Veehouder wil greep op data terug

Melkveehouders komen toenemend in verzet tegen de voortdurend verdergaande data-oogst op hun bedrijven. Zeker wanneer het in combinatie gaat met al strenger wordende eisen.Delen van data is lang en breed ingeburgerd in de melkveehouderij. Het heeft ook beslist voordelen: via uitwisseling van bedrijfsgegevens weet je eerder waar zaken niet optimaal lopen, waar zaken moeten worden aangepakt. Als veehouder kun je je via data-uitwisseling ook aan elkaar optrekken. Bovendien kun je door data te delen, veel fysieke controles en onnodige bezoeken door allerlei instanties voorkomen. Tot zover de voordelen.Groeiend verzetDe laatste jaren ontstaat echter groeiend verzet tegen de steeds verdergaande data-oogst op boerenbedrijven en het het schijnbaar ongebreidelde delen daarvan. Veehouders (en ook andere agrarische ondernemers) hebben vaak al lang geen zicht meer op waar hun data allemaal heen gaan en wat er mee gebeurt. En dat is niet verbazend. Zelfs bestuurders weten vaak niet wat er met de data gebeurt en wie ze uiteindelijk beheert en/of bewerkt. Dierenartsen volgen een training voor KoeKompas, een voorloper van KoeMonitor. Grote groepen veehouders verzetten zich tegen het laatste programma vanwege alle data die worden gevraagd, het afstandelijke digitale toezicht en ook de kosten van het systeem. - Foto: Matthijs VerhagenOpslag melkveehouderijgegevensZo vertelde het bestuur van ZuivelNL afgelopen zomer nog dat de melkveehouderijgegevens worden opgeslagen bij JoinData in Wageningen, terwijl de echte bewaarlokatie een datahotel in Rosmalen is. Samen met andere veehouderij-data, van onder meer CRV en RVO.Machteloos in praktijkIn theorie hebben melkveehouders de bevoegdheid om zelf te reguleren met wie ze hun data delen, maar in de praktijk staan ze machteloos. Dat maakt hen kwaad en opstandig. Delen van melkveehouderijdata is bijna altijd direct gekoppeld aan het recht om melk te mogen leveren. Wanneer het gaat om veiligheid en kwaliteit van het product, is dat begrijpelijk en terecht. Overheid niet eenduidig over voorwaardenVoor de data-inzameling bij particulieren, ook gezinsbedrijven, gelden op zich strenge privacyvoorwaarden. De Autoriteit Persoonsgegevens moet daarop toezien.

Deze instantie gaat echter niet zelf het land in. Er volgt alleen actie als er klachten zijn over schendingen van regels, aldus een zegspersoon van de organisatie. Het lijkt een van de redenen te zijn waarom de autoriteit nog weinig actief is geweest in de landbouw. Ondernemingen mogen data inzamelen van gezinsbedrijven, mits die daarmee instemmen.

Een eens afgegeven akkoord is echter niet onbeperkt geldig. Veranderen regels, of een bedrijf past de voorwaarden aan, dan is opnieuw toestemming nodig om data te blijven inzamelen. Ook is instemming nodig als bijvoorbeeld een zuivel- of veevoerbedrijf data wil delen met andere bedrijven of organisaties.

Soms is de ene overheid ook wel blij met bovenwettelijke verzamelwoede van het bedrijfsleven. Zie de steun van destijds staatssecretaris Dijksma voor de KringloopWijzer. Het geeft de overheid ‘gratis’ extra ogen. Niet meedoen wordt bestraftHet blijft daar echter niet bij. Er werden steeds meer data gevraagd vanwege allerlei bovenwettelijke eisen, en ook zonder duidelijke motivatie. Niet meedoen wordt zwaar bestraft. Eerst via kortingen op het melkgeld. ’s Lands grootste verwerker kort bijvoorbeeld 8,56% op het melkgeld bij niet afgeven van alle gevraagde gegevens, melden betrokken boeren.KoeMonitor en MedirundHet sterkst speelt de problematiek momenteel rond KoeMonitor, maar daar niet alleen. Ook voor bijvoorbeeld Medirund worden meer data geoogst dan wettelijk nodig is, weten veterinaire instanties. Mogelijk is dit voor commerciële doeleinden, maar het wordt zo niet verteld. Een vergelijkbare discussie valt te verwachten rond de in ontwikkeling zijnde BiodiversiteitsMonitor. Daar zal de discussie ook nog worden gecompliceerd door vragen rond het verdienmodel dat erbij hoort.IrritatiegrensMet name in een situatie met snel krimpende marges, zoals de laatste jaren, raken de steeds verdergaande vragen met daaraan gekoppelde eisen, stevig de irritatiegrens. Melkveehouders moeten voldoen aan meer en meer eisen, moeten steeds meer gegevens invullen en verantwoorden, maar wat zien ze ervoor terug, zo vragen ze zich af. Opmerkelijk is dat het verzet hiertegen zich goeddeels buiten de gevestigde landbouworganisaties heen organiseert. Groepen boeren bundelen zich anders, bijvoorbeeld via leverancierscollectieven.