Zo pakt de pootaardappelsector fraude aan

Fraude met uitgangsmateriaal is schadelijk voor de pootgoedsector. Na twee fraudegevallen in korte tijd neemt de sector maatregelen. Die draaien om een goede registratie en een fraudebestendig certificaat.De pootgoedsector werd in 2018 en 2019 in korte tijd twee keer opgeschrikt door fraude met pootaardappelen (lees in het kader onderaan dit artikel meer over de fraudezaken). Dat is zeer schadelijk voor de sector, want fraude besmeurt het imago van het Nederlandse uitgangsmateriaal. Bovendien worden over illegaal pootgoed geen licenties afgedragen. Schattingen uit de sector geven aan dat de Nederlandse aardappelveredelaars ongeveer de helft van de licentie-inkomsten binnen krijgen in Europa van waar ze recht op hebben. Zo lopen de bedrijven miljoenen euro’s per jaar aan inkomsten mis.Pootgoedsector staat op scherpDe fraudezaken hebben de pootgoedsector op scherp gezet. De handelshuizen en keuringsdienst NAK benadrukken dat ze goede relaties willen met de telers. De vertrouwensband is een groot goed, daar past geen wantrouwen bij. Om te voorkomen dat een paar kwaadwillenden grote schade toebrengen aan de hele sector zijn wel maatregelen genomen of in voorbereiding. Naar aanleiding van het fraudegeval in voorjaar 2019, waarbij NAK-labels werden vervalst, hebben de Nederlandse Aardappel Organisatie (handel), LTO (telers), NAV (telers), Vavi (verwerkers), NAK (keuring) en NVWA (fytosanitaire autoriteit) zich gebogen over maatregelen om de kans op overtredingen te verkleinen. Deze maatregelen neemt de pootgoedsector om fraude te voorkomen:* NAK-certificaat fraudebestendiger gemaakt
* invoering kistenlabels
* afschaffing verzamelcertificaat
* mogelijk invoering partijnummer
* mogelijk koppeling partijnummer en opbrengst
* NAK wil strenger kunnen optredenNieuwe certificaten met echtheidskenmerken en QR-codeDe NAK heeft de certificaten vernieuwd, zegt directeur van de keuringsdienst Eric Casteleijn. “Die worden ingevoerd zodra de oude voorraad op is. Het nieuwe certificaat bevat een aantal echtheidskenmerken. Er staat een QR-code op. Die verwijst nu nog naar de NAK-site met informatie over het certificaat. We gaan overleggen met de sector of de QR-code voor andere doeleinden kan worden gebruikt. Op het certificaat staat ook de vlag van de EU. Er is een strip aangebracht die alleen met een UV-lamp zichtbaar kan worden gemaakt. En er zitten verborgen kenmerken op het certificaat. Dit alles geeft waarborgen dat het certificaat echt is.”_{Lees verder onder de foto‘s}Keuringsdienst NAK heeft het certificaat fraudebestendiger gemaakt. Er is een strip aangebracht die alleen met een UV-lamp zichtbaar kan worden gemaakt. Ook zitten er verborgen kenmerken op. Dit alles geeft waarborgen dat het certificaat echt is. - Foto: NAKVerzamelcertificaat afgeschaftHet verzamelcertificaat is dit jaar afgeschaft (vanaf oogst 2020). Het was fraudegevoelig omdat het certificaat los werd meegegeven met een vrachtwagen waarbij er niet altijd met compartimenten werd gewerkt. Ook voldeed het verzamelcertificaat niet aan de nieuwe Plantgezondheidsverordening in de EU, die vanaf 14 december 2019 van kracht is. En het voldeed niet aan de privacywetgeving. Casteleijn: “Nu komt het aantal certificaten overeen met het aantal leveringen van pootgoed. Iedere aardappelteler krijgt dus een dekkend certificaat voor al het pootgoed dat hij ontvangt.”Vorig jaar stelde de NAK kistenlabels al