Zand in ligbox kan melkproductie laten stijgen

Dat zand in de boxen gunstig is voor het koecomfort, staat als een paal boven water. Maar het staat niet een-op-een met een verhoogde melkproductie.Zand in de boxen staat niet per se gelijk aan een hogere melkproductie. Maar zand kan de melkproductie wel ten goede komen. Dit laten de jaarstatistieken van de melkproductieregistratie (MPR) die CRV afgelopen oktober publiceerde wel zien. In de top 10 staan twee stallen met zand in de ligboxen. Vetvice heeft deze stallen ontworpen. De gemiddelde leeftijd ligt bij beide bedrijven boven de vijf jaar en de melkproductie boven de 15.000 kilo per koe. Deze cijfers liggen bij geen van de andere bedrijven in het lijstje zo hoog. “Deze bedrijven laten zien wat er mogelijk is”, zegt Nico Vreeburg, dierenarts en stallenbouwadviseur van Vetvice. Omschakelen op zandstalDe laatste vijftien jaar zijn er meer bedrijven met zand in de boxen begonnen. In 2013 waren dat er 50 zandstallen in Nederland. Nu zijn dat er ongeveer 100. Dit zijn vooral bedrijven die zijn omgeschakeld bij de bouw van een nieuwe stal.Zandstallen passen goed in Nederland. Er is goed en genoeg zand beschikbaar. Maar de geluiden over zandgebruik zijn lang niet altijd positief. Veel boeren zeggen ‘zand is het beste voor de koe, maar het komt in de mestkelder en dan gaan machines stuk’. Als dat probleem opgelost kan worden, is het de ideale boxbedekking. Dit schrijft de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD). De voordelen worden dus wel eens in twijfel genomen. Nergens voor nodig, vindt Vreeburg. “De hoeveelheid zand die in de put komt, is beperkt. Met weidegang komt er ook zand in je put.” Met een zandstal kun je een zogenoemde bezinkput maken om zand en mest te scheiden. Hierin spoel je het zand voor 95% uit de mest. De overige 5% is zo fijn van structuur, dat heeft weinig invloed op slijtage van machines. _{Tekst gaat verder onder de foto‘s.}
De stallen die volgens de jaarstatistieken van de MPR 2020 de hoogste levensduur- en melkproductie hebben, zijn zandstallen. - Foto's: Ronald HissinkDe zandboxen in deze stal zijn omgebouwd. De meeste zandstallen zijn nieuwbouw. In 2013 waren dat er 50 zandstallen in Nederland. Nu zijn dat er ongeveer 100.In Nederland is genoeg zand beschikbaar. Homogeen zand met een korrelgrootte van 0,1 tot en met 0,8 millimeter past het beste in de stal.Zandstallen en melkproductieHet verhogen van de ligtijd betekent meer melk. Als je dit omdraait, kost elk uur dat een koe niet en dus minder ligt, melk. En dus geld.Een koe geeft de meeste melk in haar vierde tot negende lactatie. Dit bereikt ze alleen als ze gezond is. Het anorganische zand komt de uiergezondheid ten goede. Dat zie je terug in je celgetal en je klinische mastitis. Ook de klauwgezondheid verbetert erdoor. De klauwen zijn schoner en de koeien lopen zekerder. De koe heeft simpelweg gewoon altijd grip op de vloer, dus doet ze wat ze moet doen; vaak gaan liggen en vaak naar het voerhek lopen om te vreten. Daardoor beïnvloedt zand niet alleen de gezondheid maar ook de voerefficiëntie. _{Tekst gaat verder onder de foto.} Rob van Overesch (32) heeft de stal van biologische boerderij Aver Heino in Heino (Ov.) afgelopen jaar omgebouwd naar een zandstal.Betere uiergezondheid met zandBiologische boerderij Aver Heino in Heino (Ov.) is in juni 2020 overgegaan naar zand in de boxen. Hiervoor lagen de 115 melkkoeien in diepstrooiselboxen gevuld met vlas. De voordelen voor de uiergezondheid was de voornaamste reden om op zand over te gaan, vertelt melkveehouder Rob van Overesch (32). “Voorheen hadden we last van Klebsiella. Dat lijkt nu wel verholpen. De algehele uiergezondheid is flink verbeterd.” De klauwgezondheid is voor zover het lijkt, stabiel gebleven. “In de diepstrooiselboxen lagen de koeien ook al goed. De klauwen waren toen ook al droog.” Het zand blijft volgens Van Overesch beter in de boxen liggen. “In vlas willen de koeien nog wel eens graven.” Van Overesch gebruikt ruim een kuub per dag om de boxen mee in te strooien.Zoek geschikt zandHomogeen zand met een korrelgrootte van 0,1 tot en met 0,8 millimeter past het beste in de stal. Uniformiteit wil zeggen dat er bijvoorbeeld geen steentjes in het zand zit. Steentjes kunnen, net als op een koepad, in de zoolhoorn van de klauw en kreupelheid veroorzaken.De korrelgrootte is afhankelijk van het verwerkingssysteem waarmee de veehouder werkt. Een bezinkput werkt het beste met grote korrels van 0,3 tot 0,8 millimeter. Het zand ontmengt en zinkt naar de bodem, Dit werkt het beste als de korrels groter zijn. Over het algemeen geldt: hoe grover het zand, hoe beter het draineert. Grof zand kleeft ook minder aan de koe en er groeien minder bacteriën in. Bedrijven die geen bezinkput hebben maar werken met een silo en daarin het de mest roeren en mengen, kunnen het beste een korrel van 0,1 tot 0,5 millimeter grootte gebruiken. Dit zorgt voor de minste slijtage aan machines.Zand is te koop via zandwinningbedrijven. De prijs van het zand is het meest afhankelijk van het vervoer naar de plaats van bestemming.