Zo voorkom je ongelukken op en om het erf

Ieder jaar gebeuren veel ongevallen op en rond het agrarisch bedrijf. Een gebrek aan bewustzijn over veiligheid is een belangrijke oorzaak. Aandacht voor het onderwerp blijft daarom nodig.➤ Deze tips helpen ongelukken te voorkomenIeder jaar vallen gemiddeld 16 dodelijke slachtoffers in de agrarische sector door ongelukken op of rond het erf. Vorig jaar waren er 7 slachtoffers; voor het eerst sinds lange tijd waren er minder dan 10 dodelijke slachtoffers.Een trendbreuk is het echter niet, want in 2018 tot en met augustus waren het er al 10. Ook het aantal ongelukken waarbij (ernstig) gewonden vallen, is nog ieder jaar relatief hoog in vergelijking met andere sectoren. Reden voor Stigas, de arbodienst in de land- en tuinbouw, om een campagne te starten met als doel het aantal ongevallen drastisch terug te brengen.Campagne voor veiligheid10 partijen ondertekenden in juni van dit jaar de intentieverklaring Zero accidents in 2020. Onder andere LTO Nederland, Cumela Nederland en Fedecom zetten hun handtekening. Tijdens de beurs Agro Techniek Holland (ATH) begin september werd de verklaring kracht bijgezet door de lancering van de campagne Veilig op 1.“Met de campagne willen we het aantal ongelukken laten dalen. We zagen na de jaren 80 een duidelijke vermindering van het aantal dodelijke slachtoffers op boerenerven, maar die daling is gestagneerd. Daar willen we verandering in brengen”, aldus Peter Tamsma, manager preventieadvies bij Stigas.Aantal ongelukkenEr zijn verschillende cijfers over ongevallen in de agrarische sector. De Inspectie SZW, voorheen bekend als de Arbeidsinspectie, houdt het aantal ongevallen bij op basis van meldingen die gedaan worden. Werkgevers zijn verplicht een melding te doen wanneer sprake is van blijvend letsel, een ziekenhuisopname of een dodelijke afloop.In 2017 werden 93 ernstige ongelukken gemeld. Een jaar eerder waren dat er 91 en in 2015 nog 73. Bij meer dan 25% van de aan de Inspectie gemelde ongevallen komt het slachtoffer in contact met bewegende delen van een landbouwmachine.
_{Lees verder onder de grafiek en foto‘s}De Inspectie voerde vorig jaar extra controles uit op loonwerkbedrijven. Er werden 131 inspecties uitgevoerd waarbij op 83% van de bedrijven tekortkomingen waren: 336 overtredingen werden geconstateerd.Het grootste deel van de overtredingen had te maken met machineveiligheid waarbij vooral de afscherming van bewegende delen niet voldeed. De inspectie noemt de aftakas dan ook een hardnekkig ‘Arbo-probleem’.Meeste ongelukken in oktoberDe meldingen die bij de Inspectie worden gedaan, gaan over ongevallen met werknemers. Ongevallen van ondernemers zelf of familieleden worden hierin niet meegerekend. Het werkelijke aantal ongelukken in de agrarische sector ligt volgens de inspectie dan ook vele malen hoger.Uit cijfers van Stigas blijkt dat dodelijke ongevallen het vaakst voorkomen onder ondernemers, gevolgd door werknemers en gezinsleden. Opvallend is dat oktober de maand is waarin de meeste ongelukken gebeuren.Lees ook: Zo zorg je voor een verkeersveilige oogstDraaiende delen van machines, zoals de aftakas, zijn een belangrijke oorzaak van ongelukken. Bescherming van de aftaskas door kappen, kettinkjes en beschermhoes zijn belangrijk. - Foto: Bert JansenVolgens cijfers van het CBS/TNO kreeg in 2017 3,9% van de werknemers in de landbouw, bosbouw en visserij een ongeval, al dan niet ernstig. Ter vergelijking: in het algemeen is 3,4% van de Nederlandse werknemers slachtoffer van een bedrijfsongeval.Boeren kennen de risico’s wel, maar ze onderschatten ze vaakUit hetzelfde onderzoek waaruit deze cijfers komen, blijkt dat agrarische werknemers struikelen en uitglijden, snijden en steken, en vallen van een hoogte als belangrijkste