Wat gaat er mis met de fokkerij op levensduur?

10 jaar fokken op levensduur bracht nog geen oudere koeien. Schiet de fokkerij tekort, of komt de verbeterde genetica vanzelf tot uiting als melkveehouders minder jongvee aanhouden en dus minder vervangen?De fokwaarde voor levensduur gaat inmiddels 10 jaar mee. En nog steeds voltooit de gemiddelde koe op melkveebedrijven slechts iets meer dan 3 lactaties. In 2018 was de levensproductie van afgevoerde dieren 30.343 kilo melk. In 2008 stond die teller bij afvoer op 30.777 kilo. In 2008 deden de dieren daar 1.169 melkdagen over en in 2018 nog 1.080, want de dagproducties stijgen gestaag. Bij een stagnerende levensproductie vertoont de leeftijd dus een dalende trend. _{Tekst gaat verder onder de foto.} De 3 honderdtonners van melkveehouder Tom Vernooij in Rossum (Overijssel) op een rij. Het trio, kruislingen van Holstein x Brown Swiss, is samen 46 jaar oud en goed voor 351.000 kilo melk. Van links naar rechts: Gelske BS 107, 13 jaar, 102.000 kilo melk; Marie BS 154, 17 jaar, 126.000 kilo melk; Marie BS 152, 16 jaar, 123.000 kilo melk en drachtig. - Foto's: Henk RiswickIn de melkveehouderijvisie van LTO in 2011 stond het voornemen dat koeien in 2020 2 jaar langer meegaan dan in 2011. LTO gaat niet in op vragen hierover. Duurzame Zuivelketen vond 6 maanden vooruitgang realistischer, maar ook dat gaat niet lukken. Wat gaat er mis met de fokkerij op levensduur? Verkoop geen stieren die negatief vererven op levensduur ^{Willem van Laarhoven, adviseur van Valacon} Vierde lactatie bottleneckWillem van Laarhoven, adviseur van Valacon, deed onderzoek in het kader van het project Duurzame Zuivelketen en interviewde veehouders over levensduur. Van Laarhoven zag verschillen in motivatie voor levensduur en in de hoeveelheden jongvee die veehouders aanhouden. “Verondersteld werd dat de levensduur korter was als er veel jongvee wordt aangehouden en omgekeerd. Maar er is meer aan de hand”, zegt hij. Veehouders die erin slagen uitval in de eerste en tweede lactatie te verlagen, hadden toch moeite om die koeien over de vierde lactatie heen te tillen. Van Laarhoven: “Daar zit de bottleneck. Koeien die er wel door komen, zitten in de vijfde lactatie aan hun top en worden probleemloos oud. Je ziet dat op alle soorten bedrijven, groot en klein. Volgens mij ligt het dus niet alleen aan omstandigheden en aandacht, maar hebben we daar een probleem in de genetische aanleg.” Levensduur voorspellen met een fokwaarde lijkt hem te veel gevraagd. “Aanhoudingscijfers zeggen veel meer. En willen we serieus op levensduur fokken, dan moeten stieren die daar negatief op vererven gewoon niet te koop zijn.” _{Tekst gaat verder onder de foto.} Achterstand negatieve vererving levensduur wegwerkenOnafhankelijk fokkerij-adviseur Huub Peek wijst op de invloed van topstieren. Van 2002 tot 2005 was GrandPrix de meest gebruikte stier, daarna 4 jaar lang Olympic en in 2009 en 2010 Bertil. “Dat zijn 3 stieren met een negatieve vererving op levensduur. Bij de vele dochters en kleindochters waarmee we nu fokken, zijn we dus eerst achterstand aan het wegwerken.” Vanaf 2011 zijn de meest gebruikte stieren (Impuls, Improver, Cricket en Atlantic) wel positief op levensduur.De fokwaarde voor levensduur van individuele stieren kan door de jaren heen sterk afwijken ten opzichte van eerdere voorspellingen. Twee levensduur-topstieren, Shogun en Prince, begonnen met 126 en 213 dagen in 2010, maar nu ze veel oudere dochters aan de melk hebben, is dat 720 en 919 dagen bij een betrouwbaarheid van 99%. _{Tekst gaat verder onder de grafiek.