verplicht om partijen pootaardappelen te identificeren. Voorheen kon de teler ook met krijt op de kist schrijven wat erin zat, maar het opschrift kon vervagen en was fraudegevoelig. Het was moeilijker af te lezen voor een keurmeester dan een label, zeker bij hoog opgestapelde kisten. De NAK test bij zo’n 150 pootgoedtelers nieuwe labels. Casteleijn: “Telers kunnen kiezen uit zelfklevende labels of labels die aan de kist worden geniet. We testen verschillende maten en lettergroottes. Kistenlabels zijn belangrijk voor de keuring en ze moeten ook werkbaar zijn voor de telers.”Kistenlabels zijn sinds 2019 jaar verplicht. NAK test bij zo’n 150 telers nieuwe labels van verschillende maten en met diverse lettergroottes. Telers kunnen kiezen uit zelfklevende labels of labels die aan de kist worden geniet. - Foto: NAKOpbrengstregistratieWat nog niet is gerealiseerd, is een betere controle op geoogste hoeveelheden en voorraden pootgoed en of daar grote afwijkingen zijn te constateren. Er wordt nagedacht over opbrengstregistratie en invoering van een partijnummer. Daar moeten nog keuzes in worden gemaakt, zegt Casteleijn. “Bijvoorbeeld op welke wijze hoeveelheden kunnen worden bijgehouden en welke informatie in een partijboekhouding moet worden vastgelegd. Ook moet nog duidelijk worden of de regelgeving ervoor moet worden aangepast.” “Tracking & tracing naar het perceel of partij van herkomst wordt ook steeds belangrijker vanwege het risico op quarantaineziektes en vanwege de eisen die derde landen stellen aan het pootgoed. Hoe zet je de tracking & tracing op als je wilt weten op welk perceel een bepaalde partij pootaardappelen is geteeld. Daar moeten ook de computersystemen op worden aangepast. De NAK buigt zich samen met de sector nog over de uitvoeringsdetails. Ik verwacht dat we voor dit traject nog wel twee jaar nodig hebben.”In Schotland wordt al zo’n systeem toegepast. Casteleijn: “De teler kan bij de oogst zelf opgeven hoeveel kisten hij van een bepaald ras van een bepaald perceel heeft geoogst. Zo’n systeem geeft in ieder geval enig houvast over de hoeveelheid pootgoed. Als een teler dan veel meer of veel minder pootgoed heeft laten certificeren, dan heeft hij wat uit te leggen.”NAK wil strenger kunnen optredenAl deze maatregelen moeten fraude voorkomen. Als toch fraude wordt geconstateerd dan moet de NAK veel strenger kunnen optreden, vindt Casteleijn. “We zijn daar over in gesprek met het ministerie van landbouw. Onze bevoegdheden zijn vastgelegd in de Zaaizaad- en Plantgoedwet. We kunnen nu hooguit de keuring staken. Als een frauderende teler een nieuw bedrijf begint, kunnen wij niet optreden. Wij willen daarom een teler verscherpt toezicht kunnen opleggen. Ook willen we bestuurlijke boetes kunnen uitdelen. Het ministerie wil de Zaaizaad- en Plantgoedwet in 2021 evalueren. We willen dit graag meenemen in de evaluatie.”Inspectiedienst NVWA overlegt met de keuringsdienst NAK over het voorkomen en opsporen van fraude met pootaardappelen, zegt een woordvoerder van de NVWA. “Ook kijkt de NVWA naar waar eventueel fraudemogelijkheden zitten, zodat daar gericht op kan worden ingezet.”Pootgoedtelers houden al een uitgebreide administratie bij, zegt voorzitter Peter Berghuis van de LTO-werkgroep Pootaardappelen. “Die gegevens kun je vergelijken met die van de handelshuizen. Als er naar boven of naar beneden grote afwijkingen zijn, dan moet er een lampje gaan branden. Een goede registratie is het