dan is er nog meer structuur in de bedrijfsvoering en kun je het personeel nog efficiënter plannen en plaatsen.” Maar als het iemand is die vooral aan optimaliseren denkt, heeft Broeders daar ook geen moeite mee. “De grootste fout die je kunt maken, is je wil doordrukken bij iemand die naast je staat. Je moet zijn of haar zienswijzen respecteren.”De 56-jarige ondernemer is zich aan het oriënteren op de toekomst. Hij overweegt iemand naast zich te zoeken die een of meer van de locaties op termijn kan overnemen. Als dat iemand is die ook van ondernemen houdt, komen de 2.000 koeien in zicht.