Wachten op plaatsing op RAV-lijst

De varkenshouderij is in afwachting van nieuwe emissiearme systemen op de zogenoemde RAV-lijst. Er zijn veel systemen in onderzoek, maar het zal nog jaren duren voordat ze toepasbaar zijn in de praktijk.Op de RAV-lijst (RAV: Regeling Ammoniak en Veehouderij) staan voor de varkenshouderij tientallen systemen waaruit ondernemers kunnen kiezen als ze een emissiearm systeem moeten plaatsen. In theorie vaak, want veruit de meeste systemen komen niet onder de maximale emissiewaarden die de landelijke overheid of de provincies stellen. Dat was in het verleden wel zo, maar door steeds aangescherpte maximale emissienormen van de verschillende overheden vallen inmiddels de meeste systemen nu buiten de boot. _{Tekst gaat verder onder de foto} Het systeem van de Stal van de Toekomst werkt met een combinatie van technieken, waaronder frequente mestafvoer. Met een monovergister wordt ook energie gewonnen. - Foto: Bert JansenLijst tot vier keer per jaar vernieuwdDe RAV-lijst bevat per diercategorie stalsystemen met emissiefactoren voor ammoniak, geur en fijnstof. De lijst wordt twee tot vier keer per jaar vernieuwd. Eind november was de laatste update, maar voor de varkenshouderij zijn geen wezenlijke veranderingen doorgevoerd of nieuwe systemen geplaatst. Eén van de laatste wijzigingen op de RAV-lijst is de gekoelde mestpan van R&R-systems en Inter Continental. Deze heeft voor de kraamstal een definitieve emissiefactor van 1,3 kilo ammoniak per plaats en voldoet aan de Brabantse norm.Voorlopige emissiefactorOverigens heeft een deel van de systemen op de RAV-lijst een voorlopige emissiefactor. Binnen vijf jaar moet dan een definitieve emissiefactor zijn vastgesteld op basis van meetrapporten voor ammoniakemissies van de proefstallen. Elk jaar vallen om die reden ook systemen uit de lijst. De Stal van de Toekomst van De Hoeve Innovatie/Keten Duurzaam Varkensvlees heeft zo’n voorlopige factor en komt waarschijnlijk in 2021 op de RAV-lijst.‘Meeste systemen tippen niet aan luchtwasser’Het systeem van Kamplan (Total Circulair Farm Concept) wordt nu ingebouwd in de eerste proefstal. Als de proefstalstatus is verkregen, kunnen metingen beginnen.De lijst van emissiearme systemen is lang, maar in de praktijk worden er maar een handjevol toegepast aldus Gieljan van Iersel, adviseur Exlan bedrijfsontwikkeling bij Agrifirm. “Dat komt omdat de meeste systemen qua ammoniakreductie niet kunnen tippen aan de luchtwasser. Die verwijdert namelijk 85% tot 95% van de ammoniak”, vertelt Van Iersel. “Varkenshouders in de provincie Noord-Brabant en Limburg zijn daardoor vanwege de strenge normen die de provincies hanteren sowieso aangewezen op de luchtwasser.”Andere systemenIn andere delen van het land ziet Van Iersel dat nog af en toe systemen als koeldek, spoelgoten, schuine putwanden en een mest- en waterkanaal worden gebruikt. “In specifieke situaties, maar ook daar is het toch meestal de luchtwasser.”De meeste systemen kunnen qua ammoniakreductie niet tippen aan de luchtwasserOverigens ligt de focus van de overheden nog sterk op ammoniak, maar de verwachting is dat methaan in belang gaat toenemen. Nu al eist de landelijke subsidieregeling Sbv dat systemen ook dat broeikasgas reduceren. Systemen met snelle mestafvoer scoren wat dat betreft vaak goed.Kritische geluidenNadat er jarenlang nauwelijks iets gebeurde kreeg enkele jaren geleden de ontwikkeling van nieuwe stalsystemen een impuls, met name doordat de provincie Noord-Brabant alternatieven voor de luchtwasser stimuleert. Ook de Sbv-regeling (Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen) draagt daaraan bij.Toekomstbestendige StallenVerder is twee jaar geleden een samenwerking opgestart onder de naam Toekomstbestendige Stallen, waarbij onder andere ZLTO en ondernemersorganisatie FME betrokken zijn. Het is de bedoeling om de ontwikkeling en toepassing van technieken voor bestaande stallen te stimuleren. Van de 88 aangemelde innovaties voor de reductie van ammoniak hebben er 34 (ook) betrekking op de varkenshouderij. Een jury van de zogenoemde Groene Groeiers, waaronder de Taskforce Toekomstbestendige Stallen, heeft medio november zes kansrijke projecten bekend gemaakt (zie kader hieronder).Zes kansrijke innovatiesEen jury in een traject van de Groene Groeiers (met onder andere afgevaardigden van WUR en de Taskforce Toekomstbestendige Stallen) heeft in november zes kansrijke nieuwe innovaties rondom ammoniakemissie geselecteerd.Hanskamp: koeientoilet voor scheiding mest en urine.Susstable: bolle mestband in varkensstal voor mest en urine.Filterfloor: een kunststof vloersystem dat urine doorlaat en mest blijft liggen, bruikbaar bij vleesvarkens, geiten en rundvee.Leotwa: ammoniak onttrekken uit mest van varkens en rundvee.Special Machines: ammoniakfilter met opslag bij varkens en rundvee.Kapiteinslab: emissies beperken met niet-thermische plasma.‘Complex proces’Vanuit de sector zijn er kritische en sceptische geluiden over de voortgang van het proces. Xander Pieterse, projectleider namens FME, beseft dat het voor bedrijven niet snel genoeg kan gaan. “Het is een complex proces waar meerdere partijen vanuit het bedrijfsleven, overheden en instanties bij betrokken zijn. Ieder heeft daarin een verantwoordelijkheid. Wij hebben als taak om dat proces te helpen verbeteren.” _{Tekst gaat verder onder de foto} Vleesvarkensstal met plateau in de hokken. De varkenshouderij is naarstig op zoek naar alternatieven voor de luchtwasser. Daarbij is het belangrijk dat ook binnenklimaat erop vooruit gaat. - Foto: Ronald HissinkGrote verscheidenheidDe lijst kent een grote verscheidenheid aan technieken en systemen; van bekende technieken zoals het varkenstoilet en mestbanden, tot een nieuwe techniek koude plasma. Deze is afkomstig uit de industrie en werkt daar prima, maar het moet nog blijken of het onder boerderij-omstandigheden ook gaat. In het verleden zijn kansrijke technieken bij emissiebeperking, maar ook mestverwerking om die reden nooit doorgebroken in de varkenshouderij. In concreetheid is er wel verschil. Pieterse: “Een aantal heeft straks een subsidie vanuit de provincie of het rijk en uit die groep zullen wel de eerste praktijkrijpe systemen komen.”Meten kosten veel tijdOp een enkeling na verwacht Pieterse dat systemen uit de inventarisatie op zijn vroegst in 2022 op de RAV-lijst kunnen komen. De meetprocedures kosten nu eenmaal veel tijd. Daar komt bij dat voor de toepasbaarheid in de praktijk niet alleen de ammoniakreductie telt, maar ook andere aspecten als kostprijs en inpasbaarheid (zie kader). Systemen die tevens bijdragen aan een betere of goedkopere mestafzet, energiebesparing en gezondheid hebben betere kaarten.Lat ligt hoog voor nieuw emissie-arm systeemLos van wetgeving en procedures is een moeilijkheid dat de lat voor nieuwe emissie-arme systemen hoog ligt.

