Waarom varkens het nu beter hebben dan toen

Het klimaat in varkensstallen is in de loop der jaren flink verbeterd. Voldoen aan de natuurlijke behoeftes van de dieren blijft een aandachtspunt.De huisvesting van varkens heeft de afgelopen decennia een metamorfose ondergaan. De traditionele schuren uit de tijd van ‘Ot en Sien’ zijn ingewisseld voor moderne en goed geïsoleerde stallen. De hedendaagse varkensstal is nog niet uitontwikkeld. Als het gaat om klimaatbeheersing en het gebruik van innovatieve technieken staan er de komende jaren nog meer veranderingen op stapel. De opkomst van varkensconcepten en het produceren van welzijnsvlees zorgt er intussen voor dat elementen uit stallen van vroeger opnieuw worden ingepast.‘De meerkosten moeten worden terugverdiend’Fijn stof“Dat zorgt voor een spanningsveld”, zo zegt Theo Mulders, Projectleider Bouw Intensief bij DLV Advies. “Varkenshouders moeten enerzijds voldoen aan wet- en regelgeving en letten op de uitstoot van ammoniak, fijn stof en geur. Dat maakt het bevorderen van het natuurlijke gedrag van de varkens er niet gemakkelijker op. Het werken met stro levert bijvoorbeeld extra fijn stof op. De meerkosten moeten bovendien worden terugverdiend.”Lees onderaan dit artikel een interview met Bert van den Berg van de Dierenbescherming.KanttekeningenVergeleken met vroeger zijn hedendaagse stallen volgens Mulders op veel gebieden flink verbeterd. De hygiëne liet vroeger te wensen over. Wormen en schurft kwamen vaak voor en ’s winters liepen varkens regelmatig met bevroren oren en staarten rond. Stallen zijn nu makkelijker te reinigen, dieren komen minder in aanraking met mest en de voer- en watervoorziening zijn schoner. “In combinatie met een beter stalklimaat is de algehele hygiëne daardoor enorm vooruitgegaan. Dat heeft een positief effect op diergezondheid, technische resultaten en arbeidsomstandigheden.”‘Varkenshouders kunnen niet zomaar terug naar kleinere dieraantallen’Welzijn dierenVolgens Mulders dragen hedendaagse stallen bij aan een hoog welzijnsniveau van de varkens. De opkomst van concepten en het inpassen van meer welzijnsaspecten moeten de natuurlijke gedragingen van varkens stimuleren en zorgen voor een positieve beeldvorming. Dat is volgens Mulders niet eenvoudig. Hij plaatst enkele kanttekeningen. “Allereerst kunnen varkenshouders niet zomaar terug naar kleinere dieraantallen. De milieueisen worden dan onbetaalbaar.” Aan het werken met grote groepen varkens op stro en het creëren van buitenuitlopen kleven volgens hem ook nadelen. “De diergezondheid en de hygiëne zijn dan moeilijker in de hand te houden. Varkens kunnen zich in grote groepen ook moeilijker verstoppen. Dat zorgt voor stress.”
Artikel gaat verder onder de foto.Het leefklimaat maakt stallen van nu beter dan de stallen van vroeger, zegt Henk Altena. "Stallen waren tochtig en zijn nu goed geïsoleerd." - Foto: Ruud PloegMeten van gedragMulders ziet mogelijkheden in het meten van het gedrag van dieren met sensoren en camera’s, om aan de hand daarvan het klimaat of het voer bij te sturen. “Het blijft zoeken naar een optimale mix om alle belangrijke aspecten goed met elkaar te combineren. Ondernemen in de veehouderij is topsport.”Verbeterd stalklimaatVooral het leefklimaat maakt de stallen van nu beter dan de stallen van vroeger. Dat stelt Henk Altena, adviseur bij Rombou. “Stallen waren tochtig en zijn nu goed geïsoleerd. Inlaatlucht wordt steeds vaker geconditioneerd en er zijn meer en betere mogelijkheden om te koelen.” Met dichte vloeren is het mestgedrag van de dieren flink vooruitgegaan, er is meer interactie tussen de dieren en de aanwezigheid van daglicht maakt het voor mens én dier aangenamer. “Dat zijn zaken die in mijn ogen allemaal bijdragen aan een beter dierenwelzijn.”Automatische ventilatieAls adviseur en verkoper van klimaatspecialist Klevanta heeft Herbert Dijkman de leefomstandigheden in varkensstallen zien verbeteren. “Vroeger werd er op de tast geventileerd. Nu is de ventilatie geautomatiseerd, waardoor sneller wordt geanticipeerd op weersveranderingen.” De basisprincipes van ventileren zijn volgens hem niet veranderd. Voldoende frisse lucht blijft belangrijk. “Lucht die eruit gaat, moet er ook weer in.”‘In de toekomst mag het buitenklimaat niet meer van invloed zijn op het stalklimaat’Tegenwoordig is de inlaatregeling automatisch ingesteld en zijn de invloeden van weer en wind steeds kleiner. “De varkens van nu zijn aardig verwend. Dat zie je terug aan de resultaten”, aldus de klimaatspecialist, die de afgelopen jaren steeds meer stallen ingericht zag worden met nevelkoeling. “Varkenshouders zien het belang ervan”, zo vertelt hij. Dijkman verwacht de komende jaren nog veel verbeteringen als het gaat om klimaat. De mogelijkheden om inkomende lucht te conditioneren, worden steeds groter. “In Nederland hebben we te maken met veel temperatuurschommelingen. In de toekomst mag het buitenklimaat niet meer van invloed zijn op het stalklimaat. Daar werken we naartoe.”

