Vlaamse akkerbouwers in Oekraïne: ‘Veel grond kopen’

Na twaalf jaar pachten in de Oekraïne, komen de Vlamingen Tom van Goey en Wim De Schutter nu op het punt dat ze grond kunnen gaan kopen.Tom Van Goey en Wim De Schutter runnen een Oekraïens akkerbouwbedrijf van 3.000 hectare. Het Oost-Europese land gaat een bijzonder jaar tegemoet, omdat landbouwgrond mogelijk verkoopbaar wordt. In de aanloop naar de afschaffing van het veelbesproken moratorium lopen de spanningen op in de sector, vertelt Van Goey. Hij heeft een rotsvast vertrouwen houden in de graanschuur van Europa. De ondernemer maakt zich op voor de aanschaf van ‘zo veel mogelijk grond.’_{Tekst gaat verder onder de foto}Tom van Goey (foto) en Wim de Schutter pachten ten zuiden van Kiev 3.000 ha land van 1.500 eigenaren. - Foto's: GranexAkkerbouwbedrijf Granex Cherkasy in OekraïneBedrijfsgegevens
3.000 hectare pachtland
800 hectare mais
800 hectare tarwe
200 hectare gerst
120 hectare tafelaardappelenAfschaffing moratoriumDe Oekraïense landbouwsector staat aan de vooravond van de afschaffing van het moratorium op de verkoop van landbouwgrond. Sinds de val van de Sovjet Unie in 1990 is het verboden om landbouwgrond te verkopen, waarmee de wetgever wil voorkomen dat een groep rijke oligarchen alles opkoopt. “Maar door die onzekerheid over het grondbezit zijn agro-ondernemers terughoudend om investeringen te doen in Oekraïne”, vertelt Tom Van Goey die sinds 2008 een akkerbouwbedrijf runt in Oekraïne.In het Oost-Europese land, dat bijna evenveel landbouwgrond heeft als Frankrijk en Duitsland samen, worden landbouwondernemingen niet gerund door boerenfamilies zoals in Vlaanderen, maar door investeerdersgroepen die tot maar liefst 600.000 hectare in beheer hebben.Opkomst megaholdingsOm de Oekraïense landbouwsituatie beter te begrijpen doen we een stapje terug in de tijd. Na de val van de Sovjet Unie worden de voormalige staatslandbouwbedrijven (kolchozen) ontmanteld en het land verdeeld onder de bewoners. Iedere medewerker krijgt zo’n drie hectare grond. In de jaren negentig en 2000 worden deze kolchozen in ere hersteld. Oekraïense of buitenlandse ondernemers en investeerders sluiten pachtovereenkomsten met duizenden landbewoners en megabedrijven zien het levenslicht._{Tekst gaat verder onder de foto}De nieuwe aardappelloodsen van Granex.Graanschuur van EuropaGegrepen door het agrarische potentieel van Oekraïne dat door zijn vruchtbare zwarte grond bekend staat als de graanschuur van Europa, strijkt ook Tom Van Goey er in 2008 neer met Wim De Schutter, die als bedrijfsleider het jaarrond op het bedrijf verblijft. “Zelf verdeel ik mijn tijd tussen Antwerpen en Oekraïne”, vertelt Van Goey. We spreken spreekt hem als hij net een week terug is van Oekraïne.Pachtprijs van 140 dollarHet bedrijf van Tom Van Goey, Granex Cherkasy, heeft pachtovereenkomsten met 1.500 landeigenaren, verdeeld over vijf dorpen in Cherkasy, een provincie twee uur rijden ten zuiden van hoofdstad Kiev. “De duur van de contracten loopt uiteen van tien tot vijftig jaar”, vertelt de ondernemer die aangeeft dat het managen van de pachtcontracten veel tijd in beslag neemt. “Elk jaar lopen er contracten af en proberen we deze te verlengen.” Het is daarbij ook gangbaar om kavels te ruilen met concullega’s, zodat er voor alle bedrijven aaneengesloten percelen ontstaan._{Tekst gaat verder onder de foto}Lineaire irrigatie pivots op het aardappelperceel in de winterPachtprijs flink opgelopenToen de Vlamingen voet op Oekraïense grond zetten, lag de pachtprijs op 40 dollar per hectare. Dit is inmiddels opgelopen tot 140 dollar per hectare. “En het zal de volgende jaren nog wel oplopen tot 200 dollar”, voorspelt Van Goey. In twaalf jaar tijd wist hij het areaal uit te breiden tot 3.000 hectare en draait het landbouwbedrijf, met 80 medewerkers in dienst, anno 2020 een omzet van € 5 miljoen per jaar.Tegenvallende opbrengstenGranex Cherkasy doet zijn naam eer aan. Het gros van de teelten bestaat uit granen, zoals mais (800 hectare), tarwe (800 hectare) en gerst (200 hectare) en verdwijnt via bekende traders als Cargill op de wereldmarkt. Van Goey geeft aan dat de opbrengsten dit jaar tegenvielen door het gebrek aan neerslag. “We hadden over het hele jaar 400 mm neerslag waardoor de teelten niet goed van de grond kwamen. De opbrengsten lagen bij mais op zo’n 6 ton per hectare, terwijl we in nattere jaren 10 tot 12 ton mais kunnen halen. De tarwe-opbrengst daarentegen was met 6 ton wel goed, terwijl ook de prijzen veel goed maakten.”Van veld tot bordNaast graan is er de laatste jaren sterk ingezet op de productie van tafelaardappelen. “Daarbij kunnen veel betere marges gehaald worden”, vertelt de ondernemer die 120 hectare aardappelen teelt op een irrigatieproject van 400 hectare. De afgelopen jaren werd vier miljoen euro geïnvesteerd