‘Een goede koers vergt een vergezicht’

Er gloort een nieuw landschap aan de horizon, met een nieuwe rol en nieuwe verdiensten voor boeren. In die rol richt hij zich, naast de wereldmarkt, op een groeiende lokale vraag naar een nieuw product met een lokale beloning en een lokale waardering. Boeren, burgers en bijen blij.Met veel bewondering heb ik het boek “De Tovenaar en de Profeet” van Charles C. Mann (2018) gelezen. In het boek figureren 2 mannen, Vogt (1902 – 1968) en Borlaug (1914 – 2009). Vogt rekende de mensheid ondergeschikt aan de natuur, Borlaug stelde de mensheid boven de natuur. Vogt ontwikkelde, volgens de auteur, de basis-ideeën voor de moderne milieubeweging. Zijn credo was “Minder! Minder!” om uitputting van natuurlijke hulpbronnen en daarmee de ondergang van de mensheid af te wenden of tenminste uit te stellen. Borlaug vertrouwde op de voortbrengselen van de ondernemende en creatieve mens, via wetenschap en techniek. “Innovatie! Innovatie!” was zijn mantra. Borlaug liep voorop in ontwikkelingen die in de zestiger jaren tot de ‘Groene Revolutie’ leidden, waarvoor hij in 1970 de Nobelprijs ontving. Borlaug was onder andere betrokken bij onderzoek naar roest-resistente, hoog-productieve tarwegewassen.Sprake van zero-sum-gameBoeren, een enkeling uitgezonderd, behoren tot de volgelingen van Borlaug. Zij dragen eraan bij dat nu nog ‘maar’ 1 op de 10 mensen op aarde aan ondervoeding lijdt. In de zeventiger jaren leden ongeveer 1 op de 4 mensen honger. De Vogtianen voegen daaraan toe dat de aarde daarvoor een grote prijs betaald heeft.CompromisMann stelt vast dat Vogtianen en Borlaugianen onophoudelijk van mening verschillen. Ze bedienen zich in het gunstigste geval van dezelfde feiten, maar hanteren andere waarden. Wat de zoektocht naar een compromis verder bemoeilijkt is, dat sprake lijkt te zijn van een zogenoemde zero-sum-game: wat de één wint, verliest de ander. Hierover later meer.De boer voelt zich onheus bejegendInnovatieIn welvarende, dichtbevolkte gebieden, met Nederland in de kopgroep, trekt de aarde met haar natuurlijke ecosystemen aan het kortste eind. Bij de bevolking groeit de zorg voor de natuurlijke leefomgeving, dichtbij en verder van huis. De maatschappij verlangt een andere omgang met die leefomgeving, gericht op andere kwaliteiten. De boer die steeds meer mensen steeds beter, veiliger en goedkoper voedsel verschaft, voelt zich onheus bejegend. “Wat ondankbaar!”. De discussies die hierop volgen, worden getekend door verbazing en onbegrip.Laten we de impasse doorbreken door de Vogtianen hun punt te gunnen en de Borlaugianen te laten doen waar ze goed in zijn: innovatie. Mijn gezichtsveld reikt niet ver, maar ik heb de indruk dat de huidige situatie wordt gekenmerkt doordat de volgelingen van Vogt de rol van innovator op zich nemen en dat de Borlaugianen nog in de ontkennende fase verkeren, met geldverslindende procedures en halfzachte maatregelen tot gevolg.Schaalvergroting past bij de innovatieve ondernemerHet vierde gewas is eindelijk gevondenDecennia geleden werd gezocht naar het zogenoemde vierde gewas. Het werd destijds niet gevonden, maar het is er wel, in een onvermoede hoedanigheid: biodiversiteit met een strik eromheen in de vorm van een aantrekkelijk agrarisch landschap! Het aantal boeren zal in de komende jaren drastisch afnemen, dat is geen nieuws. Laat die afname gepaard gaan met schaalvergroting in een kleinschaliger landschap. Schaalvergroting past bij de innovatieve ondernemer die met hulp van automatisering steeds beter en sneller werkt. Een kleinschaliger landschap biedt ruimte aan singels, heggen en sloten met brede randen (voorheen akkerranden). Wees niet preuts en durf te denken op de schaal van herinrichting, -ontsluiting en -verkaveling van het agrarisch cultuurlandschap voor biodiversiteit.Gelden uit GLBHet creëren van een dergelijk landschap is weliswaar geen zero-sum-game, maar verevening is zeker nodig. De boer zal profiteren van een betere be- en afwatering, van optimaal bewerkbare percelen, bestuiving en natuurlijke plaagonderdrukking. De ruimtederving, beheerinspanningen en risico’s zoals veronkruiding en andere (nieuwe) plagen wegen echter veel zwaarder. Ik ben ervan overtuigd dat de sector met een budget van een kleine € 800 miljoen per jaar (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) hele mooie dingen kan doen ten bate van mens en aarde.