Home

Achtergrond 6 reacties

Agroforestry voor een weerbare landbouw

Bomen, eenjarige gewassen en vee op hetzelfde perceel. Ligt er in agroforestry een mogelijk antwoord op klimaatverandering?

Droogte, wateroverlast, extreme temperaturen en verstuivingen zijn wereldwijd groeiende problemen in de landbouw. Ondernemers zijn op allerlei manieren bezig hier antwoorden op te vinden. Een manier is agroforestry: bomen in combinatie met gewassen en vee.

In Nederland zijn hier maar weinig boeren mee bezig, maar de belangstelling ervoor neemt toe. Vanwege de zoektocht naar een klimaatbestendige landbouw is er steeds meer aandacht voor de bodem: minder (diep) ploegen, organische stof aanbrengen en minder (kunst)mest gebruiken, zijn actuele thema’s. De biologische landbouw is ermee begonnen. “Maar ook bij ons blijven er nog veel vragen over”, zegt Roy Michielsen van biologisch bedrijf ERF met 1.500 hectare gewassen in de Flevopolder. “Bijvoorbeeld hoe we systemen robuuster kunnen maken, zodat gewassen ook zonder biologische middelen niet de dupe worden van schimmels of plagen.”

Een impressie van hoe agroforestry er uit kan zien. Hier ook met bloemenranden. Illustratie: Fogelina Cuberus/WUR
Een impressie van hoe agroforestry er uit kan zien. Hier ook met bloemenranden. Illustratie: Fogelina Cuberus/WUR

Onderzoek over kansen agroforestry

ERF doet mee aan een onderzoek van Wageningen UR over kansen van agroforestry voor de Nederlandse akkerbouw. “We zien vooral kansen in grensgebieden tussen akkerland en natuur. Zo werken we in Almere samen met onze buurman Flevolandschap. We proberen natuurwaarden te integreren met landbouw”, aldus Michielsen.

Excursie op notenboerderij Bisschop in Kallenkote van Roderik de Vries: kippen in een verrijdbare voliere onder de notenbomen. Foto: Foto: Xavier San Giorgi
Excursie op notenboerderij Bisschop in Kallenkote van Roderik de Vries: kippen in een verrijdbare voliere onder de notenbomen. Foto: Foto: Xavier San Giorgi

Hij is mee op agroforestry-excursie, georganiseerd door Xavier San Giorgi van Food Forestry Development en Fogelina Cuperus van Wageningen UR. Food Forestry Development is een groep van ontwerpers, adviseurs en onderzoekers. Zij kijken naar de kansen van agroforestry voor Nederland. Ontwerper San Giorgi: “Het is opvallend dat in de hele EU 8,8% van de landbouwgrond gebruikt wordt voor agroforestry, terwijl dat in Nederland nog geen 0,5% is. Terwijl het juist goed bij intensieve landbouw past.” Volgens hem haalt 1 hectare tarwe met rijen populieren evenveel opbrengst als 0,9 hectare tarwe en 0,4 hectare populier afzonderlijk.

Kansen ziet San Giorgi verder vooral in uitloopweiden: “Weiden voor kippen, varkens, koeien en geiten kunnen worden verrijkt met bomen. Dit geeft voordelen voor diergezondheid en welzijn.”

Excursie bij biovarkenshouderij NeiMeijer in Heino. Hier lopen varkens onder de bomen. Foto: Xavier San Giorgi
Excursie bij biovarkenshouderij NeiMeijer in Heino. Hier lopen varkens onder de bomen. Foto: Xavier San Giorgi

Van voedselbos naar restaurant

Ook burgers zijn bezig met de boomlandbouw. Wouter van Eck heeft een voedselbos in de buurt van Nijmegen. Hij gelooft in een mix van een maximaal aantal soorten en in teelt zonder ingrijpen en zonder mest. Hij oogst fruit, noten en groente en gebruikt die voor restaurant De Nieuwe Winkel in Nijmegen. “En de kok die de hele week in de keuken staat, vindt het heerlijk om zelf te komen plukken.” Waarmee Van Eck aangeeft dat er ook andere winsten te behalen zijn.