in deze tak door de aanleg van een irrigatiesysteem, de aanschaf van landbouwvoertuigen, een sorteer- en verpakkingslijn en een geconditioneerde opslagloods._{Tekst gaat verder onder de foto}Granex teelde in 2020 800 hectare korrelmais. Intussen zitten naast maaigewassen ook aardappelen en uien in het bouwplan.Alles in eigen beheerNa de oogst worden de aardappelen op het bedrijf geborsteld, genet in 25-kilo-zakken en naar een supermarktketen getransporteerd. “In eigen vrachtauto’s”, benadrukt Van Goey. Door alles in eigen beheer te doen, zonder tussenkomst van handelaars, slaagt de boer erin behoorlijke prijzen te krijgen. “Wij krijgen 25-30 cent en in de winkel worden ze voor zo’n 40 cent verkocht.” Ook de opbrengsten, tot 60 ton per hectare, doen volgens hem niet onder voor die in Vlaanderen.ConcurrentieAlhoewel de ontwikkeling van het bedrijf vlot verliep, is er recent een kink in de kabel gekomen. Juist in de lucratievere aardappelteelt. “Dit jaar is een concurrent begonnen kavels binnen ons beregend areaal over te nemen. Dat gaat om kavels waarbij de pacht verlopen was. Met pachtprijzen die tien keer hoger lagen dan de marktwaarde, hebben zij de eigenaars doen overstappen”, aldus Van Goey.BurenpesterijenVolgens de Vlaming hebben de concurrenten weinig anders in de zin dan Granex Cherkasy te dwarsbomen. “Ze hebben op de hoeken van de kavels vier grote palen de grond ingestampt. Hierdoor kunnen wij niet langer passeren met onze lineaire irrigatie pivots”, verklaart de ondernemer die er kalm onder blijft. “Doordat we 400 hectare beschikbaar hebben, kunnen we met teeltrotatie wel een beetje om deze palen heen plannen. Daarnaast experimenteren we al twee jaar met druppelirrigatie wat een uitweg biedt als onze drie beregeningsvelden (160/140/100 ha) geblokkeerd geraken voor de pivots.”_{Tekst gaat verder onder de foto}Gewasbescherming wordt door een gehuurde helikopter gedaan als de Delvano zelfrijdende veldspuit niet meer door het te hoge mais kan.‘Wetteloosheid is voorbij’Dergelijke burenintimidaties – door Van Goey ‘pesterijen’ genoemd – komen wel vaker voor in het Slavische land waar de agro-industrie tot de belangrijkste motoren van de economie behoort. Van Goey verwacht niet dat deze incidenten uit de hand gaan lopen. “De wetteloosheid van de jaren ‘90 is voorbij”, zegt hij. “Onze buren, concurrenten zijn bedrijven met 10.000 hectare en meer. Er zijn grenzen aan het niveau van intimidaties.”Buurtfeesten met Belgische frietenDe boer kan voor zijn lijfsbehoud en expansie bovendien op de steun en goodwill van de lokale bevolking rekenen. Behalve dat het een een belangrijke werkgever is, financiert Granex lokale projecten en houdt het jaarlijks in het voorjaar een dorpsfeest waar het Belgische frieten bakt. Daarnaast heeft het bedrijf ook bijgedragen aan de renovatie van verschillende kerken. “Als ondernemer in Oekraïne heb je ook een sociale verantwoordelijkheid, het houdt niet op bij belastingen betalen”, verklaart Van Goey._{Tekst gaat verder onder de foto}In 2020 is er op het bedrijf Granex Cherkasyook gestart met de teelt van uien.Moratorium op de hellingDe ondernemer kadert de intimidatie door concurrenten in de naderende afschaffing van het moratorium op de verkoop van landbouwgrond. “1 juli 2021 is het moment dat Oekraïne het moratorium wil opheffen”, stelt hij. “Hierdoor merk je dat iedereen in de landbouwsector enorm nerveus is. Men wil niet met lege handen achterblijven.” Van Goey benadrukt dat afschaffing van het moratorium nog geen feit is. “Er moeten nog wel wat wetten aangenomen worden. Maar dichterbij is het land nooit eerder geweest”, aldus de Vlaming.Boost voor de sectorHet afschaffen van het moratorium zou een enorme boost voor de sector kunnen betekenen. Als agro-holdings eigenaar worden van hun gronden neemt de investeringszekerheid toe. “De onzekerheid over de grond is er nu ook de reden voor dat er bijvoorbeeld weinig bemest en geïnvesteerd wordt. Er wordt op deze manier roofbouw gepleegd op de grond”, vertelt Van Goey._{Tekst gaat verder onder de foto}Oekraine met haar vruchtbare zwarte grond staat bekend als de graanschuur van Europa.Dealerschap Belgische machinebouwersDe ondernemer merkt de spanningen in de landbouwsector ook aan de stagnerende verkoop van landbouwmachines. Granex Cherkasy is dealer voor een handvol Belgische landbouwvoertuigenbouwers, zoals Dezeure, AVR, Delvano, Steeno, De Bruyne en Gilles. “In afwachting van de afschaffing van het moratorium houden bedrijven de laatste jaren de hand op de knip en leggen geld op zij om land te kopen”, verklaart Van Goey.De Vlaming schat de startprijs voor landbouwgrond op 2.000 dollar per hectare. Nog evenzeer gegrepen door het agrarische potentieel als twaalf jaar geleden, maakt hij zich op voor de aankoop van land. “Liefst zo veel mogelijk.”