gevaren zien tijdens hun werk. Daarnaast blijkt ook dat bijna 70% vindt dat hij of zij geen gevaarlijk werk moet doen.Bewustzijn en oorzakenVolgens Tamsma is dat juist het probleem: “Ik zie dat boeren denken ‘dat weten we al lang’ over de adviezen die gegeven worden. Boeren kennen de risico’s wel, maar ze onderschatten ze vaak. Hoe vaak horen we niet van een ongeval met mestgassen, ondanks dat bijna iedereen wel weet dat de gassen gevaarlijk zijn. ‘Dat gebeurt bij de buurman, niet bij mij’, denken ze dan. Het gaat om het bewustzijn. Dat ontbreekt vaak.”Stigas houdt bij wat de oorzaken van dodelijke ongelukken zijn. In de periode 2008 tot en met 2017 viel er bijna ieder jaar een dodelijk slachtoffer door mestgassen. Daarmee is mestgassen 1 van 5 meest voorkomende oorzaken van dodelijke slachtoffers op het boerenerf.Gordels dragenDe meeste dodelijke ongelukken gebeuren op of rond rijdende machines. 75 personen kwamen door deze oorzaak om het leven. “Het letsel van veel ongelukken door kantelende trekkers kan worden verminderd door het dragen van een gordel. Zoiets eenvoudigs, maar toch wordt dat vaak niet gedaan”, aldus Tamsma.Rijdende machines veroorzaken de meeste dodelijke ongevallen. Het dragen van een gordel kan ernstige ongevallen met kantelende trekkers voorkomen. - Foto: Bert JansenVallende voorwerpen of vallen van hoogten veroorzaakten respectievelijk 19 en 16 doden in die periode. Ook bekneld raken in machines met draaiende delen, zoals de aftakas, en contact met dieren zijn hoofdoorzaken. Volgens Tamsma is het aantal dodelijke ongevallen maar het topje van de ijsberg van alle incidenten die plaatsvinden.Een risico-inventarisatie & evaluatie (RIE) brengt de veiligheids- en gezondheidsrisico’s op een bedrijf in kaart. Een RIE kan de kans op gevaarlijke omstandigheden en dus ongevallen verkleinen. Het hulpmiddel is verplicht voor bedrijven waar mensen werken onder gezag: “In principe is dus een bedrijf waar een zoon onder het gezag van zijn vader werkt, verplicht een RIE te hebben”, aldus Tamsma.

Een RIE verlaagt, naast de kans op ongelukken, ook een eventuele boete opgelegd door de Inspectie SZW in het geval van een ongeluk met 25%. Een ontbrekende RIE bij een spontane inspectie kan juist een boete opleveren.Dit zijn de risico’s en zo voorkom je ongelukkenRijdende machinesBestuurder is altijd verantwoordelijkGeef kinderen aan waar ze mogen spelenZorg voor voldoende spiegels of eventueel een achteruitrijcameraZorg dat bezoekers niet zonder toezicht op het erf zijnDraag op de machine een gordel indien aanwezigLees ook: Checklist voor kindveilige oogstVallen van hoogten en vallende voorwerpenVoorkom openingen in de vloer van zolders, vervorming of roestvorming van silo’sBreng leuningen of hekwerk aan op hoge zoldersZet een ladder vastMaak afspraken met kinderen over het betreden van zoldersZet gevaarlijke voorwerpen (zoals dubbellucht banden) veilig wegBekneld raken in draaiende delen machinesWerk nooit aan een draaiende machineBij afzetten motor, wacht tot draaiende delen zijn uitgedraaidZorg dat de aftakas beschermd is met een kap, kettinkjes en beschermbuisKoppel werktuigen alleen aan en af met uitgeschakelde motorVoorkom loszittende kleding en loshangende harenOmgaan met dierenGebruik een stok bij het benaderen van koeien/stierLoop langs de sloot/afrastering bij het betreden van de wei (vluchtroute)Draag beschermend schoeisel, met bijvoorbeeld stalen neuzenZet vee bij behandeling altijd vastLaat kinderen niet tussen de dieren komenBedwelming door mestgassenMix alleen bij voldoende wind Laat alle deuren in de stal open bij het mixenKom niet in de stal tijdens en vlak na het mixenGa alleen een mesttank of kelder in met persluchtZorg dat er bij de betreding een tweede persoon aanwezig is