Waarom Shredlage op z’n retour is en korrelkneuzing blijft

De Shredlage-hausse is al enkele jaren over z’n hoogtepunt heen, maar lijkt nu echt op z’n retour. Wat straks overblijft is de intensievere korrelkneuzing. Een ontwikkeling die aan Shredlage te danken is.Eigenlijk zijn er geen negatieve effecten voor de koe. Integendeel: koeien kunnen prima overweg met de grof gehakselde vezelige mais met wat extra structuur, dat was het probleem niet. Maar toch, écht positieve effecten van Shredlage werden nooit hard gemaakt. Niet in de praktijk, niet in wetenschappelijke onderzoeken. Het precieze effect van de grote snijlengte en een intensieve korrelkneuzer die driedimensionaal de plantdelen vezelig uit elkaar trekt, blijft tot op de dag van vandaag gewoon vaag. Als de Shredlage-kneuzer versleten is, denk ik niet dat er nog een nieuwe komt.^{Anne Dijk, eigenaar van Us-Bilang in Hoornsterzwaag (Fr.)}Feiten over Shredlage: hakselen is duurderMet zoveel verschillen van seizoen tot seizoen en allerlei andere parameters die invloed hebben op de koe, zal nooit echt cijfermatig duidelijk worden wat het effect van Shredlage is. Dan resteert het gevoel dat een veehouder erbij heeft. En de feiten. De rekening van de loonwerker is zo’n feit. De kosten voor het hakselen liggen zo’n € 45 à € 50 per hectare hoger dan traditioneel hakselen en het afdekken van de maiskuil vraagt wat extra aandacht als je het goed wilt doen. Met een beetje pech, droge mais en een warme zomer is er meer kans op broei. En dan bleek de motivatie om door te gaan met Shredlage in de praktijk even snel weer te verdwijnen als die in 2015 en 2016 opgekomen was.Daarbij moet, achteraf gezien, ook aangetekend worden dat fabrikant Claas de verwachtingen bij de introductie veel te hoog legde. De aanlokkelijke belofte van méér melk in de tank kon Shredlage in praktijk niet waarmaken. Dan valt het al snel tegen. _{Lees verder onder de foto}Anne Dijk is eigenaar van Us-Bilang in Hoornsterzwaag (Fr.). Hij investeerde in Shredlage maar merkt dat de vraag de laatste jaren hard terugloopt. - Foto: Mark Pasveer‘De meerwaarde van Shredlage is nu weg’De Friese loonwerker Us-Bilang heeft drie maishakselaars lopen in de maistijd. Vanwege de grote belangstelling voor Shredlage vanuit de klantenkring werd in 2015 één hakselaar ingeruild voor een nieuwe met zo’n Shredlage-korrelkneuzer. “Een bestaande hakselaar ombouwen was relatief duur. Op een nieuwe machine hoefde dat niet, dus de meerprijs viel bij inruilen wel mee”, blikt loonwerker Anne Dijk terug. De vraag naar Shredlage was groot in de regio, de loonwerker hakselde het eerste jaar zelfs voor collega-loonwerkers. “Shredlage was het toen he-le-maal.”

Weinig vraag naar grote haksellengte
De belangstelling liep daarna even hard weer terug. Anne Dijk: “De laatste jaren is Shredlage weer helemaal uit beeld verdwenen.” Klanten die nu nog vragen om Shredlage te komen hakselen, doen dat volgens Dijk alleen nog vanwege het fijnmalen van die pit. Sommigen laten op 10 millimeter hakselen, ze kiezen niet voor de grotere haksellengte.
Dijk begrijpt die ontwikkeling wel. “De structuur van de gehakselde mais of gras zit ’m niet in de haksellengte, maar op celniveau.” Tegelijk ziet de loonwerker net zoals de klanten wel de meerwaarde van het intensievere korrelkneuzen. “Hoe kleiner de pitdeeltjes, des te meer oppervlak hebben de bacteriën in de pens van de koe om het zetmeel te verteren. Ook ruwvoerspecialisten zijn het hier wel over eens. De pit moet niet in twee of drie stukken liggen, die moet helemaal aan gort zijn.”

Korrelkneuzer moet top zijn
De loonwerker merkt dat door het hele Shredlage-verhaal veel veehouders meer op het fijnmalen van de pit zijn gaan letten. Ook concurrerende loonwerkers die niet in Shredlage investeerden, verbeterden op dit vlak om niet achter de markt aan te lopen. Dijk: “De korrelkneuzer moet in topconditie zijn en wordt superstrak gezet.” De loonwerker liet dit jaar de twee korrelkneuzers van de bestaande hakselaars reviseren en upgraden naar 50% toerenverschil en grotere kneusrollen. “Die stellen we nu af op 1 millimeter in plaats van 1,6 of 2 millimeter.”

