Energie in de melkveehouderij
De melkveehouderij zit in een veranderingsfase van traditioneel energieverbruik naar energie besparen en het zelf opwekken van energie. Daarmee speelt energie een belangrijke rol in de moderne melkveehouderij. Voor het melken, koelen van melk, reinigen van installaties, verlichting en ventilatie is elektriciteit nodig.
Foto: Flynth
Melkveehouders sturen steeds meer op het verbruik en de opwek van elektriciteit
Door stijgende energieprijzen en klimaatdoelstellingen krijgen melkveehouders steeds meer aandacht voor hun energieverbruik. Het energiegebruik verschilt echter sterk tussen bedrijven. In dit artikel wordt ingegaan op het energieverbruik op melkveebedrijven, de variatie hierin en de oorzaken van verschillen tussen bedrijven.
Verbruik en variatie
Het grootste deel van het energieverbruik op een melkveebedrijf bestaat uit elektriciteit. Ongeveer tachtig procent van de energiekosten komt voort uit elektriciteitsgebruik, bijvoorbeeld voor melkkoeling, melkinstallaties en verlichting. Het gemiddelde energieverbruik op een doorsnee melkveebedrijf ligt rond de 60.000 kWh. Dat is ruim 50 kWh per 1.000 kilogram melk. De variatie tussen individuele bedrijven is echter groot: van ruim 400 kWh tot ruim 1.700 kWh per koe. Of tussen de 35 en 75 kWh per 1.000 kilogram melk.
De 25 procent meest energiezuinige bedrijven gebruiken minder dan 41 kWh per 1.000 kilogram melk. De 25 procent minst efficiënte bedrijven gebruiken meer dan 70 kWh per 1.000 kilogram melk. Voor een doorsnee melkveebedrijf met 120 koeien en een stroomprijs van 25 eurocent per kWh betekent het verschil in energieverbruik een ‘kostenpost stroom’ van 12.000 euro óf 51.000 euro. Tegelijkertijd geeft de grote variatie in verbruik ook een indicatie voor de besparingsmogelijkheden.
Het verbruik wordt sterk beïnvloed door mechanisatie, bedrijfsomvang en toegepaste technieken. Los van een eventuele melkrobot, zijn melkkoeling (25 tot 37 procent) en waterverwarming (23 tot 31 procent) de grootste energieverbruikers.
Oorzaken van verschillen
De verschillen in verbruik worden door verschillende factoren veroorzaakt:
- Melksysteem: melkrobots verbruiken meer energie omdat ze 24 uur per dag actief zijn. Het type melksysteem heeft veel invloed op het energieverbruik.
- Melkstal: ongeveer 44 kWh per 1.000 liter melk. Melkrobot: ongeveer 79 kWh per 1.000 liter melk.
- Bedrijfsomvang en melkproductie: bedrijven met een hogere melkproductie per koe of een grotere schaal kunnen vaak efficiënter met energie omgaan doordat installaties beter benut worden.
- Leeftijd van apparatuur: oudere apparatuur zoals melkkoeltanks, pompen en vacuümpompen gebruikt vaak meer elektriciteit dan moderne energiezuinige systemen.
- Management en onderhoud: een slecht afgestelde installatie of onnodig draaiende apparatuur kan het energiegebruik sterk verhogen.
- Extra activiteiten: werkplaatsen, machines, privégebruik van elektriciteit of andere bedrijfsactiviteiten kunnen het energieverbruik verhogen.
Belangrijkste besparingsmogelijkheden
Er zijn verschillende maatregelen waarmee melkveehouders het energieverbruik kunnen verminderen. Door slimme maatregelen kan het verbruik van gemiddeld 50 kWh per 1.000 kilogram melk omlaag naar circa 26 kWh per 1.000 kilogram, of kan het verbruik zelfs onder de 20 kWh duiken.
- Warmteterugwinning: warmte uit de melkkoeling kan worden hergebruikt om water te verwarmen voor reiniging. Dit vermindert het gebruik van elektrische boilers.
