Zo teelt deze Friese akkerbouwer bewaarpeen

Maatschap De Jong-Fokkema teelt al 20 jaar winterpeen en streeft naar kwaliteit. Het weren van schimmels in de bewaring vraagt steeds meer inspanning.Het akkerbouwbedrijf van maatschap De Jong-Fokkema in Noord-Friesland ligt op een steenworp afstand van de Waddenzee. De lichte zavelgrond is geschikt voor winterpeen. Johannes de Jong is de 6de generatie op het bedrijf.Zijn opa en vader teelden vroeger ook al winterpeen. “Wij zijn vanaf 1989 opnieuw met de peenteelt begonnen”, vertelt De Jong, die 6 hectare bewaarpeen teelt.
_{Artikel gaat verder onder de (interactieve) foto‘s. Beweeg over de iconen voor meer informatie:}
^{Foto‘s: Anne van der Woude}In 1999 kwam er een nieuwe koelloods voor de bewaring van pootgoed met een extra deel voor peenbewaring. “Het leveren van peen af land leverde te weinig op, daarom zijn we begonnen met vrije teelt van bewaarpeen. Jammer genoeg was 1999 een dramatisch slecht peenjaar met een opbrengstprijs van € 5 per 100 kilo”.De 3 jaar daarna waren de prijzen beter en ook de kwaliteit van peen. In 2008 werd een topprijs van € 33 per 100 kilo B-peen gehaald. “Op dit moment zijn de prijzen ook ongeveer op dat niveau”, zegt De Jong.Hij weet nog niet wat hij voor de peen van afgelopen seizoen gaat beuren. “We zitten sinds vorig jaar in de peenpool van Agrifirm, de prijs hoor ik pas komende zomer. Maar de afgelopen 3 jaar was de bewaarvergoeding van Agrifirm beter dan we gemiddeld op de vrije markt hebben gehaald.”In 1999 kwam er een nieuwe bewaarschuur voor pootgoed met een extra deel voor bewaring van peen.Teelt winterpeenVorig jaar heeft De Jong voor de peenteelt al op 28 april de ruggen getrokken met een aardappelfrees. “Maar toen werd het droog en bleef het droog. Ik heb gewacht op water, waardoor ik pas op 13 juni heb gezaaid. Dat leverde fijnere peen op.” Het droge voorjaar leidde tot plantuitval, waardoor veel peen in Nederland grof is gegroeid, met als gevolg een tekort aan fijnere peen. “Ik hoop dan ook op een hoge prijs voor onze fijne peen.”De Jong zaaide de afgelopen jaren het ras Nerac van Bejo Zaden, dat al 25 jaar het meest gezaaide peenras is in Nederland. “In 2017 heb ik Norway, een nieuw ras van Bejo Zaden, gezaaid, maar ik zie weinig verschil met Nerac in opbrengst. De wortel is wel wat gladder.”Voor de bemesting gebruikt De Jong een specifieke meststof voor wortelen. Vlak voor het ruggen trekken, bemest hij met 400 kilo per hectare. “Op dag 50 en 80 na het zaaien komt er nog een NK-mix of bladmeststof bij. De hoeveelheid hangt af van de voorvrucht, de bemesting vorig jaar en de weersomstandigheden.”De Jong heeft relatief fijnere peen, terwijl veel peen in Nederland grof is gegroeid door het droge voorjaar.Schimmels werenHet grootste probleem in de peenteelt zijn aantastingen door schimmels. Dat kan zich in de bewaring uiten als puntrot en zwarte vlekken, meestal pas later in het bewaarseizoen. “Vroeger was altijd de opkomst van peen een probleem, anno 2018 is dat het grotere bewaarrisico door meer problemen met schimmels.”De Jong ervaart in het algemeen dat de laatste jaren problemen met schimmels toenemen, ook in andere teelten. Hij wijt dit aan klimaatverandering met grotere schommelingen in het weer, zoals meer water in het najaar. “Dit jaar heb ik weinig puntrot gezien, wat meestal later in het seizoen wel het geval is.”Winterpeen met puntrot. Door het oprukken van schimmels neemt het bewaarrisico alleen maar toe.Om schimmels te weren, teelt de maatschap peen minimaal 1 op 8 en schuren de maten koud in. “Niet te vroeg zaaien helpt ook, want dan kun je een jong afgerijpt gewas oogsten.”Tijdens het seizoen spuit De Jong fungiciden, 2 keer een Signum-bespuiting gevolgd door toepassing van