Zo maken veehouders hun koeien drachtig

Koeien vlot drachtig krijgen is economisch het beste. Drie veehouders vertellen hoe zij dit aanpakken. Dat kan verschillen van insemineren tot de stier erbij laten.Het drachtig krijgen van koeien kan op heel verschillende manieren. Die zijn vaak gekoppeld aan de doelen die de veehouder heeft met het bedrijf en de nakomelingen die hij wil krijgen. Veelal is een korte tussenkalftijd economisch het meest optimaal.Realiseren van een kortere tussenkalftijd begint met het waarnemen van de tocht. Dit kun je zelf doen of (deels) uitbesteden. Bijvoorbeeld aan tochtdetectiesystemen die een handje helpen met het opsporen van tochtige dieren. Een stier kan het ook doen. Daar heeft melkveehouder Chris Kraaijvanger goede ervaringen mee. Dit neemt hem veel werk uit handen. Omdat hij het jongvee niet aanhoudt, werkt dit goed voor hem.Alex Borst van melkveebedrijf Koepon vindt snelle genetische vooruitgang bij zijn jongvee erg belangrijk. Met embryo’s probeert hij de beste nakomelingen voort te zetten op het bedrijf. Een tochtdetectiesysteem helpt hem om tochtige koeien te vinden.De meeste veehouders in Nederland insemineren de koeien. Rinze en Jurjen Wassenaar insemineren zelf. De Herd Navigator meet progesteron in de melk. Het systeem is een onmisbare tool in de stal geworden._{Lees verder onder foto}Jurjen en Rinze Wassenaar melken 190 koeien in Menaldum (Frl.). Ze insemineren de koeien. Herd Navigator helpt bij het inzichtelijk krijgen van de cyclus van de koeien. - Foto: Anne van der WoudeElke cyclus in beeld met Herd NavigatorJurjen (57), Rinze (49) en Anja (46) Wassenaar melken 190 koeien in Menaldum (Frl.). De koeien raken drachtig door inseminaties. Jurjen en Rinze insemineren de koeien zelf.Sinds 2009 werken de veehouders met Herd Navigator van DeLaval. Vanaf 18 lactatiedagen meet dit systeem dagelijks het progesterongehalte in de melk. De gegevens komen terecht op een attentielijst. Hierop is elke tocht van elk dier te zien. Een tocht is gebaseerd op de progesteronwaarde. “Vanaf 60 dagen beginnen we te insemineren”, vertelt Rinze. “Bij een hoogproductieve koe wachten we wel eens een tocht. Anders insemineren we de koe binnen 45 tot 50 uur na de attentie. We hebben geleerd dat dat het beste moment is.” Het verwachte slagingspercentage van de inseminatie is te zien in de attentie. “Als die laag is dan gebruiken we een goedkoper rietje.Alle dieren waarmee de veehouder verder wil fokken, insemineert hij met gesekst sperma van een fokstier. “Als een koe daar na twee keer niet drachtig van is, dan gebruiken we een proefstier of een vleesras. Maar als het een goede koe is dan hebben we liever een goede nakomeling.” Met deze werkwijze probeert de melkveehouder door te fokken met de beste dieren, én levert een kalf dat weggaat meer op als deze van een vleesras is. “Soms wachten we daarom tot de volgende tocht en kijken of de slagingskans dan beter is.” Wassenaar gebruikt rietjes van Semex die hij uitzoekt via het paringsadvies.Als het testosterongehalte in de melk hoog blijft na het insemineren, dan voert de veehouder in dat de koe drachtig is. Het progesterongehalte wordt dan niet meer gemeten.Tussenkalftijd gedaaldHet jongvee insemineert de veehouder ook met gesekst sperma van fokstieren. Maar dan alleen de dieren die hij