Trend 3: Landbouwbeleid in verandering

Wat zijn de trends van 2018? Trend 3: De boer moet maatschappelijke diensten gaan verrichten en ontvangt minder EU-steun. Het inkomen komt steeds meer uit de markt.De agrarisch ondernemer van 2030 werkt klimaatneutraal. Hij is bestand tegen prijsschommelingen op de markt en hij werkt op een dynamisch en sterk platteland, waar naast de landbouw ook tal van andere economische activiteiten plaats hebben. Voor zijn inkomen is de agrarisch ondernemer steeds minder afhankelijk van de Europese steun – en wil hij toch directe betalingen blijven ontvangen, dan moet daar wel wat tegenover staan. Als het aan huidig Europees landbouwcommissaris Phil Hogan ligt (en in diens kielzog de meeste Europese lidstaten) gaat het die kant op. Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU leidt tot een lager EU-budget en daarmee tot lagere Europese toeslagenHet Europees landbouwbeleid staat voor de zoveelste keer op een kantelpunt. Nadat aan het begin van deze eeuw een eind werd gemaakt aan de prijsondersteuning in met name de zuivel en de akkerbouw, wordt nu een volgende stap gezet. De directe betalingen blijven weliswaar, maar van lidstaten en hun boeren wordt wel verlangd dat ze bijdragen aan het klimaat- en energiebeleid, aan behoud en versterking van de biodiversiteit, behoud van natuurlijk en cultureel erfgoed en aan de instandhouding van de leefbaarheid op het platteland.Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU leidt hoe dan ook tot een lager EU-budget, en als gevolg daarvan een vermindering van de Europese toeslagen.Tekst gaat verder onder de foto.^{Wat zijn dé agrarische trends van 2018? Boerderij zet ze op een rij. – Foto: Michel Velderman}De ambities van de Europees landbouwcommissaris ten spijt – de discussie over de aanpassingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid kent van oudsher een stroperigheid en stroefheid, die garant staat voor trage koerswijzigingen met behoud van financiële posities van landen als Frankrijk of Polen.Bewondering én jaloezie binnen EU over Nederlandse toppositie rond landbouwinnovatie en exportNederland mag dan als exporteurs van landbouwproducten in de Europese Unie op de eerste plaats staan, dat betekent niet dat de invloed op het Europese beleid daaraan gerelateerd is. Integendeel, zou je kunnen zeggen. De innovatieve en vooruitstrevende Nederlandse land- en tuinbouw kan bogen op bewondering vanuit andere lidstaten. Maar die bewondering kan bij het minste of geringste omslaan in jaloezie of tegenwerking. De houding van andere lidstaten en het Europees Parlement tegenover de pulsvisserij is daarvan een pregnant voorbeeld. Tekst gaat verder onder de foto.EU-landbouwcommissaris Phil Hogan tijdens de Agriculture Outlook, eind vorig jaar. - Foto: Jennifer Jacquemart/Europese CommissieMaar ook in de bejegening van de intensieve landbouw krijgt Nederland tegenwind vanuit concurrerende landen. Dat zal in de komende 10 jaar alleen maar toenemen, als Nederland er niet in slaagt bondgenoten te werven. Zeker nu de Nederland goedgezinde Britten de deur naar Europa hebben dichtgegooid, is het zaak nieuwe vrienden in Europa te maken en te behouden.In het Europarlement en erbuiten bestaat een nadrukkelijke wens om de steun aan ‘grote’ boeren aan een maximum te koppelenHoe het ook loopt, de inkomenssteun in de vorm van directe betalingen zal steeds meer worden gekoppeld aan maatschappelijke diensten. Daarbij komt dat lidstaten meer vrijheden krijgen om hun eigen invulling te geven aan de door Europa opgelegde doelen. Dat biedt aan de ene kant meer vrijheden, maar tegelijk ligt ongelijkheid tussen lidstaten op de loer – zeker waar lidstaten mogelijkheden krijgen om met eigen geld de eigen boeren een extra steun in de rug te geven. In het Europees parlement en daarbuiten bestaat een nadrukkelijke wens om de steun aan ‘grote’ boeren aan een maximum te koppelen. Europees landbouwcommissaris zinspeelt daarop ook in zijn vorig jaar gepubliceerde plannen voor de hervorming van het landbouwbeleid. Als directe betalingen alleen worden toegekend op basis van de omvang van het bedrijf, is daar wat voor te zeggen. Maar als van bedrijven maatschappelijke diensten worden verlangd, is het de vraag of het gerechtvaardigd is kleine bedrijven daarvoor beter te belonen dan grote. Weerstand in Frankrijk en PolenDe veranderingen in het Europese landbouwbeleid gaan niet met grote stappen. De politieke weerstand tegen verlaging van het landbouwbudget is groot in invloedrijke landen als Frankrijk en Polen. Oost-Europese lidstaten zullen de steun aan hun boeren niet willen missen.Meeste boeren krijgen meer dan € 10.000 directe inkomenssteunIn Nederland krijgt 90% van de melkveehouders, akkerbouwers en zetmeelaardappelbedrijven meer dan € 10.000 per jaar aan directe inkomenssteun. In 2016 was de steun voor de Nederlandse melkveehouders gemiddeld genomen het verschil tussen iets of niets verdienen.