Vooruitgangsgeloof

Volgens de heer Dijkhuizen, de bovenbaas van ‘Wageningen’, moet de landbouw intensiveren om honger te vermijden en dient de wereld daarbij de efficiënte en hoogproductieve Nederlandse landbouw als voorbeeld te nemen. “Of intensieve landbouw, of honger” kopte Trouw. Zou het echt zo zijn?De Nederlandse landbouw scoort inderdaad goed als het gaat om productie per hectare of om emissie per eenheid product. Daar staat tegenover dat de intensieve en sterk geconcentreerde productie forse milieuproblemen oplevert: te veel mineralen en bestrijdingsmiddelen in water en bodem en een te grote ammoniakemissie. Vanwege de enorme import van veevoer van overzee is de Nederlandse veehouderij moeilijk inpasbaar in de wereldwijde mineralenkringlopen, waar we naar toe moeten. Ook is de soortenrijkdom op onze maisakkers en raaigrasl maar pover. Het lijkt dus niet verstandig dat de hele wereld het Nederlandse landbouwmodel onverkort overneemt.
Wat het hongerprobleem betreft: de productie is veel groter dan nodig is voor het voeden van de mensheid. Een groot deel van de calorieën gaat echter verloren bij de productie van biobrandstoffen, door bederf, door weggooien en door de omzetting van plantaardige producten in dierlijke. Ook wordt het beschikbare voedsel erg scheef verdeeld: zo’n 900 miljoen mensen hebben te weinig te eten, maar een nog groter aantal eet (veel) te veel. Er zijn dus best aanknopingspunten om de honger terug te dringen zonder de productie enorm te intensiveren.
Dijkhuizen heeft hier weinig oog voor - zo accepteert hij op voorhand een forse groei van de vleesconsumptie - en legt sterk het accent op intensivering en innovatie. Daarachter zit naar mijn mening de gedachte dat ‘high-tech-landbouw’ op termijn alles kan oplossen en dat gedragsverandering dus niet nodig is.
Die gedachte is aanvechtbaar. Zo neemt het elektriciteitsverbruik alsmaar toe, ondanks dat apparaten veel zuiniger worden. De hoofdoorzaak van onduurzaamheid is niet gebrek aan efficiency, maar menselijke mateloosheid. Die zienswijze past echter niet in het heersende Wageningse vooruitgangsgeloof.