‘Terwijl biologische landbouw steeds meer gangbaar wordt, willen wij ook weer verder kijken en experimenteren’

Grootschaliger ondernemers en onderzoekers kijken naar systemen met een beperkt aantal soorten en met een mogelijkheid voor veeteelt. ERF was bijvoorbeeld al begonnen met strokenteelt van gewassen, maar gaat nu nog een stapje verder door bomenrijen toe te voegen. “We kijken naar het planten van houtige gewassen tussen de eenjarige gewassen op een proefveld van 4 hectare tegen het natuurgebied aan. We denken aan walnoten of hazelaar. Terwijl biologische landbouw steeds meer gangbaar wordt, willen wij ook weer verder kijken en experimenteren”, zegt Michielsen.

Markt voor walnoten

Tijdens de excursie blijkt in elk geval dat er een markt is voor walnoten. “Ik kan altijd alles goed kwijt”, zegt Roderik de Vries van notengaard Bisschop in het Overijsselse Kallenkote. Hij is bezig een activiteit te vinden voor onder de bomen, die rendeert. Zoals het houden van kippen. “Eerst liepen de kippen vrij in de gaard, maar ze zijn een te gemakkelijke prooi voor roofvogels en steenmarters. Nu hebben we een verrijdbare ren met nachthok. Het nadeel is dat we zo minder kippen kunnen houden, en dat ze minder kans krijgen om schadelijke larven te eten.”

Dieren en bomen combineren is ook het doel van biologisch varkensbedrijf Neimeijer (zie kader).

Maureen Schoutsen is projectleider agroforestry bij Wageningen UR. “We zoeken nog andere boeren, provincies, gemeenten, waterschappen en terreinbeherende organisaties die mee willen doen”, zegt zij. Voor WUR Praktijkonderzoek AGV gaat het er met name om combinaties met akkerbouw te vinden.

Nog een Impressie van agroforestry: akkerbouwgewassen in combinatie met rijen bomen.
Nog een Impressie van agroforestry: akkerbouwgewassen in combinatie met rijen bomen.

Bomen kunnen onder andere een bijdrage leveren aan het verbeteren van de bodemkwaliteit, biodiversiteit, benutting nutriënten en water en landschapsverfraaiing. Schoutsen: “We verwachten dat agroforestry het landbouwsysteem weerbaarder kan maken. In de tropen is veel kennis van zogenaamde mengteelten, wij onderzoeken wat er kan in gematigde klimaatzones.”

Combinaties akkerbouw met noten-, fruit- en houtteelt

Schoutsen ziet kansen in de combinatie van professionele akkerbouw met noten-, fruit- en houtteelt. “Het is mooi als er een natuursubsidie ligt om te beginnen. Ook op plaatsen waar nu een serieus probleem met de bodem is, liggen kansen; daar is weinig te verliezen.”

De verwachte veranderingen in ziekte- en plaagdruk ten opzichte van monoculturen is een belangrijk onderzoeksonderwerp. Schoutsen verwacht een jaar na aanplant iets te kunnen zeggen over biodiversiteit en ziekte- en plaagdruk. Over opbrengsten of nutriëntenbeschikbaarheid denkt ze dat we over tien jaar iets kunnen zeggen.

Varkens onder de bomen

Biologisch varkensbedrijf Neimeijer zet 50 van de 1.700 vleesvarkens op jaarbasis zelf af onder het eigen merk vierjaargetijdenvlees. Deze varkens zijn als het aan de ondernemers ligt de voorhoede van een nieuw soort varkenshouderij. Ze lopen buiten in een zogenoemd Silvopastoraal Agroforestry systeem (bomen in combinatie met veehouderij) en worden tussen de boomlanen steeds omgeweid om de grasmat te behouden.

