Veldbonen besparen jaarlijks € 5.320 aan eiwitaankoop

Akkerbouw- en melkveebedrijf Haasken oogstte dit jaar voor de eerste keer winterveldbonen. Het bespaart op eiwitaankoop voor het melkvee.Vanaf de openbare weg is het gemengde bedrijfskarakter van maatschap Haasken direct duidelijk. Naast een akkerbouwschuur en loods met akkerbouwmachines staat er ook een ligboxenstal op het erf. “In 1963 kocht mijn opa het toenmalige akkerbouwbedrijf op deze locatie en vanaf 1972 molk hij ook koeien. Mijn vader bouwde in 1995 een nieuwe ligboxenstal en nu melken we 100 koeien”, vertelt Wim Haasken, 1 van de 6 maten in de maatschap, die dit jaar voor het eerst 4 hectare winterveldbonen heeft geoogst.Wim Haasken (32) zit in maatschap met zijn ouders Rikus (59) en Grietje (59) en zijn zus Hilde (30), zwager Roy Smits (33) en broer Hans (24). Ze hebben een akkerbouw- en melkveebedrijf in Drenthe op zand- en dalgrond. - Foto's: Hans BanusDe aanleiding voor de veldbonenteelt is het gebrek aan grasland en daarmee aan eigen eiwitteelt voor het melkvee. “Aankoop van eiwit is duur, daarom zoeken we een goed alternatief met eigen teelt van winterveldbonen”, zegt Haasken. “5 jaar geleden hebben ook al eens soja geteeld, maar de opbrengst viel met 2,5 ton per hectare erg tegen. We hadden veel last van vogelvraat en het gewas rijpt te laat af. Dan oogst je vaak onder minder gunstige omstandigheden.”Op 27 juli oogstte Rikus Haasken de veldbonen met hun eigen combine. De geschatte opbrengst van 3,5 ton per hectare valt vanwege de droogte tegen. - Foto: Wim HaaskenTeelt veldbonenHaasken heeft de winterveldbonen medio oktober 2018 gezaaid. “We hebben het ras Tundra van Limagrain gekozen, omdat dit het enige beschikbare winterveldbonenras is in Nederland. In Engeland is al veel ervaring met dit ras.” De maatschap heeft 28 hectare grond op afstand in Geesbrug, 20 kilometer van het bedrijf. “Deze grond is verdeeld in 3 blokken van 10, 10 en 8 hectare. Op de helft van het blok van 8 hectare teelden we dit jaar veldbonen in plaats van wintergerst.” Zetmeelaardappelen waren de voorvrucht van de veldbonen. “Veldbonen zijn gevoelig voor aaltjes, dus je moet wel een ruime vruchtwisseling aanhouden van minimaal 1 op 4.”Na de oogst zijn de veldbonen los in de schuur gestort. Na malen en aanzuren is het veldbonenmeel nog langer te bewaren.Loonwerker Knijp in Anderen (Dr.) heeft de veldbonen gezaaid met een bonenzaaimachine op een rijafstand van 35 centimeter. “We houden een krappere rijafstand aan dan de aanbevolen 50 centimeter. Zo staat het gewas vlot dicht en dat helpt tegen onkruiden.” Een goede fosfaattoestand van de bodem en een bodem-pH >5,5 zijn optimaal voor de winterveldbonenteelt. De veldbonen zijn in het voorjaar 1 keer bemest met 300 kilo kali-40 per hectare. “Dat is voldoende. Veldbonen zijn vlinderbloemigen die stikstof uit de lucht binden. Voor het gewas geldt ook een vergroeningspremie.” Onkruiden goed aanpakkenEen goede onkruidbeheersing is belangrijk voor het slagen van een winterveldbonenteelt. “Voor opkomst zijn de bodemherbiciden Stomp en Centium toegepast, onder andere tegen meldes. Achteraf blijkt dat we eigenlijk half april nog keer een bespuiting tegen onkruiden hadden moeten uitvoeren. Volgend jaar doen we dat zeker.” In veldbonen worden niet standaard preventief gewasbeschermingsmiddelen toegepast om de bijen te sparen die nodig zijn voor de bestuiving. “Als je ziekten of plagen ziet, moet je er wel direct bovenop zitten. Op 18 mei hebben we Prosaro gespoten tegen chocoladevlekkenziekte en op 3 juni Pirimor tegen zwarte bodemluis. We spuiten ’s avonds, omdat de bijen overdag vliegen.” Haasken zag later in het seizoen nog weer chocoladevlekkenziekte. “Dat is leergeld, het lijkt ons beter om volgend jaar 2 keer een halve dosering Prosaro te spuiten in plaats van 1 keer de hele toegestane dosering.”Veldbonen goed bewaren vraagt een vochtgehalte < 15%. 8 ton veldbonenstro geeft extra structuur in het melkveerantsoen.Opbrengst valt tegenDe veldbonen zijn op 27 juli geoogst met een combine. De opbrengst valt vanwege de droogte tegen. Haasken schat het op 3,5 ton per hectare. “Het oogsten, spuiten en kunstmest strooien doen we zelf. Wij hebben er de machines voor, melkveehouders vaak niet. Als we niet droog genoeg kunnen oogsten, drogen we de bonen nog na op een roostervloer in de opslagplaats.” Om veldbonen goed te bewaren moet het vochtgehalte lager zijn dan 15%. “Wij gaan de bonen malen en aanzuren met propionzuur om de voorraad gemalen bonen nog langer te kunnen bewaren.” Extra structuur in melkveerantsoenPer hectare komt er nog 2 ton veldbonenstro vanaf. De maatschap voert dit voor extra structuur in het melkveerantsoen. Haasken voert 1 keer daags een gemengd rantsoen met 20 kilo mais, 10 kilo graskuil, 5 kilo bierbostel, 2,5 kilo soja-raap en 0,7 kilo stro per koe per dag en maximaal 7 kilo krachtvoer per koe in een krachtvoerbox. De extra eiwitaanvulling met soja-raap kost € 70 per dag. “De veldbonen vervangen ongeveer de helft van de dagelijkse hoeveelheid van 250 kilo soja-raap in de voermengwagen. Dat bespaart € 35 per dag bij een soja-raapprijs van € 28 per 100 kilo. We verwachten ongeveer 112 dagen te voeren met de gemalen veldbonen van dit jaar.” Op jaarbasis scheelt dat € 3.920 (112 dagen x € 35). “In een minder droog jaar kan ik 6 ton bonen oogsten en er 192 dagen van voeren. Dan komt de besparing uit op € 6.720 per jaar”, zegt Haasken, die niet weet of veldbonenteelt ook interessant is voor akkerbouwers zonder koeien.
Haasken voert dagelijks 2,5 kilo veldbonenmeel per koe en stort dit met een voorlader in de voermengwagen.De veldbonen vervangen 50% van soja-raap in het melkveerantsoen. De partij van dit jaar is genoeg om 112 dagen van te voeren.Volgens Jos Groot Koerkamp van Limagrain is het saldo van winterveldbonen vergelijkbaar met het saldo van wintergerst. “In de toekomst kan dat stijgen, want de vraag naar plantaardig eiwit in de humane voedselketen groeit. Bedrijven zoals Meatless en de Vegetarische slager zijn hier volop mee bezig. De opbrengst van veldbonen is nu 30 cent per kilo. Waarschijnlijk loopt dat de komende jaren alleen maar op, waardoor het telen van veldbonen voor akkerbouwers financieel steeds interessanter wordt”, voorspelt Groot Koerkamp.