Fusarium is hét thema in de uienschuren

Fusarium en kiemrust bepalen de afzetmogelijkheden en het afzetmoment van veel uien dit jaar. De kwaliteit in de schuren wordt echter steeds beter.

Praktijkvoorbeelden:
➤ ‘Fusarium zag ik op die plek niet aankomen’
➤ ‘Bewaren tot in juli gaat ’m dit jaar niet worden’
➤ ‘Investering in fusariumtolerant ras snel terugverdiend’   Eerst de verlichting in de bewaarplaats checken. Cirkelen daar omheen allemaal vliegjes, dan weet je genoeg: er zit fusarium in de box. Vervolgens zoekt uienadviseur Evert Steenge een paar kleine uitjes uit, want daarin zie je mankementen het eerst. Eerst even kijken hoe het wortelgestel eruitziet en dan snijden. Van kop tot kont als de ui mogelijk rot is. Dwars doormidden op een derde vanaf de wortel als de kiemrust wordt gecontroleerd.Schot komen we niet tegen, ondanks de grootschalige vrees hiervoor. Mogelijk omdat veel van die partijen uien al zijn geëxporteerd, een goede reactie van de uiensector. Het blijft echter oppassen geblazen dit seizoen. Het spuiten van kiemremmer MH is niet altijd goed gelukt door de weersomstandigheden en uien hebben soms lang vochtig in het zwad geleden na de oogst. Koprot is geen item dit seizoen.Uienteler Marco de Bruijne controleert zijn uien met uienadviseur Evert Steenge (rechts). Een enorme hoosbui eind mei leidde tot een groeistagnatie in de gele uien. - Foto's: Peter RoekSteenge, deels gepensioneerd, heeft een lange carrière in de uien achter de rug. Hij was onder meer directeur van Stichting Nederlandse Uien-Federatie (SNUiF). Voor hem zijn er amper onduidelijkheden over uien, wel discussiepunten, die zijn er altijd. Over bewaartemperatuur bijvoorbeeld. Zijn hart gaat dan ook open als hij van Marco de Bruijne hoort dat hij zijn uien met kachels heeft gedroogd. 30 graden heeft zijn voorkeur, maar van kachels wordt hij sowieso erg blij.Stro houdt uien op hun plekZijn bewaring heeft dankzij de strobalen, een goedkope manier om de uien op hun plek te houden, een knusse aanblik. Even kijken naar de lamp. Ai, daar zijn toch wat vliegjes te zien. Vooral de kleinste uitjes zijn aangetast, maar die worden eruit gesorteerd. Dat is voor het te leveren product positief. Verder komt hier en daar een rotje voor. Niets schokkends. De rode uien zijn mooi, hard en redelijk grof.Met uitzondering van één strook bleef de 10 hectare uien van de Rusthoeve wonderwel ook vrij van trips, zegt bedrijfsleider Eelco Boot. De Zeeuwse uienteelt werd echt door de beestjes overvallen dit seizoen. Vooral in Zeeuws-Vlaanderen was het raak. “Jarenlang was er niets aan de hand en dan ineens zo heftig. Waar het vandaan komt is ons niet duidelijk. Vroeg warm en droog, dat is fijn voor trips, dan vermenigvuldigen de beestjes zich snel”, verklaart Boot de heftigheid van de plaag.Goede (links) en slechte uien (rechts; bacterie leidt tot kapotte ringen en de groene kont is waterrot).