Diarreeziekte PED wint terrein

PED zit na de Achterhoek sinds kort ook in de Peel. Hygiëne is de enige manier om de ziekte buiten het bedrijf te houden.Het is winter en diarreeziekte PED steekt de kop weer op. De GD schreef daarom eind januari ‘PED speelt weer op’ en riep varkenshouders op de hygiënemaatregelen strikt na te leven. Desondanks maakt PED nieuwe slachtoffers. Het zit voor het eerst ook in de meest varkensdichte regio van Nederland, de Peel. Het begon twee jaar geleden op bedrijven in de Achterhoek.Verspreiding via mestEr is geen varkensziekte die zozeer blootlegt in hoeverre op een bedrijf het hygiëneprotocol in orde is én wordt nageleefd. PED (porcine epidemische diarree) verspreidt zich via de mest. Het virus wordt binnengehaald met de aan- of afvoer van dieren, bezoekers of door de varkenshouder zelf.PED lift bijvoorbeeld mee op aangevoerde varkens.Het PED-virus zit niet in de lucht, verklaart hoofd varkensartsen van de GD, Manon Houben. PED lift bijvoorbeeld mee op aangevoerde varkens of op een vrachtwagen en komt zo op een bedrijf. Het is daarom in de eerste plaats een rol van de varkenshouder om te voorkomen dat zijn dieren besmet raken. Dat begint met de ‘poort’ dichthouden voor het virus. Overal op het bedrijf waar varkens liggen of worden verplaatst en waar de boer zich beweegt, mag niets van buiten het bedrijf komen. Ook geen eigen trekker. Dit is de schone weg. Een vrachtwagen of een drijfschotje van de chauffeur mag nooit op de schone weg komen. Dit blijft op het zogeheten vuile bedrijfsdeel. Houben stelt echter met grote regelmaat vast dat de knip tussen schone en vuile weg op bedrijven ontbreekt, of dat de uitvoering onjuist is. Voor PED de ideale mogelijkheid om binnen te glippen. Dat hygiënemaatregelen werken om PED te weren, daarvan is Houben overtuigd. “Je kunt varkens in een afdeling naast een besmette afdeling PED-vrij houden. Dat is bewezen.”Het is in eerste plaats de rol van de varkenshouder om met duidelijke, uitvoerbare maatregelen PED te weren van het bedrijf. Foto: Henk RiswickDerde winter dat PED rondwaartHet virus gaat voor de derde winter achtereen rond. PED manifesteert zich steeds in de winter, omdat enerzijds virussen op hun best gedijen bij lage temperaturen en anderzijds wassen en desinfecteren van veeauto’s en hulpmiddelen in de winter moeilijker is dan in de zomer. Dat geldt vooral met vorst. GD kan niet aangeven waar PED ineens vandaan komt en hoe het de zomer doorkomt. Waarschijnlijk zijn bedrijven besmet en uit zich dat in de winter.Volgens Houben is met enige zekerheid te zeggen dat Nederland voor november 2014 PED-vrij was. In de jaren zeventig en tachtig ging PED ook rond. Na steekproeven zijn voor de uitbraak eind 2014 geen varkens gevonden met antistoffen tegen het virus. Het lijkt erop dat PED dertig jaar lang weg was. Zonder een gerichte aanpak is de kans groot dat PED ieder jaar de kop opsteekt. Houben van de GD en varkensartsen van meerdere praktijken houden er ernstig rekening mee dat PED endemisch is in Nederland. Een meldingsplicht geldt niet voor deze ziekte. Als de varkenshouderij van het virus af wil, zullen de boeren moeten testen of hun bedrijf PED-vrij is en, indien niet, maatregelen treffen om vrij te worden. Dat is een economische afweging, betoogt Houben: wegen de baten van het tegengaan van nieuwe besmettingen op tegen de kosten van het uitbannen van dit virus?PED-uitbraak loopt in de papierenEen PED-uitbraak kost veel geld. Volgens cijfers van de GD liggen de kosten van een uitbraak op een vleesvarkensbedrijf tussen € 4 en € 8 per varken. Reden is dat de gemiddelde groei daalt met 40 tot 70 gram. Daar komt bij dat de voederconversie stijgt met 0,1 tot 0,2 punt. Voor een vermeerderingsbedrijf becijfert de GD de kosten van een PED-uitbraak op € 40 per zeug. De uitval van de biggen stijgt. Een tweede gevolg van PED onder de zeugen zijn reproductieproblemen. Hoewel in Nederland een milde vorm van PED rondgaat, zijn de gevolgen van een besmetting niet mals. Het is daarom de moeite waard PED buiten het bedrijf te houden.GewenningVooralsnog is PED niet zo schadelijk voor de varkenssector als geheel om een eradicatieplan te maken. Niettemin zijn getroffen bedrijven flink de klos. De biggenprijs is torenhoog. Maar op zeugenbedrijven met PED loopt de uitval onder zogende biggen op tot 30% of meer, vertelt varkensarts
