Zo zaaien deze veehouders vanggewassen

Gelijkzaai, onderzaai of nazaai van vanggewassen in de mais. Drie veehouders vertellen hoe zij dit doen en waarom.Overal is de mais inmiddels van het land en kleuren de geoogste percelen steeds groener door de verschillende vanggewassen. Die gewassen kunnen op verschillende momenten gezaaid worden. Veehouders kunnen kiezen voor gelijkzaai (net voor het mais zaaien), onderzaai (tijdens de maisteelt) of nazaai (na de maisoogst). Daarbij moeten ze er op zand- en lössgrond rekening mee houden dat een vanggewas uiterlijk 1 oktober gezaaid moet zijn na de teelt van snijmais. Boerderij zet de drie methodes op een rij.Onderzaai, gelijkzaai of nazaaiNazaai heeft als voordeel dat het gemakkelijker werkt. De bodem kan na de maisoogst nog een keer bewerkt worden, een loonweker is niet nodig en verkeerde grassen kunnen bestreden worden. Daar staat tegenover dat je de mais dan wel voor 1 oktober moet kunnen oogsten. Dat is in Noord-Nederland niet altijd even makkelijk.Onderzaai en in mindere mate gelijkzaai komen om die reden in toenemende mate voor. Deze methodes hebben het voordeel dat veehouders de mais rijper kunnen oogsten en voor latere maisrassen met hogere opbrengsten en zetmeelgehaltes kunnen kiezen. Dit leidt daarnaast tot meer organische stof in de bodem. Nadelen zijn er ook: de kosten liggen hoger.Hans Schoenmakers (53) heeft in Udenhout (N-Br.) een veebedrijf met 120 melkkoeien, 80 stuks jongvee en 38 hectare land. Dit jaar zaaide hij 6,5 hectare mais in. - Foto: Bert JansenSchoenmakers zit in Brabant op zandgrond en kan zijn mais altijd ruim voor 1 oktober van het land halen. Hij past ook nazaai toe. Hier controleert hij het Italiaanse raaigras. - Foto: Bert Jansen‘Vers zaaibed en egale groei voordelen van nazaai’Hans Schoenmakers heeft een veebedrijf op Brabantse zandgrond. Hij heeft dit jaar op een krappe 20% van zijn areaal mais gezaaid: 6,5 hectare.Die mais is dit jaar ruim op tijd geoogst: 15 september. Een dag later maakte Schoenmakers met een cultivator al een zaaibed klaar voor het vanggewas; een nazaai van Italiaans raaigras. “Een makkelijk en relatief goedkoop vanggewas. In het voorjaar is Italiaans raaigras altijd goed onder te werken. Met snijrogge is dat bijvoorbeeld lastiger. Dat ruwere gewas wordt langer.”Voor de veehouder is nazaai een prima keuze. “Ik zit op zandgrond en in het voorjaar kan ik op deze grond snel aan de slag om te zaaien. Dit jaar heb ik bijvoorbeeld op 20 april de mais gezaaid. Dan maak ik me absoluut geen zorgen of ik de datum van 1 oktober wel haal. Dat bleek ook wel.”Italiaans raaigrasSchoenmakers werkt al jaren met Italiaans raaigras als nazaai, maar vorig jaar maakte hij – op verzoek van zijn loonwerker die zijn arbeidspiek wilde afvlakken – eenmalig een uitstapje met onderzaai en een graszaaidatum van eind mei/begin juni. De onderzaai leidde niet direct tot enthousiasme. “Het gras tussen de mais kwam slecht op. Dat kwam ook door de droogte, maar je kon sowieso slecht zien hoe het vanggewas erbij stond. Ik heb vorig jaar stukken maisland ‘gerepareerd’ met nazaai, terwijl dat achteraf niet altijd nodig bleek.”Dit jaar kiest Schoenmakers – ook al omdat de datum van 1 oktober voor hem nooit een probleem is – weer voor nazaai. Hij ziet meer voor- dan nadelen. “Bij onderzaai zit het Italiaanse raaigras zo verstopt tussen de mais dat de groei pas na de maisoogst echt op gang