 

Nieuw ontwerp voor erf

Neimeijer heeft samen met San Giorgi en Andrew Dawson van Food Forestry Development een nieuw ontwerp gemaakt voor het erf, met bomenlanen en stroken weiland. Ook gaan de varkens in de winter eikels eten in het bos. Neimeijer wil onderzoeken hoe diergezondheid en biodiversiteit op een hoger plan kunnen en hoe ze daar tegelijk meer mensen bij kunnen betrekken.

 

Jeroen Neimeijer uit Heino (Ov.). Samen met zijn partner Nieske heeft hij een biologisch varkensbedrijf met 4 hectare, 72 zeugen en 600 vleesvarkensplaatsen.
Jeroen Neimeijer uit Heino (Ov.). Samen met zijn partner Nieske heeft hij een biologisch varkensbedrijf met 4 hectare, 72 zeugen en 600 vleesvarkensplaatsen.

Geen anoniem radertje in keten

Volgens Neimeijer mist het contact met de klant als de boer alleen maar een anoniem radertje in de keten is. Ze willen graag feedback en gaan dus in gesprek met mensen over wat er beter kan. Hun eigen keus is: niet richten op topproductie bij zeugen. Liever wat minder maar wel robuuste biggen, die jaarrond buiten kunnen lopen en sterker zijn. Ze ‘shoppen’ daarvoor bij Engelse en Noorse rassen en kruisen die in met Topigs.

Dat is een zoektocht, want een goede vleeskwaliteit is essentieel. Ze willen blijven afzetten bij bioslachterij de Groene Weg, daarom blijft er niet meer over dan 10% om zelf af te zetten. Dat is te weinig voor een concept zoals Natuurboeren, dat levert aan Deen supermarkten. Dus doen ze het zelf. De kruiden die nodig zijn voor de verwerking van het vlees telen ze zelf.

Bodem verbeteren

Behalve een betere varkensgezondheid wil de varkenshouder ook dat de bodem verbetert. Het bedrijf ligt op arme zandgrond. De bomen zouden organische stof toevoegen, en tegelijk zijn de vruchten die op de grond vallen een lekker hapje voor de varkens. De bomen staan wel achter een draadje, want varkens kunnen bomen goed kapotmaken.

Laatste reacties

  • gerben5

  • ,

    Het woord subsidie is al weer gevallen.

  • farmerbn

    Er eten veel 'deskundigen' uit de subsidiepot. Mensen met 4 ha worden boeren genoemd. Als het niet bestaat in Nederland dan kun je het gewoon vergeten want dan komt het nooit. Winterhandschoenen verkopen in de sahara gaat het zonder subsidie ook niet worden.

  • Zuperboer

    Toch lijkt er een kans te liggen voor deze niche in de markt. Ik hoop voor de initiatiefnemers dat ze de hele keten van land tot klant in eigen hand kunnen houden. Als er een hipster in maatpak met bruine schoenen en handige app opduikt vrees ik voor het verdienmodel en verdwijnt de winst wederom in de verkeerde diepe zakken. Succes met de handel.

  • DJ-D

    Weidevogels zaten vroeger veel in de polders omdat het er vruchtbaar en vooral weids is. Grote weidse vlakten zonder zit/verstopmogelijkheden voor rovers.

  • Gat

    Spinazie teelt kun je wel vergeten dan met al dat blad. Najaars gras vol met blad. Hoop troep in kuil. Welk gewas kan uit met een hoop schaduw? Mais die geen zon krijgt, aardappels vol phytofthora doordat er hoop schaduw plekken zijn.
    Fijn met beregenen bomen midden in je land.
    Leuk met precisielandbouw, is altijd genieten aardappels poten langs bomen rij, heel je GPS te weinig satellieten ontvangt.
    Over nagedacht hoor!

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.