‘Prijsopleving in het verschiet voor goede uien’Waar trips welig tierden, heeft de MH zijn werk onvoldoende kunnen doen. “Die uien hebben we vervroegd verkocht.” Daarom verwacht Boot ook dat voor goede uien in de tweede helft van het seizoen een prijsopleving in het verschiet kan liggen.De recente enquête van VTA (Verenigde Telers Akkerbouw) duidt op 6,1% meer ton uien in voorraad dan vorig jaar. Dat is 2% boven het gemiddelde over vijf jaar, ondanks de enorme uienexport van dit seizoen. Het komt door de grote productie in 2017 door een groter areaal en een hogere opbrengst van 55,6 ton per hectare.Jaarwisseling kantelpuntDe jaarwisseling staat symbool voor een kantelpunt in de uienhandel. Zo langzaam aan haakt Afrika af en hoe het dan verder gaat, is altijd afwachten. Het ziet er beter uit dan vorig jaar, toen overal goed was geoogst. Misoogsten in het buitenland geven Nederland immers de kans om die gaten te vullen, mits de kwaliteit goed blijft en dat ziet er inmiddels niet verkeerd uit. Twijfelpartijen zijn veelal verkocht, fusarium wordt weggedroogd en schot komt niet veel meer voor. In hoeverre onaangename verrassingen zich voordoen, is niet te voorspellen.Bioteler Thijs Geerse bekijkt zijn gele en rode uien in de zeer koele bewaarschuur. - Foto's: Ruud Ploeg“Ik kom nog weinig problemen tegen in de uien in Flevoland”, zegt Paul Hooijman, teammanager bij adviesbureau Delphy. “Hier en daar eens een groen kiempje, maar die uien zijn echt wel rustig van binnen.” Telers moeten alert zijn op fusarium, onderstreept hij. Jaar op jaar neemt de druk ervan toe. De ziekte is ongrijpbaar. Het ene jaar is er niets aan de hand en een rotatie verder zitten de uien ineens onder. Niet alleen de schimmeldruk in de bodem is van belang, ook omgevingsfactoren spelen een rol; zaken als bodemstructuur en het weer. Bij een matige besmetting is inschuren en drogen de moeite waard. “Het wegdrogen duurt wel tot april of mei”, weet Hooijman.Mooie bio-uienBij teler Thijs Geerse in Zeewolde rollen mooie, biologische uien over de sorteermachine. Zo mooi liggen ze ook in de kistenbewaring. Dit beeld is volgens Christoffel den Herder, specialist biologisch bij Delphy, representatief voor de bio-uien van dit seizoen. “Het was een vroeg en in het begin droog seizoen, en dat is top voor biologische akkerbouw”, vertelt Geerse. “Het meeste lag voor de regen binnen. De kwaliteit van de uien is goed en de opbrengst met 50 ton per hectare ook.”Na de oogst worden de uien even naar 30 graden gestookt om schimmels in de kiem te smoren. Dan worden ze gekoeld naar zo’n 0 graden. Op die temperatuur kunnen de uien rustig wachten op hun beurt om over de sorteermachine te gaan.René van den Dries op zijn 2.000 ton gele zaaiuien. Een klein deel is al afgeleverd, daarom is zo mooi te zien hoe hoog de berg is.Geen financieel goed jaar2017 gaat voor de akkerbouw niet als financieel goed jaar de boeken in, recapituleert Steenge. “En vorig jaar was het ook al niet fantastisch. Er zijn veel thema’s die de uiensector bezighouden, zoals het veelbesproken fusarium waar geen remedie tegen is. Goed dat er nu onderzoek naar wordt gedaan in het ketenbrede onderzoeksprogramma Uireka. Het gaat om veel mensen die in de sector werkzaam zijn en om veel geld.”Lees ook: Veel uien afgezet voor relatief lage prijzen‘Fusarium zag ik op die plek niet aankomen’Op de roostervloer in de bewaarschuur van René van den Dries ligt een megaberg van 2.000 ton uien.