- Voorkoeler: een voorkoeler gebruikt koud grondwater om melk alvast af te koelen voordat deze in de melkkoeltank komt. Hierdoor hoeft de koeltank minder energie te gebruiken. Een voorkoeler kan vijftig procent besparen op het elektriciteitsgebruik voor het koelen.
- Energiezuinige apparatuur: nieuwe vacuümpompen, frequentieregelaars en efficiënte koelsystemen kunnen het elektriciteitsverbruik aanzienlijk verminderen.
- Ledverlichting: het vervangen van traditionele verlichting door ledlampen kan het elektriciteitsverbruik voor verlichting sterk verlagen.
- Monitoring en energiescans: een energiescan geeft inzicht in het energieverbruik bij melkveehouders, zodat gericht maatregelen kan worden genomen.
Energielijst
Op de Energielijst 2026 voor de Energie-investeringsaftrek (EIA) staan diverse bedrijfsmiddelen die relevant zijn voor de melkveehouderij, gericht op energiebesparing en duurzame energieopwekking. De EIA biedt in 2026 een fiscaal voordeel van veertig procent investeringsaftrek, boven op de afschrijving. Een koude-buffer als onderdeel van energie-efficiënte melkkoeling, staat op de lijst voor Energie-investeringsaftrek. Een warmte-terugwinsysteem kan besparen bij het verwarmen van water, dat nodig is voor het reinigen van de melkinstallatie.
Opwekking en opslag
Opwekking van duurzame energie
Naast besparen kunnen melkveehouders ook zelf energie produceren. Bijvoorbeeld via zonnepanelen op staldaken, windmolens of biogasinstallaties (mestvergisting). Met een combinatie van energiebesparing en eigen energieopwekking kunnen sommige melkveebedrijven zelfs elektriciteitsneutraal worden.
Het energieverbruik op melkveebedrijven ligt gemiddeld rond de 50 kWh per 1.000 kilogram melk, maar varieert sterk tussen bedrijven. Deze verschillen worden veroorzaakt door factoren zoals het melksysteem, bedrijfsmanagement en de gebruikte apparatuur. Omdat de verschillen zo groot zijn, is er op veel bedrijven nog aanzienlijke ruimte voor energiebesparing. Met maatregelen zoals warmteterugwinning, voorkoelers, energiezuinige apparatuur en ledverlichting kan het energieverbruik aanzienlijk worden verlaagd.
Zonnepanelen
Op het bedrijf opgewekte energie door zonnepanelen is de belangrijkste factor voor het verminderen van het externe, niet-hernieuwbare energieverbruik. In de zomer kunnen deze zonnepanelen vaak de gehele behoefte dekken, maar in november en december kan dit teruglopen, waardoor afhankelijkheid van het energienet blijft bestaan.
Het wordt steeds lastiger om opgewekte energie van (nieuwe) zonnepanelen terug te leveren aan het energienet. Uitgangspunt is dat u de stroom die u opwekt met zonnepanelen, zelf gebruikt. U kunt meer opgewekte stroom zelf gebruiken door het slim verschuiven van energiegebruik naar momenten dat de zon schijnt. Bijvoorbeeld door juist dan te koelen of elektrische machines te gebruiken. Ook het elektrificeren van bedrijfsprocessen helpt om meer stroom zelf te gebruiken.
Opslag energie
Door overdag de opwekpieken op te slaan in een batterij, kan de stroom later op de dag gebruikt worden. Een batterij vraag een relatief hoge investering. Daarom is het belangrijk om de ‘benuttingsgraad’ te bekijken. Hoe vaak wordt de batterij helemaal opgeladen? Hoe vaker dit kan, hoe sneller de batterij rendabel kan worden. Bij een melkveebedrijf kan een batterij vaak helemaal opgeladen worden. Daarom is het de moeite waard om de mogelijkheden van een batterij voor uw bedrijf te onderzoeken.
Hans Scholte