Vanzelfsprekend moet er bij voorkeur minimaal 85% ammoniakreductie plaatsvinden, wat op zichzelf al uitdaging is. Methaan is inmiddels ook belangrijk, naast andere stoffen als geur en fijnstof. In veel gevallen zal daarom een combinatietechniek nodig zijn, dus een kleine luchtwasser naast een putoplossing.

Een systeem is bij voorkeur niet alleen bij nieuwbouw bruikbaar maar ook inpasbaar in bestaande situaties. Hoe minder eisen aan de stalinrichting, hoe breder de toepassingsmogelijkheden. Het binnenklimaat moet verbeteren. Systemen moeten eenvoudig zijn in uitvoering en werking met voldoende zekerheid over een minimale termijn dat het blijft werken. Techniek en bewegende delen in de put hebben een slechte reputatie. Systemen die de meststromen verbeteren met lagere afzetkosten hebben een groot voordeel.Vanuit de overheid zijn aspecten als herhaalbaarheid en controlemogelijkheden belangrijk.

Daarnaast zijn een lage investering- en exploitatiekosten belangrijk. De concurrerende luchtwasser heeft volgens de norm € 11 tot € 15 per plaats aan jaarkosten. Vooral bij gecombineerde technieken bestaat het risico op hoge investeringen.Combi-systemenEn dan moet nog blijken of de nieuwe systemen in staat zijn te voorkomen dat 85% minder ammoniak ontstaat of uit de lucht wordt gehaald. Naar verwachting worden dan ook combi-systemen ontwikkeld met twee of meer technieken in één stal. Dat werkt wel vertragend want iedere nieuwe combinatie moet dan weer met de huidige methodiek worden gemeten. “Er kan tijd gewonnen worden als de RAV meer ruimte geeft om technieken te combineren of als veehouders de mogelijkheid krijgen om door middel van sensoren aan te tonen dat ze aan een doelvoorschrift voldoen.”Er kan tijd gewonnen worden als de RAV meer ruimte geeft om technieken te combineren^{Xander Pieterse, projectleider namens FME}Beoordelen systemenOnderzoek naar alternatievenDoor adviesbureau Rebel is recent onderzocht welke alternatieven er mogelijk zijn, ook kijkend naar de methodiek in andere landen. In het voorstel van de onderzoekers wordt in de toekomst gestuurd op emissiedoelen in plaats van technieken. Het is dan wel nodig om continu emissies te kunnen meten, iets wat nu nog onmogelijk is. Een dergelijke aanpak zou de doorlooptijd van innovaties ook aanzienlijk kunnen verkorten verwacht Pieterse.Stappen gezetAfgelopen zomer is het voorstel gepresenteerd, waarbij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat tot nu toe terughoudend is om snel over te schakelen naar doelvoorschriften. Wel zijn enkele stappen gezet om onderdelen van een nieuw systeem te ontwikkelen, maar dat zal naar verwachting nog jaren duren. De huidige methode inclusief RAV-lijst zal dan ook sowieso een hele tijd naast een nieuw systeem moeten functioneren.Real-time meten al goed mogelijkMaurice Ortmans, directeur van Inno+, is fervent voorstander van een nieuwe methode. “Het oude is een farce. Hetzelfde emissiearme systeem heeft op elk bedrijf op papier dezelfde emissie terwijl de variaties in bedrijven en omstandigheden in de praktijk enorm groot zijn. Een factor 4 tot 5 verschil meet je zo. En toch wordt een systeem op 0,01 kilo ammoniak nauwkeurig afgerekend.”Hij geeft aan dat real-time ammoniak meten al goed mogelijk is. “Stof en geur zijn wel een stuk complexer, maar de afwijking kan nooit groter zijn dan de grote verschillen die er nu ontstaan.”