‘De meerwaardeclausule: een juridisch struikelblok’

Om in de toekomst vetes binnen de familie te voorkomen, is het van belang de (familiaire) bedrijfsoverdracht goed te regelen. De zogeheten meerwaardeclausule zorgt in de praktijk vaak voor (onaangename) verrassingen, waarschuwt advocaat Ronald de Nekker.Een boer draagt de melkveehouderij over aan een van zijn kinderen. Die besluit de melkveehouderij op den duur te verkopen en denkt een zorgeloos leven tegemoet te gaan. Totdat een van zijn broers op de stoep staat en zich beroept op de ‘meerwaardeclausule’. HIj vindt dat hij recht heeft op een deel van de meerwaarde van het bedrijf. Wat een zorgeloze toekomst had moeten worden, eindigt in een juridisch geschil met als inzet de miljoenen die bij de verkoop zijn gerealiseerd.Agrarische waarde versus economische waardeIn familiaire sferen wordt de agrarische onderneming veelal overgedragen tegen de agrarische waarde. Die is in de meeste gevallen fors lager dan de economische of going-concern waarde. Dit om voortzetting van de agrarische onderneming binnen de familie mogelijk te maken. De eventueel gerealiseerde meerwaarde zal zich pas laten gelden bij verkoop aan een derde, niet-familiaire partij.‘Om vetes binnen de familie in de toekomst te voorkomen, is het van belang dat men de (familiaire) bedrijfsoverdracht goed regelt’Partijen doen er goed aan om de methode voor het bepalen van de agrarische waarde vooraf vast te leggen. Hiermee voorkomt men discussies. Ook is het verstandig om vast te leggen wat men wil overdragen en wat juist niet. Een voortzettingsbeding is hiervoor geschikt. Voor het bepalen van de meerwaarde zijn de aanschafwaarde en verkoopwaarde van belang.Meerwaardeclausule heeft altijd een termijnDe verkoop van de agrarische onderneming is een onzekere gebeurtenis die in de toekomst ligt. Vanaf dat moment kan men zich pas beroepen op de meerwaardeclausule. De meerwaardeclausule heeft altijd een termijn. Deze is vaak vijf of tien jaar, maar in sommige gevallen is deze langer. Naast de termijn kan er een vastgesteld bedrag of een percentage worden opgenomen. Dit zal moeten worden uitgekeerd bij een eventuele meerwaarde. Wat opvalt bij percentages is dat deze in de loop der jaren kunnen afnemen, uiteindelijk zelfs tot 0%. Ook al is er meerwaarde gerealiseerd, tot uitkering hoeft men dan niet over te gaan. Daarnaast zijn er nog vele zaken van invloed op het eventueel uit te keren bedrag, waaronder de herinvesteringen en aangebrachte verbeteringen. De meerwaardeclausule heeft raakvlakken met het erf- en schenkingsrecht. Vaak wordt er in de meerwaardeclausule al een zinsnede opgenomen die betrekking heeft op erfgenamen. Ook nieuwbouw of uitbreiding van het bedrijf kan later tot onenigheid leiden. Foto: Koos GroenewoldVerkoop, vervreemding en overdrachtBij de meerwaardeclausule, net als bij overige juridische zaken, is een juiste formulering en interpretatie van begrippen erg belangrijk. Verkoop, vervreemding en overdracht zijn drie verschillende begrippen met elk hun eigen betekenis, uitleg en juridische vereisten. Dat geldt zeker ook voor het begrip ‘termijn’. Het kan zo zijn dat men de agrarische onderneming verkoopt binnen de termijn, maar pas levert buiten die termijn.Uit jurisprudentie volgt dat bij verkoop van een onroerend goed een vereiste van levering geldt. Dit kan met zich meebrengen dat indien men verkoopt binnen de termijn, maar levert buiten de termijn, er niet hoeft te worden afgerekend op grond van de meerwaardeclausule. Dit kan voor verrassingen zorgen. Van groot belang is ook de vraag of er überhaupt wel een meerwaarde is gerealiseerd. Zonder meerwaarde hoeft men niet over te gaan tot uitkering. Wanneer is sprake van een gift?En wat als men geen meerwaardeclausule overeen is gekomen? Is er dan per definitie sprake van een gift? Dit moet per geval beoordeeld worden. Vanuit de rechtspraak is een vijftal criteria ontworpen. Als men hier aan voldoet, zal er geen sprake zijn van bevoordeling en dus ook niet van een gift. Dit kan weer leiden tot fiscale voordelen. De rechtsverhouding tussen partijen is voor de toepassing van de meerwaardeclausule van groot belang. Allereerst geldt dat de meerwaardeclausule geldig is tussen de partijen die bij de totstandkoming van de overeenkomst betrokken zijn. Daarnaast kan een derde, zonder medeweten, partij worden. Meestal door de verkoop van de agrarische onderneming en de inwerkingtreding van de meerwaardeclausule. De meerwaardeclausule kan de verhoudingen binnen de familie op scherp zetten. Vooral tussen voortzettende en niet-voortzettende kinderen. Om vetes binnen de familie in de toekomst te voorkomen, is het van belang dat men de (familiaire) bedrijfsoverdracht goed regelt.