Zelfbouw rooier voor vroege aardappel

De gebroeders Gunter rooien vroege aardappelen met een zelfgemaakte rooier.De teelt van vroege aardappelen is een specialiteit van het Zeeuwse eiland Tholen. Ook het rooien van deze primeurs is een specialiteit. De eerste aardappelen zijn heel gevoelig voor vervellen, en het liefst rooit de teler ze meteen veilingklaar in kisten. Rooiers specifiek voor dit doel zijn niet standaard te koop, die moet je grotendeels zelf maken.De rooier kreeg een aangedreven vooras. Dat is de originele vooras van de Zetor, maar die staat nu volledig los. De achteras van de trekker drijft met kettingen de achterwielen van de rooier aan. - Foto: Anton DingemanseAls je dan – zoals de gebroeders Gunter – aardigheid hebt in techniek, kun je in zo’n special heel wat creativiteit kwijt. De bijzonderheid is dat het een zelfrijder betreft. Getrokken rooiers zijn voor dit doel de standaard.Zelfrijdende Wühlmaus als basisWim Gunter, de broer die het meeste van het sleutelwerk voor zijn rekening neemt, kan zich niet meer zo precies herinneren hoe lang ze de rooier al hebben. Inmiddels al wel zo’n 30 jaar. Ze kochten hem destijds als jong gebruikte machine van zo’n 10 jaar oud: een zelfrijdende Wühlmaus, toentertijd geleverd door Leonard Lang. Die was vooral Fiat-importeur, en dat is ook de reden dat er destijds Fiat-trekkers op werden gebouwd.De eerste aanpassing voor een primeurrooier is het versmallen van de zeefmatten. Dat beperkt bij lage opbrengst het aantal beschadigingen.De trekker die er op stond, had te weinig pk’s. Daarom kwam er al snel een Zetor 9540. De Gunters waren een beetje vertrouwd met dat merk, en het kwam goed uit dat dit type standaard al een compressor aan boord had. Om hem vanaf de sorteerplek te kunnen bedienen, bouwden ze er namelijk ook een aantal pneumatische cilinders op.Veiligheid is wel een punt. Daarom is de machine zo gemaakt dat hij ook vanaf de leesband achterop te bedienen is.De rooier is verder zo gemaakt dat hij in het veld onbemand rijdt. Dan kan de ‘chauffeur’ zelf achter op de machine helpen met het uitlezen van de aardappelen. Primeurs rooien gaat immers heel langzaam.Veiligheid is wel een punt. Daarom is de machine zo gemaakt dat hij ook vanaf de leesband achterop te bedienen is. En behalve in- en uitschakelen kun je ook op afstand aan het stuur draaien. Dat gaat op dezelfde manier als dat een eenvoudige gps-stuurhulp met een elektromotor het stuur van de trekker draait.Vierwielaandrijving voor de ZetorDe vroege oogst wil wel eens nat zijn. Daarom kreeg de rooier een aangedreven vooras. Dat is de originele vooras van de Zetor, maar die staat nu volledig los. De achteras van de trekker drijft met kettingen de achterwielen van de rooier aan. De originele aandrijving uit de achterbrug van de trekker zet de vooras in beweging. Eerst naar voren via een zelf aangebrachte tussenas met kruiskoppelingen, halverwege ondersteund met een lager. Voorin brengt een ketting de aandrijving over naar beneden, naar de vooras.Tweede aanpassing is een netsorteerder die de bovenmaat uitsorteert. De kriel gaat met een transportband (links) naar voren naar een kuubskist.Bij nattigheid is de vierwielaandrijving een uitkomst, vertelt Wim. Maar het is typisch zo’n punt waarvan je alleen in de praktijk kunt testen of het wel sterk genoeg is. Bij een langzaam rijdende trekker kunnen de krachten hoog oplopen.Wild verdienen is het in de vroege aardappelen niet, vertelt Wim. Toch hebben ze er plezier in.Rooier rijdt op drie wielenAchter rijdt de machine op drie wielen. Het derde is een steunwiel, wat je wel vaker ziet bij zelfrijders. De achterwielen staan op één lijn, dus aandrijving op het derde wiel bouwen lijkt een kwestie van een tussenas met kruiskoppelingen. Praktisch puntje echter: bij een één-op-één mechanische verbinding kun je geen bochten maken. Het buitenste wiel maakt immers een grotere cirkel dan het wiel ernaast. En waar de gebroeders ook al gauw achter kwamen, is dat een gewone aftakas daar lang niet sterk genoeg voor is. Zo’n tussenas kan wel veel vermogen overbrengen, maar dat is dan gebaseerd op minstens 500 omwentelingen per minuut. De eindvertraging van een trekker of zelfrijder draait heel langzaam, en daar horen echt dikke assen bij. De broers proberen zich dus maar te redden zonder de extra aandrijving.De vooras is de originele as van de Zetor-trekker. De originele aandrijving is verlengd, maar omdat de trekker hoog staat, brengt een ketting die omlaag.Case International 1455 omgebouwd tot trikeWild verdienen is het in de vroege aardappelen niet, vertelt Wim. Toch hebben ze er plezier in. Met machines bezig zijn en een beetje sleutelen, dat ligt ze ook wel. De rooier levert de aardappelen af op het land – afgewogen op 20 kilo in kisten, op een pallet gestapeld. Verder transport op het land gaat met een trike. Althans, een tot trike omgebouwde Case International 1455. Het neuswiel is afkomstig van ‘Dikke Bertha’, zo’n 25 jaar geleden een van de eerste door een loonwerker in West-Brabant gebouwde trikes.Sturen kan op afstand met behulp van een elektromotor. De overige hendels kan iemand vanaf het sorteerplatform pneumatisch bedienen.Vorig jaar is de teelt van teunisbloemen op Tholen weer wat opgestart. Daarvoor schaften de broers een zwadmaaier aan van de vroegere Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. Zo zijn ze altijd bezig om een of andere machine naar eigen inzicht te perfectioneren.Wim Gunter (61) is akkerbouwer en loonwerker in Sint-Annaland (Zld). Gespecialiseerd in de teelt van primeuraardappelen, en hij heeft aardigheid in het sleutelen aan machines.Wat zelfrijdende rooier voor primeuraardappelen
Aandrijving Zetor 9540-viercilinder, 93 pk
Rooiend deel Wühlmaus 2011-zelfrijder
Aandrijving wielen mechanisch vanaf achterbrug trekker
Zeefmatten traploze aandrijving op variator van maaidorser
Totale lengte 10 meter
Geschatte kosten gebruikte rooier +- 1985 € 25.000, trekker € 20,000, constructiewerk € 20.000 (ex. eigen arbeid)