geselecteerd heeft om mee door te fokken. “Sinds we rekening moeten houden met fosfaat, fokken we niet meer met alle dieren door.” In totaal fokt Wassenaar met 50 tot 60 dieren van de hele veestapel door.Sinds Wassenaar met Herd Navigator werkt, is de tussenkalftijd behoorlijk gedaald. Waar die voorheen boven de 430 dagen was, ligt die nu tussen de 365 en de 390 dagen. Maar het kan altijd efficiënter, vindt Wassenaar. “Ik zou wel willen weten waarom sommige koeien na 9 inseminaties nog steeds niet drachtig zijn.”De veehouder ervaart dat hij wat vruchtbaarheid betreft kan uitgaan van een volledige betrouwbaarheid van Herd Navigator. “Het systeem laat ook zijn welke koeien bijvoorbeeld last hebben van cysten. Sommige koeien zijn na het afkalven anoestrus, dat wil zeggen dat ze geen normale cyclus laten zien. Dit kunnen we nu gericht behandelen.”• 190 melkkoeien• 9.000 liter melk per koe per jaar• 365 tot 390 dagen tussenkalftijd_{Lees verder onder foto}Alex Borst (45) van melkveebedrijf Koepon in Feerwerd (Gr.) zet werkt vooral met embryo’s. Zo'n 80% van alle nakomelingen komen uit embryo's. - Foto: Jan Willem van VlietDe snelste genetische vooruitgang met embryo‘sAlex Borst (45) van melkveebedrijf Koepon in Feerwerd (Gr.) zet op het bedrijf embryo’s in bij alle dieren. De laatste jaren komt 80% van alle geboren kalfjes op het bedrijf voort uit een embryo. “Eigenlijk doen wij het precies andersom vergeleken met een regulier melkveebedrijf. De meeste boeren zetten een zogenaamde laatste kans embryo in als laatste poging om een koe drachtig te maken. Wij beginnen met het inzetten van embryo’s. We beginnen pas met insemineren als een dier er niet drachtig van raakt.”Bijna alle embryo’s die Borst in laat zetten, komen uit spoelingen van zijn pinken. “Vorig jaar hebben we vier embryo’s aangekocht.” De medewerker laat de beste pinken spoelen. “De embryo’s die daaruit komen zetten we bij alle koeien in.” Koeien spoelt hij zelden. “Dan moet het wel een uitzonderlijk goede koe zijn. De nieuwste generatie dieren zijn beter, dus die spoelen we het vaakst.”Minder goed drachtigElk dier krijgt twee of drie kansen om drachtig te raken van een embryo. Lukt het niet, dan insemineert Borst ze met een regulier rietje. Sommige koeien zijn twijfelgevallen. Die raken bijvoorbeeld lastig drachtig of hebben klauwproblemen. “Als ik haar drachtig maak dan moet ik haar nog een jaar melken. Het is soms de vraag of ik dat wil. Zo niet, dan voer ik haar af. Deze koeien raken over het algemeen toch minder goed drachtig.”Sinds 2016 werkt Borst met de Alta Cow Watch. Hiermee ziet hij welke koeien op het moment tochtig zijn. “Als een koe of pink een staande tocht van zes tot tien uur heeft, dan kan het niet anders dan dat ze tochtig is. Als het een spoelpink is, dan spoelen we haar. Daar gaat op dat moment de prioriteit naar.”Het zien van de tocht is volgens Borst het belangrijkste in het hele proces. “Je moet het op papier goed hebben staan. Embryo’s zijn te duur om een gokje mee te wagen.”Het inzetten van de embryo’s gebeurt door een embryotransplantatie (ET) specialist. “Het is secuur werk wat veel tijd kost. Een koe insemineren kan wel in 10 minuten maar een embryo inzetten niet.” Een embryo moet dieper in de hoorn van de baarmoeder geplaats worden. Daarmee verhoog je het risico om de baarmoederwand te beschadigen. Als dat gebeurt sterft het embryo af. “Als de slagingskans met 5% daalt wanneer ik hem zelf inzet terwijl het embryo een waarde heeft van € 1.000, dan is dat veel geld aan het einde van het jaar.”