Score en Serenade en eventueel nog een 4de bespuiting met Serenade. De maatschap heeft ook gezorgd voor goede ontwatering en voorkomt structuurproblemen.Minder opbrengst vanwege storm in septemberDe Jong oogstte de peen op 30 en 31 oktober 2017 met een klembandrooier in kisten. De oogst van 2017 viel lager uit dan in andere jaren. “Door storm half september is veel loof doodgeslagen, waardoor de groei eruit was. Normaal oogsten we 120 kisten per hectare, dit jaar 105 kisten met netto 600 kilo peen per kist.” Het zaaien en oogsten gebeurt in loonwerk. Een rooimachine aanschaffen is te duur voor een relatief kleine teelt.De levering van de peen is geregeld vanuit de peenpool van Agrifirm. “Per keer geeft Agrifirm aan hoeveel kisten ik moet klaarzetten. Een enkele keer lever ik over de stortbak voor aflevering in een vrachtwagen.”Medio april 2018 had De Jong 80% van zijn peen geleverd, de laatste partij ging op 23 april weg. De peen wordt door de Dutch Carrot Group (DCG), deels onder eigen label, afgezet in binnen- en buitenland. DCG ontstond in 2008 uit een samenwerking tussen Agrifirm Plant, Koop Landbouw en Hiemstra.Maatschap De Jong-Fokkema leverde op 17 april 2018 de laatste partij bewaarpeen af. Vanaf november 2017 was al 80% van de peen geleverd.Kwaliteit en grofheid bepalen prijsDe prijs van peen hangt af van de kwaliteit en grofheid. Schalenpeen is de fijnste peen met de hoogste prijs, B-peen is wat grover en C-D-peen is de grofste peen, meestal met de laagste prijs. Van kisten met een mindere kwaliteit blijft door het uitselecteren van peen met rot of zwarte vlekjes netto minder over.“Tijdens de oogst van winterpeen voor afzet via de Dutch Carrot Group, worden kisten peen apart gezet om te tarreren”, vertelt De Jong. “De peen wordt gewassen, gesorteerd en gewogen zoals dit ook bij het verpakken gebeurt. Er wordt gekeken of we voldoen aan de minimum kwaliteitseisen van de peenpool.”De uitbetalingsprijs is afhankelijk van het netto aantal kilo’s peen per kist, het aantal wortelen in de juiste maat en kwaliteit.De maatschap houdt het areaal winterpeen gelijk. “Het bewaarrisico is te groot en neemt alleen maar toe. Ook is de peenmarkt grillig. Nederlandse peentelers vullen de gaten op de Europese markt en dat hangt sterk af van toeval.”Teelt en markt bewaarpeen in NederlandIn 2017 werd in Nederland 6.469 hectare winterpeen geteeld op 907 bedrijven met een totale productie van 443,5 miljoen kilo. In 2000 was het areaal met 4.729 hectare winterpeen op 1.236 bedrijven kleiner. In Flevoland en de Noordoostpolder staat de meeste peen, dan volgen Zeeland, West-Brabant, Groningen en Friesland.Areaalkrimp verwachtDe verwachting is dat dit jaar het areaal winterpeen krimpt. “In 2016 viel de peenmarkt erg tegen en in 2017 hebben we veel regen gehad en viel de peenkwaliteit gemiddeld tegen. Dan stopt een aantal telers met de teelt”, zegt Hendrik Eerkens, peenspecialist van Agrifirm.Circa 90% van de winterpeen wordt geëxporteerd via België naar Frankrijk en Zuid-Europa, maar ook naar Scandinavië, Oost-Europa en West-Afrika. Vroeger ging veel peen naar Duitsland, maar dat land werd meer zelfvoorzienend.Prijs hangt af van productie buitenlandDe prijsontwikkeling van peen is sterk afhankelijk van ontwikkelingen in peenproductie in andere Europese landen. De prijs is half april hoog: € 32 per 100 kg B-peen van goede kwaliteit. Dat is te danken aan kwaliteitsproblemen in andere landen en een beperkt aanbod vanuit Zuid-Europa door nattigheid en een koud voorjaar. Begin maart was de prijs nog € 12 tot € 15 per 100 kilo B-peen.Meer informatie over de prijzen van peen vindt u in Boerderij op Maat:  

B-peen Emmeloord
Bio-peen Emmeloord
Schaaltjespeen Emmeloord
B-peen Middenmeer
C-D-peen Middenmeer