Naam: Bert van den Berg (60). Functie: Programmamanager veehouderij Dierenbescherming. Foto: Fred Libochant‘Varken moet belangrijke behoeften op peil houden’Programmamanager veehouderij Bert van den Berg van de Dierenbescherming pleit voor integraal duurzame stallen, die diergericht ontworpen moeten zijn. Hebben varkens het in de stallen van nu beter dan in de stallen van vroeger?“De varkenshouderij was vroeger kleinschaliger, diverser en vaak onderdeel van een gemengd bedrijf. Over het algemeen hadden varkens meer ruimte voor hun soortspecifieke gedrag en dat scheelt een hoop verveling en stress, echter was de gezondheidszorg minder ontwikkeld. Een grotere stal hoeft niet slechter te zijn voor het dierenwelzijn, maar vaak neemt de aandacht per dier af. Dat is één van de redenen waarom het lastig is de biggensterfte omlaag te krijgen.”Wat is er in uw ogen mis met de huidige stallen?“De varkenshouderij is gespecialiseerd en steeds verder doorontwikkeld en uitgekleed om veel vlees tegen zo laag mogelijke kosten te produceren. Daarbij is ook bezuinigd ten koste van het dierenwelzijn. Dat bijvoorbeeld de staart gecoupeerd moet worden, is aanpassen van het dier aan een kennelijk niet geschikte omgeving die leidt tot stress en bijterij. Weinig ruimte, een probleem in het klimaat, te weinig goed verrijkingsmateriaal, een griepje onder de biggen en voor je het weet heb je bijterij.”Hoe zou het volgens u anders moeten?“Afhankelijk van hoe lang een stal nog mee moet, kan met grotere en kleinere maatregelen het dierenwelzijn worden verbeterd. Grotere groepen om meer bewegingsruimte te creëren, betere omgevingsverrijking en bijvoorbeeld luzerneverstrekking, daglicht, voldoende en schoon drinkwater en competitie rond voer tegengaan. Het is zaak om signalen van varkens nog beter te leren herkennen en daar op in te spelen. Varkenshouders kunnen resultaten vergelijken en van elkaar leren, zodat de biggensterfte omlaag kan en de staarten er in de toekomst aan kunnen blijven.”Waar moeten nieuwe stallen volgens u aan voldoen?“Gangbare vleesvarkensstallen kennen geen stro en een uitloop naar buiten. De Star Plus-stal in Sterksel laat zien dat dit op een hele moderne, milieu- en arbeidstechnisch verantwoorde manier ingevuld kan worden. Nieuwbouwstallen moeten integraal duurzaam, inclusief diergericht, worden ontworpen. Varkens dienen hun belangrijkste behoeften goed op peil te kunnen houden, zodat dit geen bron van onrust en stress vormt. De Pro Dromi-kraamstal, de StableStable-stal voor gespeende biggen en groepshuisvesting van dragende zeugen op stro zijn ook diergericht ontworpen. Naast de financiën en de bedrijfsstrategie zou een varkenshouder zijn bouwplannen ook moeten toetsen aan de belangrijkste behoeften van het varken, om bewust af te wegen hoe hij hieraan zoveel mogelijk tegemoet kan komen.”