• 415 melk- en kalfkoeien• 11.726 liter melk per koe per jaar• 398 dagen tussenkalftijd_{Lees verder onder foto}Maatschap Kraaijvanger in Ellecom (Gld.) melkt 235 koeien. Drachtig maken doen de zeven stieren die in de koppel lopen. Dat scheelt veel werkt en past goed in de bedrijfsvoering. - Foto: Henk RiswickWeinig werk met stieren in de koppelChris Kraaijvanger (57) melkt 235 koeien in Ellecom (Gld.). In zijn koppel koeien lopen zeven fokstieren rond om de koeien te dekken. De veehouder houdt geen jongvee aan. “Vroeger heb ik wel zelf kalfjes opgefokt. Toen kocht ik ki-waardige stieren aan. Met het opfokken ben ik gestopt vanwege het arbeidsgemak. Dit systeem werkt goed voor mij.”Als er koeien nodig zijn, koopt Kraaijvanger die aan, net als de stieren. Daarbij let de veehouder vooral op het formaat van de stier. “Met een stier van wat groter formaat, heb je minder kans dat hij uitvalt. Daarom kies ik voor Holsteins.” Een ander aandachtspunt bij aankopen is de gehaltes in de melk. “Bij Duitse koeien let ik goed op de gehaltes omdat het vetgehalte in Duitsland anders gewaardeerd wordt en daardoor vaak laag is.” Stieren koopt hij altijd in Nederland.Natuurlijke dekkingenElke twee weken komt de dierenarts op het bedrijf. De dierenarts kijkt bij verse koeien vooral of de baarmoeder schoon is en of de koe geen cyste heeft. “Dan gaan ze goed van start”, zegt Kraaijvanger. Hij melkt niet in groepen, dus de stieren kunnen de koeien bij de eerste tocht al dekken. “Het afkalfmoment is het startpunt van elke koe. Wij scannen de koeien bij 100 lactatiedagen.” Niet drachtige dieren scant hij 30 dagen later nog een keer en als ze op dat moment nog niet drachtig zijn, worden ze tochtig gespoten. Een koe die niet drachtig raakt, melkt Kraaijvanger af en verlaat het bedrijf. Door de natuurlijke dekkingen op het bedrijf, kalven de meeste koeien binnen een jaar af.Dit tochtig spuiten deed Kraaijvanger eerst al met 100 dagen. Na onderzoek bleek dat veel koeien die hij met 100 dagen voor gust aanzag toch een prille dracht hadden. “Deze was nog niet op de scan te zien. Daardoor spoten we het vruchtje er uit.”De melkveehouder heeft weinig problemen met de stieren. “Wij zijn er ons wel goed van bewust dat het gevaarlijke beesten kunnen zijn. Als ze vervelend worden dan gaan ze snel weg.” Kraaijvangers ervaring is dat hoe meer stieren er rondlopen, hoe beter het eigenlijk gaat. “Ze zijn drukker met elkaar dan met jou.” Als hij een nieuwe stier aankoopt, laat hij hem eerst een paar dagen tussen de droge koeien rondlopen. “Anders worden ze helemaal gek van de hormonen.” Als ze dan in de koppel melkkoeien komen, dan moeten alle stieren de rangorde weer even bepalen. “Dan vechten ze wel. Maar daarna is het weer klaar.”Omdat de nakomelingen het bedrijf verlaten, kan Kraaijvanger focussen op groei en optimaliseren van zijn bedrijf. “Je moet toch keuzes maken want je kan niet alles doen. Een stier kost ruim € 1.000, je voert hem een paar jaar en daarna levert hij nog wat op.”• 235 melkkoeien• 8.325 kilo melk per koe per jaar• 383 dagen tussenkalftijd