‘Er komt niet nog een nieuwe’
Deze concurrerende standaard kneusrollen, ook van Claas zelf, werken nu ook met verschillende poelies en grotere diameters. Deze hebben nu óók 50% toerenverschil en maken zo bijna hetzelfde resultaat. Hiermee is de meerwaarde van de duurdere Shredlage-kneusrollen feitelijk weg, zo ervaart Dijk: “Als de Shredlage-kneuzer weer versleten is, denk ik niet dat er nog een nieuwe komt.” Een slecht gevoel houdt hij er niet aan over._{Artikel gaat verder onder de foto}De hakselaar van Us-Bilang wordt winterklaar gemaakt. De loonwerker merkt dat verbeterde standaard korrelkneuzers het korrelkneuseffect van Shredlage benaderen. De meerwaarde is daarmee weg. - Foto: Mark PasveerShredlage verwatert tot beter korrelkneuzenShredlage is hiermee niet helemaal afgeschreven. Er zijn veehouders die Shredlage voeren, maar die groep groeide sinds seizoen 2015-2016 al niet meer. De laatste jaren daalt de belangstelling hard. Ook kiezen veehouders voor een snijlengte die steeds meer richting de standaardwaardes kruipt. Ik kan geen bewijs leveren dat Shredlage betere gehaltes of meer melk oplevert, maar op ons bedrijf werkt het.^{Melkveehouder Frank Deterd Oude Weme}Het concept ‘Shredlage’ verwatert hierdoor. De drempel om terug te gaan naar een standaard korrelkneuzer is hiermee laag. Dat bevestigt een loonwerker die veel Shredlage hakselde, maar door een fusie overstapte op een ander merk hakselaar. Klanten missen het niet echt, mits de korrelkneuzing goed is. Het typeert de markt. Maar hoe groot was de Shredlage-hausse nou eigenlijk? Nieuwe hakselaars met Shredlage-techniek op één hand te tellenVolgens schattingen van Cumela draaien er zo’n 850 hakselaars in Nederland. Volgens Claas-importeur Kamps de Wild zijn hiervan zo’n 60 à 70 stuks uitgerust met een Shredlage-korrelkneuzer. De meerprijs voor Shredlage op een nieuwe Claas-hakselaar valt mee, bruto € 4.025. Op een machine van een paar ton is dat geen halszaak. De voor Shredlage gewenste hakseltrommel met 20 messen in plaats van de standaard 28, is bovendien € 2.450 goedkoper. De nettomeerprijs is dus € 1.575. Desondanks is de laatste twee seizoenen het aantal nieuw geleverde hakselaars met Shredlage-techniek op één hand te tellen. Het is geen thema meer in de markt, volgens loonwerkers. De bestaande machines draaien lang niet allemaal de volle capaciteit. Een deel van deze hakselaars wordt gedurende het seizoen teruggebouwd naar een standaard korrelkneuzer. Dat is vrij eenvoudig te doen, door de kneusrollen te verwisselen. Levensduur Shredlage-kneuzer valt tegenDe crux is dat veehouders een perfect verpulverde maispit willen, zij hebben weinig met een grotere haksellengte. Enkel de harde kern kuilt nog Shredlage zoals dat oorspronkelijk bedacht is. Aan de loonwerkers ligt het niet; die willen wel. Zij hebben de investeringen immers al gedaan. Loonwerkers die de markt actief benaderen houden hun Shredlage-klantengroep staande. Andersom zijn er ook loonbedrijven die hun Shredlage-kneusrollen weer door de standaard kneusrollen vervangen, want de slijtage is hoog. Volgens Claas gaat een standaard korrelkneuzer 1.500 à 2.000 hectare mee. Bij Shredlage-rollen verwachtte Claas dat dit 1.000 à 1.500 hectare zou zijn. In de praktijk halen loonwerkers dat bij lange na niet, 700 hectare blijkt dichter bij de realiteit. Er zijn ook loonwerkers die de rollen na 400 hectare kaal hebben. Dit verhoogt de kosten voor loonwerkers, want de rollen zijn duurder én slijten harder. Toch noemen loonwerkers dit niet als reden om ermee te stoppen. Dat zit hem puur in de markt. _{Artikel gaat verder onder de foto}Loonbedrijf Kennes in Strijbeek kuilt dit najaar de mais bij een veehouder, met standaard korrelkneuzer. De loonwerker kan óók een Shredlage-korrelkneuzer inbouwen, maar merkt dat de vraag beperkt is.