Beschikbaarheid zoet water factor bij Zeeuwse pacht

De grondmarkt in Zeeland heeft met specifieke invloeden te maken, met name buitenlandse eigenaren en investeerders. Ook de beschikbaarheid van zoet water is steeds meer bepalend.Kijkend naar de statistieken dan wijkt Zeeland qua gebruik van landbouwgrond niet veel af van het gemiddelde van Nederland. Het aandeel erfpachtgronden is relatief laag; 1,5% van het areaal ten opzichte van 2,5% landelijk, blijkt uit CBS-cijfers. Reguliere pacht komt met 18,4% ten opzichte van 13,5% juist relatief vaker voor in Zeeland. Ook het aandeel overige gronden ligt in Zeeland beduidend lager. _{Lees verder onder de tabel.} Meer grond in eigendomNet als in Nederland is het grootste aandeel eigendom, namelijk 61,5%. Dat ligt iets hoger dan landelijk. Dat is 72.159 van de totale 117.275 hectare Zeeuwse landbouwgrond. Daar is wel iets bijzonders aan de hand; in tegenstelling tot andere provincies is het areaal de afgelopen 10 jaar juist toegenomen. In 2018 stond de teller nog op 65.928 hectare. In dezelfde tijd is het areaal pacht en overige gebruik licht gekrompen (zie grafiek hieronder). Een eenduidige verklaring voor meer eigendomsgrond is er niet, anders dan dat Zeeland nogal wat hoevepacht kent; complete bedrijven die worden verpacht. Als eigenaren besluiten deze te gelde te maken, tellen ze in de statistieken weer als eigendomsgrond mee.De hoeveelheid grond in eigendom is in Zeeland in tien jaar tijd toegenomen, terwijl het areaal aan pachtgrond is afgenomen.Het areaal pacht en erfpacht daalde in 10 jaar van 40.860 hectare naar 36.167 hectare. Per regio zijn er echter grote verschillen; zo kent het oosten van Zuid-Beveland amper 13% reguliere pacht en 70% eigendom/erfpacht. In Sint Philipsland is er 33% reguliere pacht en maar 50% eigendom/erfpacht.Belangrijke verpachtersVoor de pachtmarkt zijn grote partijen als a.s.r. en Fagoed belangrijke verpachters in Zeeland. Een andere actieve speler is de provincie Zeeland; deze heeft ongeveer 1.200 hectare te verpachten. De hoeveelheid provinciale grond verschilt sterk per regio. Op Tholen is de provinciale grondvoorraad bijvoorbeeld klein omdat daar nog niet zolang een ruilverkaveling heeft plaatsgevonden.Voor de percelen die de provincie Zeeland verpacht, gelden al jaren dezelfde prijzen per hectare: € 700 voor extensieve gewassen en € 1.100 standaard voor intensieve gewassen. Er zijn uitzonderingen voor percelen die van mindere kwaliteit zijn of met beperkingen. Er geldt een aantal criteria voor pachters, zoals dat ze daadwerkelijk ondernemer zijn en de afstand. De provincie stelt geen voorwaarden op het gebied van duurzaamheid, zoals Noord-Brabant wel doet.Buitenlandse partijenAfwijkend van andere provincies is dat er nogal wat buitenlandse partijen zijn die een grondpositie hebben en gronden verpachten. Dat speelt met name in Zeeuws-Vlaanderen. Nieuw is het niet; Zeeland kent een lange historie van Belgische en Franse grondeigenaren ook vanuit religieuze organisaties. Bekend zijn de gemeenten Gent en Brugge die honderden hectares in eigendom hebben en als pachtgrond uitgeven.De laatste decennia zijn er nieuwe buitenlandse eigenaren gekomen, ziet ook Jan Spijkerboer, adviseur gebiedsontwikkeling bij het Kadaster. Zo heeft de haven van Antwerpen belangstelling voor Zeeuwse grond als ruilmiddel met boeren. “Zeeland kent veel grotere, courante percelen dan aan de andere kant van de grens die bovendien goedkoper zijn om te verwerven.”Daarnaast zijn ook andere investeerders over de grens actief. Het is niet allesbepalend, maar draagt volgens Spijkerboer wel bij aan een verdere druk op landbouwgrond. “En toegang tot de grondmarkt is al moeilijk door de hoge grondprijzen in de provincie.”Lage regionormenOpvallend voor Zeeland zijn de zeer lage regionormen bij reguliere pacht. Bij de laatste vaststelling geldt een bedrag van € 315 per hectare, tegenover € 624 gemiddeld in Nederland. Dat is een groot verschil met andere pachtvormen. Dat voedt de discussie over de wenselijkheid van andere landelijke pachtwetgeving, ziet ook Ferko de Kubber, rentmeester bij ZLTO Vastgoed. “Er is steeds meer onvrede onder grondeigenaren in Zeeland.”De regionormen voor Zeeland liggen met € 315 per hectare fors boven het landelijk gemiddelde. Verpachters zijn daar niet gelukkig mee.Beschikbaarheid zoet waterVrije pachtprijzen liggen volgens De Kubber boven de € 1.000 per hectare. De betere prijzen worden betaald voor gronden die met name geschikt zijn voor de teelt van aardappelen en uien. In principe gelden in Zeeland dezelfde factoren die van invloed zijn op de prijs als in andere provincies. De variatie in grondsoort is groot, met name door de zwaarte van de klei en daarmee de bruikbaarheid voor bepaalde teelten.Specifiek in Zeeland is de beschikbaarheid van zoet water een factor die steeds meer bepalend wordt bij de hoogte van (pacht)prijzen van grond. “Zeker de afgelopen jaren is het kunnen beregenen een belangrijk aspect.” Hij verwacht dat dit de komende jaren steeds belangrijker wordt bij de bepaling van prijzen voor pacht en verkoop.Pacht landbouwgrond in de provinciesIn een serie artikelen behandelt Boerderij de situatie rondom pacht in de provincies, dit keer is de provincie Zeeland aan de beurt. Eerder kwamen de provincies Gelderland, Overijssel, Noord-Brabant en Drenthe aan bod. De komende maanden de andere provincies.
Het aanbod van pachtvormen zoals reguliere pacht, geliberaliseerde pacht of erfpacht, is deels afhankelijk van onder andere de historie, grondsoort en landbouwstructuur van een gebied. Elke provincie heeft niet alleen een eigen gronddynamiek, maar ook specifieke kenmerken voor de pacht van grond.In Zeeland is de beschikbaarheid van zoet water een factor die steeds meer bepalend is bij de hoogte van (pacht)prijzen van landbouwgrond. - Foto: Peter Roek