komt. Het plantje staat tot die tijd in het donker onder de mais. Dan heb ik liever nazaai met een vers zaaibed, een mooie egale groei en veel humus in de grond. De maisstoppel maak ik dan goed los en werk ik onder en tegelijkertijd blijven er geen rijsporen en onkruid achter.”De egale groei ziet Schoenmakers ook terug op zijn land. Eind oktober was het gras zo’n 7 centimeter hoog. In 2019 waren de verschillen in dezelfde periode met onderzaai veel groter. “Dat ging van (nog) niks op bepaalde stukken tot 10 centimeter gras.”Nadelen kleiner dan het lijktDe nadelen van nazaai zijn volgens Schoenmakers kleiner dan het lijkt. “De groeiachterstand van 3 maanden ten opzichte van onderzaai loop je in de praktijk snel in en de stikstofbinding is naar mijn gevoel nauwelijks minder. Ook qua kosten zijn er weinig verschillen.”Bedrijfsinfo38 hectare land120 melkkoeien6,5 hectare mais16 september zaaienRinus van der Zijl (56) heeft in Nijeholtpade (Fr.) een veebedrijf met 410 melkkoeien, 80 stuks jongvee en 180 hectare land. 36 hectare daarvan is ingeruimd voor mais. - Foto: Anne van der WoudeVan der Zijl kiest zeer bewust voor onderzaai. Hij wil niet dat de politiek zijn maisoogstmoment bepaalt. Mais is een belangrijk product dat niet te vroeg geoogst mag worden. - Foto: Anne van der Woude‘Niet te vroeg mais oogsten, onderzaai veilige keuze’Toen het voor de maisteelt verplicht werd om voor 1 oktober een vanggewas te zaaien, stopte Rinus van der Zijl met nazaai van Italiaans raaigras. Dit is zijn tweede jaar onderzaai.“Ik ben na die verplichting direct overgestapt, want ik wilde geen risico nemen”, vertelt de veehouder, die op een lappendeken van zand-, veen- en leemgrond zit. In eerdere jaren lukte het hem zelden om de mais voor 1 oktober te oogsten. Meestal was de oogst rond 10 of 15 oktober. “Voor een vlotte maisoogst ben je van veel factoren afhankelijk. De grondbewerking moet goed zijn en weersomstandigheden mogen niet te veel tegen zitten.”Bewuste keuze onderzaaiVan der Zijl koos zeer bewust voor onderzaai, omdat hij niet wil dat de politiek zijn oogstmoment bepaalt. “Voor mij is het geen garantie dat de mais op 1 oktober daadwerkelijk klaar is. Mais is een belangrijk product dat een akkerbouwwaardige aanpakt vergt. Ik zal het er niet te vroeg afhalen. Het zetmeelgehalte moet hoog genoeg zijn en ik streef altijd naar 35 tot 38% droge stof.”Na het ploegen en draineren, wendde van der Zijl dit voorjaar op 36 hectare land op 10 centimeter diepte mest aan. Daarna zaaide hij in twee fases – eind april en eind mei – de mais in. Dat deed hij op 6 tot 8 centimeter diepte, zodat de wortels direct in de mest komen. Het vanggewas volgde ook in twee fases telkens zes weken later. “Timing is belangrijk. Daarom passen we de onderzaai toe net voordat de mais dichtvalt. Dat doen we met een mix van bladrammenas, Westerwolds raaigras en Japanse haver. Zo’n mix geeft risicospreiding en al deze vanggewassen kiemen vrij langzaam. Zo is er weinig concurrentie met mais.”Maisoogst relatief vroeg dit jaarDit jaar was de maisoogst bij Van der Zijl relatief vroeg. Op de vroegste percelen ging de mais op 28 september van het land. De andere percelen volgden op 16 oktober. Gunstig weer in augustus en de eerste helft van september was hier debet aan. Inmiddels zijn de vroegste percelen ook weer redelijk groen. Dat duurde wel twee tot drie weken. “We merkten echt dat onze vanggewassen traag