- Foto: Henk RiswickMelkveehouder: ‘Niet te droog hakselen’“Het belangrijkste is dat de korrel helemaal kapot is, dat ervaren wij nu als het voordeel”, zegt melkveehouder Frank Deterd Oude Weme na vier jaar ervaring met Shredlage. De melkveehouder uit het Overijsselse Heemserveen voert een hoog aandeel mais en dan is het prettig dat er wat extra structuur in zit. Toch ging de haksellengte wel terug. “Eerst 20 millimeter en een seizoen later terug naar 16 millimeter snijlengte.” Van broei had de melkveehouder geen last, maar bij 16 millimeter hoeft de loonwerker het aantal messen in de hakselaar niet te veranderen. “Ik kan geen bewijs leveren dat Shredlage betere gehaltes of meer melk oplevert. Ik zou niet zeggen dat het beter is en het anderen adviseren, maar op ons bedrijf werkt het.” Oude Weme teelt z’n mais gedeeltelijk op droogtegevoelige zandgrond. De laatste twee seizoenen liet hij deze percelen bewust niet als Shredlage hakselen vanwege het risico op broei. “Onze ervaring is dat het belangrijk is om Shredlage-mais bij 34 à 35% droge stof te hakselen. Bij drogere mais heb je veel blad en deeltjes in de kuil en meer kans op broei. Onze loonwerker heeft twee hakselaars, de verdroogde mais is traditioneel op 8 millimeter gehakseld met een standaard korrelkneuzer.”Van steeds korter terug naar traditioneelDat er in praktijk volop gesleuteld werd aan de snijlengte is geen nieuws. Dat gebeurt sinds de introductie van Shredlage in ons land al. In seizoen 2016 werd nog vaak gehakseld op 26 millimeter. Al snel werd dat 18 à 20 millimeter. Dat veehouders wél de verpulverde korrel willen maar weinig waarde meer hechten aan de groter haksellengte, is nu een breed gehoord geluid. En dan kom je op een punt dat Shredlage weinig meer toevoegt. Want dankzij verbeterde korrelkneustechniek en hogere toerentalverschillen tussen de standaard rollen kan elke moderne hakselaar ongeacht het merk de pit hélemaal kapotslaan. Waarom zou je als loonwerker dan nog kiezen voor een Shredlage-korrelkneuzer die én duurder is én harder slijt. Met de verbetering van de standaard korrelkneuzers is de meerwaarde van Shredlage in veel gevallen definitief weg, tenzij je écht blijft kiezen voor grote haksellengte. En die groep is beperkt. In die zin is de massale aandacht voor Shredlage tegelijk óók de reden voor de ondergang ervan. Want de hype heeft elke veehouder, loonwerker en fabrikant weer op scherp gezet rondom het thema hakselkwaliteit en korrelkneuzer. Niemand komt meer weg met een technisch slechte, versleten of losjes afgestelde korrelkneuzer. Belangrijk is de verpulverde pit, de exacte naam van de korrelkneuzer is voor veehouders minder relevant.Trend in gras: korter hakselenNaast de bewegingen in snijlengtes van mais, ontspringt ook het gras niet aan trendverschuivingen in haksellengte. Zo’n tien tot vijftien jaar geleden werd er juist nog massaal afscheid genomen van de hakselaar; opraapwagenfabrikanten hadden hun invoer technisch dusdanig verbeterd dat die dezelfde kwaliteit zouden leveren. Snijlengtes van 32 of 36 millimeter waren toen heel gebruikelijk.
De laatste twee jaar neigen veehouders in Noord-Nederland naar korter, veel korter. De verkoop van met name gebruikte hakselaars zit daar daarom in de lift. In regio’s zonder mais kopen loonwerkers zo’n machine speciaal om gras te hakselen, andere loonwerkers kopen er een machine bij speciaal voor in het gras.
Veehouders willen weer hakselen om hun gras korter in de kuil te krijgen, een groeiende groep zelfs op een extreem korte snijlengte van 10 millimeter. Dit is weer een uitvloeisel van de ‘compact voeren’-trend. Door zowel gras als mais op dezelfde snijlengte te hakselen, is er geen verschil in deeltjesgrootte tussen de verschillende componenten in het rantsoen. Dat zou van zichzelf weer moeten leiden tot minder selectie, wat vervolgens het ‘compact voeren’ weer minder noodzakelijk maakt.