belangrijkste om fraude te voorkomen en op te sporen.”De pootgoedsector hield vóór de coronacrisis ieder jaar rassenshows voor binnen- en buitenlandse bezoekers. Nederlands pootgoed heeft een goede naam in de wereld. Fraude met uitgangsmateriaal is schadelijk voor het imago. - Foto: Ruud PloegFraude maakt waakzaamDe fraudegevallen maakt waakzaam, zegt directeur Gerard Backx van handelshuis HZPC. “Fraude, zoals het vervalsen van certificaten of misbruik van certificaten, is niet te voorkomen door administratieve controles. Toch voeren we die controles wel uit. Maar dat doen we al langer. Bij afwijkingen wordt gesproken met de betrokkenen. De afwijkingen zijn meestal wel te verklaren.”De administratieve controle van HZPC richt zich op opbrengsten per hectare per ras, per klasse en per perceel en de maatverdeling in de partijen. Dit wordt vergeleken met historische gegevens van de teler en met gegevens van andere telers. Backx: “Als daar bijzondere zaken in worden gevonden, gaan we dat uitdiepen om verklaringen te vinden. We weten hoe groot het areaal is. We nemen in augustus voor de oogst proefmonsters om de opbrengst te schatten en de kwaliteit te beoordelen. Ook maken we schattingen van de opbrengsten na de oogst als alles is ingeschuurd. En we weten de hoeveelheden die zijn afgeleverd.”Backx benadrukt dat HZPC de gegevens niet verzameld om de pootgoedteler te controleren. “We verzamelen de gegevens om onze voorraad te plannen ten behoeve van de verkoop. Maar als we die gegevens hebben, moet daar een logica in zitten. Zo niet, dan onderzoeken we dat. We moeten uitkijken dat we niet veel werk gaan uitvoeren om fraude te voorkomen, want het betreft uitzonderingen.”Keuringsdienst NAK zoekt jonge keurmeestersDe keurmeesters van de NAK beoordelen percelen en partijen pootaardappelen of ze voldoen aan de eisen voor gebruik als uitgangsmateriaal. Ze spelen een belangrijke rol in het bewaken van de kwaliteit van het uitgangsmateriaal en het voorkomen van fraude.

De NAK zoekt nieuwe keurmeesters, zegt directeur Eric Castelijn. “We hebben 90 keurmeesters in dienst, waaronder veel 60-plussers. De komende twee jaar gaan er tien tot vijftien keurmeesters met pensioen. Keurmeesters werken heel zelfstandig. Hun opleiding duurt meerdere jaren als de keurmeester geen kennis heeft over de teelt van pootaardappelen. Voor mensen met ervaring is dat korter.”Twee keer fraude met pootaardappelenDe pootgoedsector werd de afgelopen paar jaar twee keer opgeschrikt door fraude met pootaardappelen. In november 2018 werd een pootgoedteler op heterdaad betrapt tijdens het mengen van consumptieaardappelen door een partij pootaardappelen. Dat is verboden.

In het voorjaar van 2019 werd opnieuw fraude ontdekt. Handelsbedrijf Zeeland Trade verkocht illegaal pootgoed aan boeren in België. Het pootgoed was van een Nederlandse teler en voorzien van vervalste certificaten van de keuringsdienst NAK.

Breeders Trust, dat toeziet op naleving van het kwekersrecht, deed aangifte tegen Zeeland Trade. De vervolging van Zeeland Trade is in Nederland gestopt omdat het bedrijf in België voor hetzelfde vergrijp wordt vervolgd. Het strafrechtelijk onderzoek in Nederland door de NVWA richtte zich op dezelfde strafbare feiten. In de EU geldt een verbod op dubbele vervolging. De bij de fraude betrokken teler mag drie jaar lang geen pootgoed leveren. Daarnaast zijn in Nederland bestuursrechtelijke maatregelen tegen de betrokken bedrijven getroffen.