Econoom: ‘Ik verwachtte kleiner inkomensverschil’

Tussen pluimveebedrijven zijn er gigantische inkomensverschillen. Econoom Peter van Horne constateert dat dit deels te verklaren is doordat pluimveehouders produceren voor zeer uiteenlopende marktsegmenten.“Ieder jaar verbaas ik me weer over de omvang van de verschillen in inkomen tussen pluimveebedrijven”, vertelt pluimvee-econoom Peter van Horne. “Over 2020 hebben we het inkomen van legpluimveehouders geraamd op gemiddeld € 93.000 per onbetaalde arbeidsjaareenheid ofwel aje. We berekenden ook dat in 2020 20% van de bedrijven een inkomen had van minder dan € 13.000 negatief. De beste 20% verdiende in hetzelfde jaar meer dan € 157.000. We zien dus verschillen van € 170.000. En dan hebben we het nog niet eens over de uitersten. In het traject waarin we deze verschillen zien, bevindt zich 60% van alle bedrijven.” Bij de vleeskuikenhouders is het beeld vergelijkbaar. In 2020 was het gemiddelde inkomen lager dan voorgaande jaren (€ 44.000 per onbetaalde aje) waarbij 20% van de bedrijven een inkomen heeft van minder dan -€ 28.000 (negatief) per onbetaalde aje. Terwijl 20% van de bedrijven een inkomen realiseerde van meer dan € 124.000 per onbetaalde aje. Een verschil van € 152.000. _{Tekst gaat verder onder de foto} Pluimvee-econoom Peter van Horne (62) volgt al ruim dertig jaar de financieel-economische ontwikkelingen in de pluimveehouderij op de voet. Hij werkt voor Wageningen Economic Research. Van Horne was van 1987 tot november 2000 gedetacheerd bij pluimvee-onderzoeksinstituut Het Spelderholt in Beekbergen. Sindsdien is Wageningen zijn standplaats. - Foto: Koos GroenewoldEn dit beeld ziet u al uw hele carrière?“Dat klopt. Eigenlijk had ik jarenlang de verwachting dat er een keer een kentering zou komen. Mijn idee was dat door het voortschrijden van technische ontwikkelingen en de groeiende mogelijkheden om informatie uit te wisselen, de verschillen tussen bedrijven kleiner zouden worden. Ieder bedrijf heeft in theorie de mogelijkheid om een goed resultaat te behalen. In de praktijk blijkt dat de verschillen tussen bedrijven niet afnemen. De laatste jaren worden ze zelfs groter.”Hoe kan dat dan?“Een belangrijke factor bij de verschillen in inkomen is het vakmanschap van de pluimveehouder. Dit verschil is van alle tijden. De een lukt het om kippen meer en efficiënter eieren te laten leggen dan de ander. En bij vleeskuikens zien we hetzelfde.
Nog een factor van betekenis is dat er nogal wat verschil zit in de voerprijzen die pluimveehouders betalen. Sommige ondernemers betalen echt te veel voor het voer.”Hoe kan het dat de verschillen in inkomen toenemen?“Een ontwikkeling die vooral deze eeuw gestalte kreeg, is dat er in de pluimveehouderij steeds meer verschillende houderijsystemen zijn, gekoppeld aan afzetmarkten. Dat zien we zowel bij vlees als leg. Denk aan marktconcepten als kip met Beter Leven-keurmerk en Kip van Morgen. Bij de eieren heb je bijvoorbeeld scharreleieren, maar ook vrije uitloop, biologisch en eieren uit koloniekooien. Elk houderijsysteem richt zich op specifieke afzetmarkten. Die markten verschillen soms sterk in afzetmogelijkheden en prijsniveau. Vorig jaar was er door corona veel vraag naar eieren in de luxere marktsegmenten als biologisch en vrije uitloop. Terwijl de afzet van gewone scharreleieren onder druk stond.De sterke differentiatie binnen de sector zie ik als kracht van de pluimveehouderijOverigens zie ik de sterke differentiatie binnen de sector als kracht van de pluimveehouderij. De sector is daarmee in staat om iedere markt op maat te bedienen. Andere veehouderijsectoren zoals de melkveehouderij en de varkenshouderij zijn hier nog minder ver mee.”Zijn het steeds dezelfde bedrijven die een hoog of een laag inkomen hebben?“Precies weten we dat niet. In het verleden hebben we die vergelijking wel gemaakt met technische resultaten. Dat leverde op dat het steeds dezelfde bedrijven zijn waar het in de stal prima draait en ook dezelfde waar het minder goed loopt. In deze laatste categorie zie je ook de meeste afvallers. Ondernemers die het goed in de vingers hebben, houden het makkelijker vol. We zien dat juist zij hun bedrijven ontwikkelen. Tegenwoordig betekent dat vaak uitbreiden in aantal locaties door aankoop van bedrijven.”Hoe kun je ervoor zorgen dat je het beter gaat doen als ondernemer en gaat horen bij de groep met de hoogste inkomens?“Qua technische resultaten zul je bij de top moeten horen, en je moet scherpe inkoopprijzen en goede opbrengstprijzen kunnen bedingen.Je zou zeggen dat vakmanschap een kwestie is van alles goed doen. Dat wil bijvoorbeeld zeggen zorgen voor een goed stalklimaat, goed voeren, en snel reageren als iets niet goed gaat. Door het inwinnen van kennis en advies zou iedere pluimveehouder tot goede technische resultaten moeten kunnen komen. Toch blijft vakmanschap voor een deel ook een vaag begrip. Je hebt ‘fingerspitzengefühl’ nodig, dat heeft niet iedereen.Ook goed kunnen onderhandelen bij inkoop en verkoop, is een kwaliteit die bij de een meer dan bij de ander ontwikkeld is. Als je van jezelf weet dat het niet je sterkste punt is, zou je iemand kunnen inhuren om voor jou zakelijke onderhandelingen te doen.”Bundel je krachten als pluimveehouders om sterker te staan ten opzichte van ketenpartnersZijn er meer mogelijkheden om je marktpositie te verbeteren?“Een stokpaardje van mij is het advies om meer samen te werken. Door als pluimveehouders krachten te bundelen sta je sterker ten opzichte van andere ketenpartijen. Samenwerken is een van de weinige mogelijkheden om dat te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan gezamenlijk voer of energie inkopen. Of vleeskuikenhouders die een conceptkuiken leveren aan een slachterij doen samen, als producentenorganisatie, de onderhandelingen over de voorwaarden en prijs. Ik merk in het veld dat pluimveehouders weinig animo hebben om zo samen te werken.”