Naam: René van den Dries (29)
Plaats: Nagele (Flevoland)
Bedrijf: Op zeeklei, 35 tot 40% afslibbaar,
roteert in Van den Dries’ bouwplan 40 hectare
uien mee.Hij heeft zo’n 10% meer opbrengst van vorig jaar, van hetzelfde areaal. “Dik 70 ton per hectare, dat is een goede opbrengst”, zegt de jonge akkerbouwer. Een klein deel van de uienoogst is al afgeleverd – Van den Dries probeert zijn eigen pool te maken door in delen af te zetten – daarom zie je zo goed hoeveel er ligt. Dat afgeleverde deel bevatte 5% tarra.Fusariumtolerant ras gezaaidVan den Dries zaaide een fusariumtolerant ras op een deel van zijn areaal waar hij fusarium verwachtte. “En het kwam juist ergens anders aan het licht”, verzucht hij. “Die zag ik niet aankomen.” Het loof verkleurde geel. “Dan ga je wat verder kijken en toen bleek het fusarium te zijn. Misschien door het weer? Ik weet het niet.”Het betreft een klein deel van zijn uienareaal, vertelt hij, nog geen 10%. “Ik houd die uien apart van de rest. Dan blijft het gezonde deel van de uienoogst goed. Er zit niks anders op dan blijven draaien tot de zieke uien zijn weggerot. Die bult is al zo’n 70 centimeter gezakt. Het schiet dus mooi op.”Over het gros van zijn uien is Van den Dries dus dik tevreden. Hij haalde ze begin september binnen. Dat was even buffelen, maar zeker de moeite waard. De uien hebben een mooie kleur.KiemproefVan den Dries controleert zijn uien wekelijks. De kiemproef hoort daarbij; in zijn kantine staan kistjes met uien op zwarte aarde. Als die wortels gaan leven, duidt dat op mogelijke kiemlust. Maar dat lijkt voorlopig niet aan de orde. “De kiemremmer MH is onder mooie omstandigheden gespoten”, verklaart Van den Dries.De prijs is nog niet bijzonder, vertelt de Nageler akkerbouwer. “Als je in delen verkoopt, doe je het nooit echt verkeerd”, is zijn tactiek. “Ik ga echt niet met alles gokken. Maar ik houd de touwtjes wel graag zelf in handen. Dat moet je als uienteler ook willen en niet je uien voor elke prijs weggeven, vind ik. Dat is het leuke van uien. Maar dit seizoen blijven de prijzen matig, terwijl er zoveel export is.”➤ Terug naar begin‘Bewaren tot in juli gaat ’m dit jaar niet worden’De uien van Marco de Bruijne liggen achter de strobalen los gestort op een afnemer te wachten.
Naam: Marco de Bruijne (54)
Plaats: Kats (Zeeland)
Bedrijf: Marco boert samen met broer Meeuw
onder de naam De Bruijne Agro vof op 100
hectare Zeeuwse zeeklei. Ze telen 8 hectare uien
– de helft rood en de helft geel.“Vorig jaar hadden we topkwaliteit. Die hebben we tot 10 juli bewaard en uiteindelijk verkocht voor een schamele 3 cent per kilo. Nu is het net andersom, denk ik”, vertelt Marco de Bruijne bij de koffie. “Ik hoorde dat er in het noorden veel uien op het land hebben gelegen en soms nog liggen. Vocht is slecht voor de kwaliteit. Maar hier in Zeeland is het ook niet goed, hoor. Trips hebben veel overlast gegeven, hoewel dat bij ons op het bedrijf gelukkig nog meevalt. Bij ons was neerslag de boosdoener.”Groeistagnatie door hoosbuiHet groeiseizoen begon fantastisch. Mooi op tijd gezaaid, eind maart. En ondanks de droge, schrale maanden april en mei was de opkomst goed. “We kunnen niet beregenen, maar er stonden toch voldoende planten.”Dat geluk werd eind mei afgestraft met een enorme hoosbui. “30 millimeter in 10 minuten”, verzucht de Zeeuwse akkerbouwer. “Het perceel gele uien stond blank. Dat vinden de planten niet fijn.” De zuurstofarme situatie die ontstond, leidde tot een groeistagnatie. “Een halve hectare heb ik weggereden. Die plantjes waren zo klein en het onkruid werd zo groot, dat werd niks meer.” De rode uien kregen minder heftige regen op hun dak, dus die hebben er minder last van.