Dit zijn de 20 agro-trends van 2020

Een groeiende vraag naar voedsel in combinatie met snelle technologische ontwikkeling jagen wereldwijd veranderingen aan in de agrarische wereld. Maar de milieugebruiksruimte bepaalt de groeigrenzen. Boerderij zet de 20 belangrijkste trends in de agrarische sector op een rij; van krimp veestapel tot transitie akkerbouw.‘Er moet dit jaar een tandje bij. De uitstoot van ammoniak, methaan, lachgas en CO₂ moet verder omlaag. Boeren staan voor misschien wel de belangrijkste keuze in hun ondernemersbestaan: ga ik door of niet?’ Het klinkt super-actueel maar dit was de boodschap die 5 vooraanstaande mensen in de landbouw 10 jaar geleden afgaven in een Boerderij-verhaal over de trends van 2010. Is er dan niets veranderd? _{Lees verder onder het kader.} Trends 2020Trend 1: krimp in de veehouderij
Trend 2: opmars van de vleesvervangers
Trend 3: prijsverschil bouw- en grasland groeit
Trend 4: rente voorlopig laag
Trend 5: consolidatie in de agribusiness
Trend 6: acties en belangenbehartiging naast elkaar
Trend 7: slag om de aardappel
Trend 8: Nederland voorhoedeland?
Trend 9: telers voor ‘volhoudbare’ akkerbouw
Trend 10: nieuwe politieke partijen op komst
Trend 11: gratis duurzaamheid bestaat niet
Trend 12: vlees wint nog van plantaardig eten
Trend 13: milieu-innovaties moeten zich bewijzen
Trend 14: coöperaties in spagaat
Trend 15: trekkers meer via operationele lease
Trend 16: meer criminaliteit op het platteland
Trend 17: invloed China neemt toe
Trend 18: elektro-hype wordt tastbaar
Trend 19: aanpassen aan klimaatverandering
Trend 20: meer doen met bruikbare data uit je stalMinder land- en tuinbouwbedrijvenJazeker wel. Sinds toen is het totaal aantal land- en tuinbouwbedrijven in Nederland met een kwart gedaald, om maar wat te noemen. En die afname zet door, evenals de schaalvergroting. Nieuw is dat nu niet alleen het aantal bedrijven maar ook de veestapel flink aan het krimpen is. Het is in deze special over trends in 2020 de belangrijkste die we vaststellen. Daarbij krimpt ook het landbouwareaal langzaam maar zeker. Niet alleen in Nederland, trouwens, maar wereldwijd, als gevolg van onder meer verstedelijking en erosie.StikstofOok andere kwesties van toen hebben een heel decennium later nog niks aan actualiteit ingeboet. Stikstof is terug van nooit weggeweest. Toenmalig milieuminister Jacqueline Cramer zag destijds geen reden voor uitstel van strengere regels voor stallen. Ook nu weer zit de hele sector in spannende afwachting van de verdere uitwerking van de stikstofregels. Verschil met toen is wel een gegroeide actiebereidheid. Die past in een bredere maatschappelijke trend: onvrede en de wil om die te uiten. Je ziet het overal en het is grensoverschrijdend, met veranderingen in het politieke landschap tot gevolg. Toen waren er nog twijfels of de melkquotering wel echt zou aflopen. Fosfaatrechten“Ja”, zei Cees Veerman heel stellig. Sieta van Keimpema verwachtte van niet. “De overheid zal de boer wel blijven achtervolgen met regeltjes”, sprak ze veelbetekenend. De actieleidster kreeg zowel gelijk als ongelijk. De quotering zelf verdween inderdaad maar de invoering van de opvolger daarvan – fosfaatrechten – ligt nog altijd zwaar op de maag. Niet de economie of de markt maar de milieugebruiksruimte bepaalt de grenzen, en die gaan steeds meer knellen, juist in Nederland. Andere hoofdtrends die Boerderij 10 jaar geleden signaleerde doen het ook nog steeds goed: automatisering, robotisering en schaalvergroting – niet alleen op het boerenerf maar ook in de agribusiness. De voersector klonterde afgelopen jaren samen en nog steeds is ‘consolidatie’ dé trend in de agribusiness. _{Lees verder onder de foto.} In de akkerbouw is er een transitie aan de gang. Voorzichtig wordt de weg ingeslagen naar wat in notities een 'volhoudbare' landbouw wordt genoemd. - Foto: Peter RoekTovenaarsEn dan dat andere, eeuwige thema: duurzaamheid. Intensiveren of juist extensiveren, wat is beter? Tegenwoordig heet dit het debat tussen ‘tovenaars’ en ‘profeten’, tussen vooruitgangsoptimisten en de doemdenkers, tussen ecomodernisten en de natuurinclusieven. Jan Markink, destijds voorzitter van ForFarmers, brak een lans voor ‘duurzame, intensieve bedrijven’. Treffend citaat: “Er blijft ruimte voor kleine nichemarkten, zoals de biologische landbouw, maar alleen grote intensieve vee- en teeltbedrijven kunnen de wereld van voedsel blijven voorzien, zeker als de bevolking de komende decennia fors groeit. (...) Ik geloof niet dat extensief de meest duurzame vorm is van landbouw. Duurzaam produceren is ook de productie per dier en de productie per hectare vergroten. Daar ligt de toekomst voor de Nederlandse landbouw.” Het kon niet actueler. Intussen is de biolandbouw weliswaar gegroeid, maar met 4% van het areaal nog steeds een niche.PrecisielandbouwIn dat debat hebben de ‘tovenaars’ intussen wereldwijd de overhand gekregen. In de akkerbouw is een ware omwenteling gaande, dankzij de verbazingwekkende ontwikkelingen op technologisch gebied. Die laatste vormen de belangrijkste motor voor snelle veranderingen. Over data en blockchains had nog niemand het destijds, nu is het nieuwste er alweer van af. Precisielandbouw bereikt dit decennium al zijn tweede fase, die van de hyper-precisielandbouw, waarin elke vierkante centimeter optimaal in productie komt. “Optimal farming seed by seed”, noemt De Amerikaanse agrarisch futurist Jack Uldrich dat. _{Lees verder onder het kader.