kiemden, want na de maisoogst stond er nog niks. De invloed op de maiskwaliteit was ook zeer beperkt.”De onderzaai heeft voor Van der Zijl wel een nadeel. Ten opzichte van nazaai is hij nu meer geld kwijt aan het zaaien en de gewassen. De veehouder is realistisch. “Het is nu eenmaal de wet. Ik ben duurder uit, maar als je te vroeg oogst, krijg je een matige maisopbrengst en dat is honderd keer erger.”Bedrijfsinfo180 hectare land410 melkkoeien36 hectare mais15 juni en 15 juli zaaienRon Iwema (59) heeft in Rasquert (Gr.) een veebedrijf met 140 melkkoeien, 95 stuks jongvee en 80 hectare land. Hij zaaide dit jaar 12 hectare mais. - Foto: Jan Willem van VlietIwema past op zijn schralere kleigrond al jaren gelijkzaai toe. Op zijn grondsoort is dat niet nodig of verplicht, maar op deze manier verduurzaamt hij zijn grond. - Foto: Jan Willem van Vliet‘Vrijwillige gelijkzaai goed voor schrale kleigrond’Ron Iwema zit met zijn melkveebedrijf op zo’n 5 kilometer afstand van de Waddenzee. Op de Groningse kleigrond is hij niet verplicht om op zijn maisperceel voor 1 oktober een vanggewas te zaaien.Toch doet Iwema dat wel. Sterker: voor het zevende opeenvolgende jaar past hij al gelijkzaai toe. Dit jaar zaaide de veehouder al op 24 april op 12 hectare een vanggewas. Een dag later volgde de mais. Het is een bewuste keuze. “Vroeg zaaien is goed voor de grond”, aldus Iwema. “Ik zit op schralere kleigrond en het organische stofgehalte houdt hier niet over. Met gelijkzaai krijgt de bodem enigszins draagkracht tijdens de maisoogst. Dat is beter voor de grond. Nazaai is in dit gebied echt te laat en zorgt voor te weinig organische stof.” Onderzaai viel als alternatief ook af. “Daarvoor ontbreekt de specifieke mechanisatie in mijn regio.”De gelijkzaai past Iwema jaarlijks altijd tussen 17 april en 2 mei toe. Gelijk met het kopeggen, zaait hij met een gewone graszaadmachine. Qua vanggewas werkt de veehouder al jaren met rietzwenk. Dat groeit minder snel dan bijvoorbeeld Italiaans raaigras. “De rietzwenk is traaggroeiend en als de mais in juni echt hard begint te groeien, zet het de rietzwenk vlot in de schaduw.”Grasgroei drukkenNiettemin heeft Iwema wel geprobeerd om de grasgroei tijdens de zomer te drukken. Dat pakte niet goed uit. In droge periodes – en dat was het de laatste jaren zeker – is de remming van de grasgroei ook risicovol. Daarom spuit ik nu alleen nog tegen onkruid.”Iwema stelt dat de gelijkzaai geen grote gevolgen voor de maisopbrengst en -kwaliteit heeft. “Dit jaar ging de mais op 6 oktober van het land en de kwaliteit is voor dit gebied goed. Ik noteer nu 17,5 ton droge stof per hectare. Ook verlies ik weinig voederwaarde. Vorig jaar kwam ik uit op 400 zetmeel en 1.000 vEM.”Grond weegt zwaarderOok al is Iwema tevreden over die cijfers; de grond weegt voor hem zwaarder. “Ik moet de komende jaren ook boer zijn en grond is mijn belangrijkste productiemiddel.” De bodem is zeker vooruitgegaan, al gaat het nog niet zo hard. “Qua organische stofgehalte heb ik de laatste jaren ongeveer 1% winst geboekt. Het stikstofleverend vermogen bedraagt nu 120 à 140.”De ‘vrijwillige’ gelijkzaai betekent wel dat Iwema jaarlijks meerkosten maakt. Qua graszaad kost hem dit € 90 per hectare. De veehouder doet het echter zonder morren. “Een investering in de verduurzaming van mijn grond is een goede investering.”Bedrijfsinfo80 hectare land140 melkkoeien12 hectare mais24 april zaaidatum