‘De door het CBS geschatte 1,5 miljoen ton hebben we echt niet dit seizoen’De uien zijn begin september, zodra het droog was, in één ruk gerooid. “Na een dag of vier droog weer zijn ze geladen en dat ging best mooi.” Het heftige weer in het voorjaar heeft geleid tot een opbrengst van zo’n 50 ton per hectare. De kiemremming baarde zorgen, maar dat lijkt goed gelukt. “Ik snij regelmatig uien door om het te controleren.”Toch heeft het water sporen achtergelaten. In de uien in de bewaring komt hier en daar rot voor, door verschillende oorzaken. Zowel bacterie als schimmel. Bewaren tot in juli, gaat ’m met deze kwaliteit niet worden. Dat weet De Bruijne wel zeker. En als hij zijn oor goed te luisteren legt, rest hem wat betreft de Nederlandse productie slechts één conclusie: “De door het CBS geschatte 1,5 miljoen ton hebben we echt niet dit seizoen.” Een prijsopleving ligt dan ook in zijn lijn der verwachtingen.➤ Terug naar begin‘Investering in fusariumtolerant ras snel terugverdiend’Het is een plaatje, de kistenbewaring van Jeender Bonnema. Mooie, grove, harde uien wachten kist aan kist op een afnemer.
Naam: Jeender Bonnema (39)
Plaats: Ens (Flevoland)
Bedrijf: Pootgoedteler Bonnema teelt op zijn
125 hectare lichte kleigrond, 19 tot 25%
afslibbaar, 17 hectare gele zaaiuien.“De kwaliteit is hartstikke goed, beter dan vorig jaar”, beoordeelt Bonnema. Ook de los gestorte uien liggen er mooi bij. De akkerbouwer in Ens controleert de kwaliteit van zijn uien twee keer per week en is tot op heden zeer tevreden. Een fusariumaantasting komt nauwelijks voor, dat is voor hem niets bijzonders. De kiemrust blijft behouden.Opbrengst van 101 ton per hectareGemiddeld heeft Bonnema een forse bruto uienopbrengst van 101 ton per hectare. Een groot deel heeft hij in kisten in de bewaarschuur gezet. “Een beetje indroging kost al gauw 8%. Daar moet nog wat tarra van af. Dat houdt dit jaar bij 5% wel op. Dan gaat er ook nog wat grond mee de schuur in. Ik schat dat er dan 85 ton overblijft”, berekent de nuchtere agrariër.Om risico’s uit te sluiten, zaaide de teler in Ens een fusariumtolerant ras op een verdacht deel van een perceel. “Het zaad is aanmerkelijk duurder, € 200 tot € 250 per hectare, maar de opbrengst is gelijk aan de rest van het perceel. Dan heb je die investering snel terugverdiend. Een partij met fusarium, daar loopt de handel voorlopig met een boog omheen. Dus dat wil je voorkomen.”Goed zorgen voor bodemDat doet hij ook door goed voor zijn grond te zorgen. “We zijn er altijd zuinig op geweest door te kilveren en compost toe te dienen. Het is heel opdrachtige grond, dus droogteproblemen kennen we amper.”Voor de grote hoosbuien in september had Bonnema de uien eruit. Daarna lagen ze vanwege de nattigheid een week of drie op het land. “De kleur gaat er dan wel een beetje af.” Eind september reed hij de uien naar binnen. Dan moet er veel vocht de cellen uit. “Als je dan de deur opent, komt de waterdamp je tegemoet.”Van zijn oogst leverde hij 250 ton af land voor een net kostendekkende 7 cent per kilo. Hij had simpelweg geen plek in de schuur. Het los gestorte deel à 450 ton is al verkocht, voor 12 cent per kilo op maart. Een prima perspectief, gezien de actuele 5 tot 8,5 cent die de beurs in Emmeloord begin januari registreert.➤ Terug naar begin