} Genomicsfokwaarden van stieren, vergeleken met hun fokwaarde op basis van dochters. Het verband is statistisch duidelijk aanwezig. - Bron: CRVInzet van genomicstieren is riskant als je wilt fokken op levensduur, betoogt Peek. “Jonge stiertjes met genomic fokwaarden, terwijl ook de vader vaak nog geen dochters aan de melk heeft. Dat is voorspelling op voorspelling, bij een betrouwbaarheid van 40-45%. Het is toch opvallend dat de huidige 99% betrouwbare toppers voor levensduur soms wel 500 dagen onderschat waren. Andere stieren begonnen hoog en leverden daar in een paar jaar 300 tot 500 dagen op in.” Gebruik stieren met tweedekalfs-dochters ^{Huub Peek, onafhankelijk fokkerij-adviseur} Haal de haast uit de fokkerijWat een stier doet met levensduur blijkt uiteindelijk uit zijn aanhoudingscijfers ten opzichte van andere. Gemiddeld is 42% van de koeien na 48 maanden nog aanwezig en 28% na 60 maanden. Van dochters van de betere levensduurstieren zijn respectievelijk 60% en 49% nog op het bedrijf. Maar aanhoudingscijfers komen laat en kunnen maar een beperkte rol spelen in stierkeuze. Peek adviseert boeren die vooruit willen met levensduur om de haast uit de fokkerij te halen en te werken met stieren waarvan ten minste tweedekalfs-dochters aan de melk zijn. “Op basis van dochters heb je dan betrouwbare informatie over uier- en klauwgezondheid, vruchtbaarheid en vooral laatrijpheid. Samen zijn dat goede voorspellers van levensduur.” _{Tekst gaat verder onder de grafiek.} De fokwaarde voor levensduur van stieren, vergeleken met de daadwerkelijke levensduur van hun dochters. - Bron: CRVFokwaarde werkt wélGerben de Jong, hoofd Animal Evaluation Unit van coöperatie CRV is van mening dat fokken op levensduur intussen resultaat heeft, hoewel het (nog) niet uit de cijfers voor levensduur en levensproductie blijkt. “De genetische aanleg voor koeien om met minder problemen ouder te worden, is zeker toegenomen.” Bij vergelijking van dochtergroepen van stieren uit dezelfde periode blijken er behoorlijke verschillen in aanhouding, die goed overeenkomen met hun verschil in fokwaarde voor levensduur, vult hij aan. Dat de gemiddelde leeftijd niet steeg, heeft volgens De Jong toch echt te maken met verdringing door jongvee. “Tijdens de quotering was er ruim jongvee en bij inzet van een vaars moest er ook een koe weg: 30% vervanging was normaal. Ik denk dat we door de fosfaatregelgeving daarin verandering krijgen.” Met selectie op levensduur krijg je koeien die minder kans lopen om gedwongen te worden afgevoerd ^{Gerben de Jong, hoofd Animal Evaluation Unit van coöperatie CRV} Stieren (mede) op fokwaarde voor levensduur selecteren kan prima, betoogt De Jong. “Er zijn altijd stieren die meevallen en die tegenvallen. Als je 10 stieren gebruikt met hoge fokwaardes voor productie en voor levensduur, ga je er gemiddeld genomen op vooruit. Het klopt dat levensduur lastiger te voorspellen is dan productiekenmerken. Echter, met selectie op levensduur krijg je koeien die het langer volhouden en minder kans lopen om gedwongen te worden afgevoerd.”>De fokwaarde voor levensduur kan door de jaren heen sterk afwijken. Klik in de tabel op LVD of LVD betr.