‘Afrika moet voedselproductie verdrievoudigen’

De toenemende wereldbevolking jaagt de vraag naar voedsel flink op, vooral in Afrika. Volgens professor Martin van Ittersum van Wageningen UR (WUR) is intensivering van de landbouw noodzakelijk.De wereldbevolking groeit sneller dan gedacht. Met name in Afrika. De Verenigde Naties verwachten een groei naar 9,8 miljard mensen in 2050 en 11,2 miljard in 2100. Een enorme uitdaging om al deze mensen in de toekomst te voeden. Oplossingen worden vaak gezocht in minder vlees eten en minder voedselverspilling. Maar is minder vlees eten in Afrika wel de oplossing? Martin van Ittersum, professor plantaardige productiesystemen van Wageningen UR, ziet oplossingen in het verkleinen van yield gaps en intensivering van landbouw in bepaalde regio’s in Afrika. Ook een hogere vleesconsumptie hoort daarbij, volgens hem, want de consumptie van vlees ligt in Afrika nog op een heel laag niveau.Professor Martin van Ittersum (56) van Wageningen UR spreekt maandag 8 april over de groeipotentie van de wereldwijde voedselproductie tijdens de debatreeks ‘It’s the food, my friend’ in de Rode Hoed in Amsterdam.- Foto: Koos GroenewoldWat zijn de zogenoemde yield gaps?“Dit zijn de verschillen tussen de werkelijke productie en de theoretisch haalbare voedselproductie als een boer alles perfect zou doen. In Noordwest-Europa halen we 70 a 80% van de maximale productie. In Afrika ligt dit rond 20%. We praten hier over regenafhankelijke gronden, zonder irrigatie.”Is dat gat dan te dichten tot 100%?“Nee, meer dan 80% is vaak niet haalbaar vanwege economische redenen en milieuwetgeving. Daarboven krijgen boeren sterk te maken met afnemende meeropbrengsten en te hoge milieubelasting. Het idee van yield gaps is om aan te geven waar het maximum ligt. Niet zozeer om het gat te dichten. Laten we als Noordwest-Europa met goede productiecijfers een voorbeeld worden voor de rest van de wereld wat betreft schone productie.”Hoe kunnen we de voedselproductie in Afrika dan verhogen?“Er is momenteel een schokkend tekort aan nutriënten N, P en K. Ook moeten zaadgoed, zaaidichtheid en beheersing van onkruid en gewasziekten op orde zijn. Wij kunnen onze kennis en ervaring delen om de landbouw in Afrika efficiënter in te richten, bijvoorbeeld door op een efficiënte en duurzame manier kunstmest te produceren. Momenteel liggen de opbrengsten van mais er op 2 ton per hectare. Dit moet in 2050 minstens, wanneer er 2,6 maal meer mensen zijn dan in 2010, naar een opbrengst van 6 à 7 ton per hectare.”Bij toenemende welvaart zal ook de vleesconsumptie toenemen Is dat realistisch?“Op het moment niet. De ontwikkeling loopt traag. De opbrengst van het belangrijkste graangewas, mais, stijgt gemiddeld slechts 30 kilo per hectare per jaar. Om alle mensen te voorzien van voedsel is er geen andere manier dan via intensivering. Bij toenemende welvaart zal ook de vleesconsumptie toenemen. De extreme bevolkingsgroei in Afrika (beneden de Sahara) vraagt binnen het tijdsbestek 2010-2050 om een verdrievoudiging van de voedselproductie. De vraag is niet of we wereldwijd die productie kunnen halen, maar of Afrika dat zelf kan. Zij kunnen vanwege financiële middelen en uit oogpunt van soevereiniteit niet afhankelijk zijn van Europese en Amerikaanse exportproducten.”Wordt er al actie ondernomen?“Vorige week hebben we nog een paper gepubliceerd over de theoretische haalbaarheid van productieverhoging in Afrika. Indien goed management toegepast wordt, is tot 10 ton mais per hectare haalbaar. In de praktijk hebben we proef- en meetstations op specifieke plaatsen. Ook vragen we lokale boeren een paar behandelingen aan te leggen naast het eigen boerenmanagement. Helaas mankeert er regelmatig wat aan dat management waardoor het resultaat verre van optimaal is, maar we zien ook goede voorbeelden.”Het is niet fair om Afrika een sterke beperking op te leggen voor CO₂-emissie in de landbouwKomt intensivering niet in de knel met milieueisen?“Ja en nee. Ten eerste geeft goede intensivering minder broeikasgasemissies dan uitbreiding van het areaal ten koste van bossen. Intensivering moet dan wel milieubewust en met verantwoorde toediening van mest. Het kappen van een savanne heeft namelijk meer negatieve impact op het milieu en CO₂-uitstoot dan intensivering. Daarnaast is het niet fair om Afrika een sterke beperking op te leggen voor CO₂-emissie in de landbouw. Zij moeten veel meer kunnen produceren.”Moeten we ons dan niet de vraag stellen of we zoveel mensen willen op de wereld?“Geboortebeperking moet overal vrijwillig blijven. Wij kunnen als Europa geen rem willen op geboortecijfers in andere continenten. De snelle opkomst van welvaart, betere gezondheidszorg, onderwijs en anticonceptie heeft in West-Europa natuurlijk sterk bijgedragen aan een lager geboortecijfer. Dit is er in veel delen van Afrika nog niet, waardoor een ‘natuurlijke’ rem ontbreekt. Maar dat zou bij welvaartstoename snel kunnen veranderen.” Zorgt klimaatverandering niet voor nog meer problemen in Afrika?“Ja. De temperaturen zullen nog verder stijgen. Dit kan hittestress veroorzaken, waarmee ook de duur van het groeiseizoen afneemt. Ook de hoeveelheid CO₂ in de lucht neemt toe. Hoe de hoeveelheid neerslag op de lange termijn verandert, is lastig te voorspellen. Ook weersextremen zijn moeilijk voorspelbaar. Tot 2050 verwacht ik wel wat negatieve effecten van klimaatverandering in Afrika.”En klimaatverandering binnen Europa?“In Europa kan het kansen en bedreigingen vormen. In Noord-Europa zie ik kansen door een hogere CO₂-concentratie en hogere temperaturen. Dat kan de groei van planten positief beïnvloeden, vooral in Scandinavië. Wel moeten weersextremen uitblijven.”