} Opmars groenbemestersIn Europa zijn groenbemesters al jaren heel normaal. In Amerika verovert het idee dat je gewassen kunt zaaien die je niet gaat oogsten, nu ook snel terrein. In 5 jaar groeide het areaal groenbemesters met 50% tot 6 miljoen hectare. Aanjagers zijn veranderde opvattingen over mineralenmanagement en bodemkwaliteit maar vooral ook: koolstofvastlegging. Agrarisch futurist Lowell Catlett uit New Mexico stelt in een Amerikaans landbouwblad: “Landbouw is de enige sector die meer koolstof kan vastleggen dan de natuur zelf.” Naar verwachting komt hier veel geld voor beschikbaar vanuit overheid en bedrijven die op zoek zijn naar CO2-compensatie.ConsumentenmachtCruciale factor in het verder vergroten van de productiviteit van gewassen is aansluiting op netwerken, schrijft Proagrica, tot vorig jaar uitgever van Boerderij. Net zo belangrijk als de impact voor de productie zelf is het intensievere contact met de consument. Er is nu al een melkveehouder die consumptiemelk levert apart verpakt per koe. Met deze mogelijkheden én de snelle communicatie via sociale media neemt de macht van de consument toe.Slag om de aardappelTechniek als motor achter verandering en als oplossing voor problemen, het is een beproefd recept en er wordt steeds opnieuw veel van verwacht. Ook als het gaat om in de groeiende voedselbehoefte te voorzien. Die leidt tot een wereldwijde strijd om agrarische grondstoffen. Aan de graanprijzen is dat nog niet echt te zien. Wel zijn overal signalen te zien van gevechten om goede posities. Chinezen investeren massaal in Franse wijngaarden. Dichter bij huis is een ware slag om de aardappel gaande. We zagen het in de babyvoeding nu bij de varkens, er hoeft maar iets te gebeuren of het evenwicht op de markt is weg en prijzen schieten omhoog. ChinaTegenover de voorspelbaarheid en de lange duur van belangrijke trends staat die andere factor: plotselinge gebeurtenissen die alles overschaduwen. Door één rechterlijke uitspraak over stikstof is heel Nederland in rep en roer. De epidemie van Afrikaanse varkenspest in Azië heeft de hele varkensmarkt op zijn kop gezet. En nu is er plotseling het Wuhan-virus, ook weer in China. Als iets ons de komende 10 jaar gaat bezighouden dan is dat de vraag, hoe om te gaan met de toenemende macht en invloed van dat land?Bevolkingsgroei en stagnatie areaal landbouwgrondPrognoses over de bevolkingsgroei zijn naar boven bijgesteld. Niet alleen in Nederland, vooral ook elders in de wereld. In Europa is de piek van de groei al lang achter de rug. Azië zit nu ongeveer op de top van de groei. Demografen zitten vooral in hun maag met Afrika, met name onder de Sahara. Dat is bezig met een enorme spurt. Nigeria telt in het jaar 2100 maar liefst 700 miljoen inwoners, heel Afrika 4,2 miljard en dat is 2 miljard meer dan 15 jaar geleden nog voorspeld was. Bevolkingsgroei hoeft geen probleem te zijn, als productie en de welvaart ook maar toenemen. Vaak neemt de groei af als de welvaart toeneemt. China krijgt later deze eeuw met een forse krimp te maken – de omstreden eenkindpolitiek is daarom al afgeschaft – en ook India zal later deze eeuw stabiliseren. In Afrika gebeurt dat pas rond 2100. Probleem daar is dat de economie vaak minder snel groeit dan het inwonertal. _{Lees verder onder de grafiek.} Jarenlang is er groei geweest in het wereldwijde areaal landbouwgrond. Ontginning van natuur compenseerde ruimschoots wat er verloren ging door erosie en bebouwing. Maar terwijl de ontbossing nog steeds doorgaat, stagneert al jaren de oppervlakte landbouwgrond op net iets minder dan 5 miljard hectare. Er is wel weer een toename te zien in de hoeveelheid bouwland. De arealen permanent grasland nemen sinds de eeuwwisseling drastisch af. Een teken van intensivering. Meer produceren met minder middelen is wereldwijd dé trend. Om in de groeiende voedselbehoefte te voorzien zijn eigenlijk elk jaar weer record-graanoogsten nodig. Erosie en verstedelijking zijn overigens niet de enige oorzaken waardoor landbouwgrond uit productie gaat. In Oost-Europa is dat ook gebeurd vanwege dalende rendementen. Er zit dus nog wel veel rek in het areaal en in de productiecapaciteit.Meer over Trends 2020 lees je in het dossier