Trends 2017: ‘Einde van globalisering in zicht’

Het is tijd om de radicale globalisering op te geven. Staten hebben geen grip meer op bedoelde en onbedoelde gevolgen ervan en dit komt via populisme tot uitdrukking. Dat zegt Jan Staman, zelfstandig adviseur en oud-directeur van het Rathenau Instituut.Met de verkiezing van Trump in de Verenigde Staten en de populariteit van de PVV in Nederland en Front National in Frankrijk zijn het hoogtijdagen voor populisme, vindt Staman. Jan Staman is zelfstandig adviseur en oud-directeur van het Rathenau Instituut. Staman werkte jaren voor het ministerie van Landbouw en is momenteel voorzitter van de Europese deskundigengroep voor onderzoek en innovatie. - Foto: Herbert WiggermanStaman: “De Navo is van het pad af en hapt naar lucht, de EU valt uit elkaar en de wereldhandel wankelt. De stemming neigt naar ‘eigen land eerst’. Dat komt vooral omdat met het huidige systeem het verschil tussen arm en rijk uit de hand loopt. Migratie en terrorisme zetten daarbij alles op scherp. Globalisering waarin staten zich stelselmatig wegcijferen voor een neoliberale wereldmarkt kan niet meer worden aanvaard. Staten hebben onvoldoende invloed op de financiële sector om de problemen aan te pakken. De oplossing moet op een andere manier gevonden worden. Het is tijd voor grote veranderingen.”Hoe is deze situatie ontstaan?“Burgers voelen zich niet meer beschermd door de staat. En dat is nou net haar kerntaak. Burgers gaan daarom stemmen op populistische kandidaten die van alles roepen over het huidige systeem. De vanzelfsprekendheid en het superieure van de liberale democratie wordt zelfs betwist. Om de staat te redden van verval moet er een omslag van het economisch systeem komen, we kunnen het dak niet meer repareren met een paar nieuwe pannen. Vooral liberale partijen tonen optimisme en dat vind ik misplaatst nu ze geen werkend perspectief bieden.” Wie gaat het oplossen?“Trump zal het linkse probleem als rechtse Amerikaan moeten gaan oplossen. Linkse partijen hebben ook geen oplossing. Voorlopig zorgen populistische partijen als de PVV ervoor dat alle heilige huisjes omver gaan. Er mag weer gedacht worden over terugkomst van de gulden of over stoppen met handelsverdragen. Alle denkrichtingen staan weer open. Dat is wel positief. Het gaat er nu om dat denkers hun gezonde verstand gebruiken en met wenkende perspectieven komen voor markt en natiestaat, de internationale markt en een nieuwe economische theorie.”‘Ieder land heeft belang bij exportmogelijkheden. Internationale vraag naar bijvoorbeeld zuivel blijft’Hoe ziet de oplossing er volgens u uit?“Het wordt in ieder geval niet slechter. Landen zullen vooralsnog protectionistischer worden. Maar we hoeven niet bang te zijn dat de internationale markten dicht gaan, want ieder land heeft belang bij exportmogelijkheden. Internationale vraag naar bijvoorbeeld zuivel blijft. Hoe het wel wordt, is moeilijk te voorspellen.” ‘Duurzaamheid wordt het doel voor het volgende Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid’Wat betekent dit voor de landbouw?“Het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid blijft nog gewoon bestaan. Het beleid zal wel meer gaan richten op duurzaamheid. Waar vergroening de bekostiging van het landbouwbeleid eerder ‘redde’, zal duurzaamheid het doel worden voor het volgende beleid. We gaan linksom of rechtsom naar een circulaire economie.”