‘Tijd voor nieuw cultuurideaal op het platteland’

We hebben te maken met het klimaatprobleem, teloorgang van de natuur, aandacht voor dierenwelzijn. Dat vraagt om een ander type boer.De laatste tijd moet ik nogal eens denken aan de selectie van de boeren voor de Noordoostpolder, net na de oorlog, ruim zeventig jaar geleden. Ze zochten daarvoor boeren die beantwoordden aan een bepaald cultuurideaal, door Eva Vriend omschreven als ‘rationeel, nuchter, zakelijk’. Nu bestonden overal in het land wel mensen met deze kenmerken, maar volgens de socioloog E.W. Hofstee was het goed ‘door middel van selectie kolonisten in de polder te brengen, waarin bewust of onbewust de wens tot deze nieuwe plattelandscultuur te komen reeds leeft, waarin dus het cultuurideaal (…) reeds aanwezig is’. Nederland was vastbesloten om zijn plaats in de Europese geschiedenis op te eisen en nooit meer af te staanVooral in de naoorlogse wederopbouwperiode was het begrijpelijk dat dit cultuurideaal kwam bovendrijven. De behoeften waren mateloos, de mogelijkheden grenzeloos, de grondstoffen eindeloos. Nederland was vastbesloten om zijn plaats in de Europese geschiedenis op te eisen en nooit meer af te staan. En dat lukte: men sprak van het ‘miracle Néerlandais’.Het ideaal is uitgewaaierd over alle windstreken. Alle provincies kennen hun topondernemers en hun voorbeeldboeren. Uit de hele wereld komen landbouwers in spe hier kijken hoe het ‘moet’, met Wageningen als uithangbord van de moderne landbouw.De wereld wil nog steeds gevoed worden, maar de omstandigheden zijn veranderdDuidelijk is nu, als we het nieuws hebben gevolgd, dat dit cultuurideaal aan herziening toe is. De wereld wil nog steeds gevoed worden, maar de omstandigheden zijn veranderd. We hebben te maken met het klimaatprobleem, teloorgang van de natuur, aandacht voor dierenwelzijn. Dat vraagt om een ander type boer: iemand die nog wel rationele keuzes maakt, bereid is een rol in de samenleving op zich te nemen, maar die niet alleen gericht is op massaproductie, ongeacht de gevolgen. Het nieuwe cultuurideaal zoals dat tegenwoordig opgang maakt, is er een van rekening houden met een wereld voorbij de dampalen. Een waarin de manier van landbouw bedrijven meer is geïntegreerd met de dichtbevolkte delta die Nederland is, met al zijn wensen en behoeften. Daarbij past een boer die niet meer bij wil dragen aan natuurverlies, vermesting, bodemdevaluatie en die kiest voor een natuurinclusief, grondgebonden alternatief.Taak weggelegd voor het agrarisch onderwijsNu nog botsen, om het zo maar te zeggen, de twee cultuuridealen met elkaar. Hier is een belangrijke taak weggelegd voor het agrarisch onderwijs. Toen ik op de mas (middelbare agrarische school) zat, werd ik nog klaargestoomd in de geest van het vorige cultuurideaal. Alle signalen stonden ook die kant op, je was een zonderling als je het anders wou. Zelfs Mansholt dacht nog zo.Ik hoop dat de mas van nu niet het alternatieve cultuurideaal afdoet als zonderling of zelfs belachelijk maakt. Ik hoop dat het landbouwonderwijs de jonge boeren klaarstoomt voor de nieuwe tijd. Want de ander voor rotte vis uitmaken, gaat niet werken.