Karel Vandamme van dierenartsenpraktijk Lintjeshof. Ook na spenen zorgt PED voor meer uitval, vooral in week 2 en 3, is de ervaring van Vandamme. Percentages lopen dan op naar 6 à 7. De zeugen vreten een paar dagen niet, maar blijven wel actief, zag Vandamme.De varkensarts van Lintjeshof begeleidt twee bedrijven met PED, een gesloten bedrijf en een vleesvarkensbedrijf. Hij zegt dat de varkenshouders van beide bedrijven niet volledig in paniek raakten nadat bekend werd dat PED op hun bedrijf zit. De boeren zijn in grote lijnen bekend met PED en wat de ziekte doet, ziet Vandamme als verklaring voor hun relatief beheerste reactie. Lintjeshof stelde begin februari bij zes varkensbedrijven PED vast. Op het vleesvarkensbedrijf dat Vandamme begeleidt, vertoonden de biggen drie dagen na opleg de eerste ziekteverschijnselen. Binnen een week kwam waterdunne, geel-groene mest van de biggen af. PED dus, zoals de test bevestigde. Het vermeerderingsbedrijf is negatief getest. In dit geval zijn de biggen tijdens transport geïnfecteerd.Afbeelding: GDVarkens zelf vervoerenArjan Schuttert, varkensarts van De Oosthof, onderschrijft dat bij PED-overdracht transport een risicovolle schakel is. Hij is ook nuchter. “Zeker bij lage temperaturen is het onmogelijk een vrachtwagen van 18 meter lang kiemvrij te krijgen. Wijzen naar de chauffeur dat hij niet netjes werkt, is niet terecht. Een varkenshouder zal om te beginnen zichzelf moeten afvragen wat hij doet om PED te weren.” In Oost-Nederland, het zwaartepunt in het werkgebied van De Oosthof, dook PED twee jaar geleden voor het eerst op. Klanten van De Oosthof die geen risico willen lopen via transport het virus binnen te halen, vervoeren de varkens zelf.‘Je hebt geen dragers van het PED-virus’.Twee jaar na de eerste uitbraken is in de Achterhoek het aantal PED-uitbraken lager dan toen en is de omvang van de uitbraken geringer. Dat komt doordat varkenshouders meer doen om ziekte-insleep te voorkomen en doeltreffender handelen bij een uitbraak, zodat PED zich minder verspreidt over het bedrijf.Als op een bedrijf toch PED uitbreekt, is bewezen dat er af te komen is. Op een vleesvarkensbedrijf is dat makkelijker dan op een zeugenbedrijf, waar het verplaatsen van dieren veelal wekelijks plaatsheeft. Besmette dieren steken dan vatbare soortgenoten aan (zie schema van GD hierboven) en de ziekte blijft in stand. Op een vleesvarkensbedrijf is het mogelijk met goede hygiënemaatregelen PED op één of een beperkt aantal afdelingen te isoleren. Dan dooft de ziekte vanzelf uit. Op zeugenbedrijven adviseren dierenartsen soms te smetten, waarna alle dieren immuniteit opbouwen. Welke aanpak je ook kiest, Schuttert noemt PED een ‘eerlijke’ ziekte: “Het begint eenmaal, maar het heeft ook een eindpunt. Je hebt geen dragers van het PED-virus.”Sinds kort bloedtest voor PEDDe GD biedt sinds begin dit jaar de mogelijkheid om bloedmonsters te laten testen op de aanwezigheid van afweerstoffen tegen PED. Mestonderzoek is bedoeld om vast te stellen of varkens zijn besmet met het PED-virus. Dat gebeurt na een verdenking van PED op een bedrijf. Na zo’n drie weken heeft een varken antistoffen tegen PED en is immuun. Het bloedonderzoek is bedoeld om in kaart te brengen of de dieren die het bedrijf verlaten in aanraking zijn geweest met het virus. Als op een gegeven moment geen antistoffen meer in het bloed zitten van biggen of vleesvarkens die het bedrijf verlaten, dan betekent dit dat het virus niet meer op het bedrijf is.