‘Veerkrachtige landbouw vraagt om nieuwe kennis’

Nieuwe veredelingsstrategieën zijn nodig om Nederland voorloper te laten blijven in de biologische veredeling. Nieuwe kennis is nodig om de landbouw ecologisch en maatschappelijk veerkrachtig te maken.In Nederland is de biologische zaad- en pootgoedproductie ontwikkeld in samenwerking met de reguliere zaadbedrijven. Dit was in het buitenland anders, daar is de ontwikkeling veelal vanuit individuele veredelaars gegaan.Er zijn in Nederland meer dan 30 bedrijven die biologisch zaad leveren van rassen die het goed doen onder biologische omstandigheden. De omzet van dit segment groeit gestaag, met name door de export van biologisch zaad. Deze groei geeft mogelijkheden om nieuwe, beter aangepaste duurzame rassen te ontwikkelen. Ook kleinere gewassen krijgen hiermee een kans op de markt. Die diversiteit in gewassen en rassen is hard nodig. Raseigenschappen die biosector nodig heeftOnderzoek op het Louis Bolk Instituut heeft duidelijk gemaakt welke raseigenschappen de biosector nodig heeft. Rassen moeten zonder bestrijdingsmiddelen goed kunnen presteren en dus voldoende onkruidonderdrukkend en ziekteresistent zijn. Maar ook voedingskwaliteit vraagt aandacht. Tegelijk worden er ook andere rasconcepten ontwikkeld op basis van genetische diversiteit, zoals met populaties in graan. Het is juist de diversiteit op de akker die een groter bufferend vermogen tegen ziekten en wisselende weersomstandigheden biedt, dan dat homogene, zuivere lijnen doen. Oogst van biologische aardappelen bij proefbedrijf PPO-Lelystad. - Foto: Kastermans StudioGangbaar en bioVeel zaadbedrijven willen zowel de gangbare als de biologische markt bedienen, maar twee parallelle veredelingsprogramma’s opzetten is financieel onhaalbaar. Uit onderzoek van de leerstoel Biologische Plantenveredeling blijkt dat ook onder gangbare teelt goede rassen voor de biologische teelt kunnen worden geselecteerd. Mits niet alleen op opbrengst, maar ook op andere raseigenschappen die van belang zijn voor de bioteelt wordt geselecteerd. Wel blijft toetsing in de eindfase onder bioteelt altijd noodzakelijk. Bij de leerstoel aan de WUR stond onderzoek naar de mogelijkheden om te veredelen op een betere beworteling en hogere stikstofefficiëntie centraal. Moderne rassen blijken voldoende variatie te hebben, maar selectie op deze eigenschappen is niet eenvoudig; selectie gebeurt het effectiefst bij lage stikstofgift. Zulke eigenschappen die gezamenlijk bijdragen aan ecologische veerkracht, zijn ook voor de gangbare landbouw van belang. Sociale veerkrachtDe eisen voor de toekomstige duurzame teelt zijn echter breder dan alleen ecologische veerkracht. Ook sociale veerkracht is van belang, zoals beschreven in de Global Sustainability Goals van de Verenigde Naties. Vertaald naar de veredeling, zouden deze eisen in belangrijke mate een bijdrage leveren aan het verbeteren van: sociale rechtvaardigheid;voedselzekerheid, -kwaliteit en -veiligheid;voedsel- en zaadsoevereiniteit; agrobiodiversiteit;ecosysteemdiensten;klimaatrobuustheid. Dergelijke doelen kunnen alleen worden gerealiseerd vanuit een integrale systeembenadering.Andere houdingZo’n systeembenadering binnen veredeling vereist een andere houding van alle actoren in de keten, van producent tot consument, van kortetermijnprofijt naar langetermijnhoudbaarheid van ons handelen. Het vraagt dat alle actoren begrijpen hoe het systeem werkt, hoe alle actoren met elkaar samenhangen, wat het systeem aan maatschappelijke en ecologische veerkracht vraagt, en ze moeten bereid zijn al lerend en samenwerkend te innoveren. Dat impliceert ook dat de veredelingssector maatschappelijk verantwoord gaat ondernemen, op basis van een circulaire economie en true-cost-accounting. Het vraagt van de overheid eerlijke en milieuvriendelijke beleidslijnen die ruimte geven aan nieuwe veredelingsinitiatieven die vanuit een systeembenadering nieuwe rassen ontwikkelen, met name van kleine gewassen die nu te weinig aandacht krijgen. ‘Er zullen nieuwe veredelingsstrategieën moeten worden ontwikkeld’Maar het vraagt ook om het ontwikkelen van nieuwe kennis gericht op ecologische en maatschappelijke veerkracht en op de integratie van specialistische kennis vanuit verschillende disciplines. Voor ecologische en maatschappelijke veerkracht zullen nieuwe veredelingsstrategieën moeten worden ontwikkeld, die bijdragen aan gezond ondernemerschap. Alleen vanuit zo’n nieuwe systeemoriëntatie kan de veredeling voorloper worden in het realiseren van een landbouw die ecologisch en maatschappelijk veerkrachtig is.