Teeltverbetering stuwt opbrengst winterveldbonen omhoog

In Nederland telen vooral melkveehouders winterveldbonen. Een hoge opbrengst is niet altijd vanzelfsprekend. Teelttechnisch kan het vaak beter.Volgens veredelingsbedrijf en zaadleverancier Limagrain staat er in ons land 700 hectare veldbonen, waarvan twee derde winterveldbonen. Het CBS schat het totale areaal veldbonen in 2019 op 950 hectare veldbonen op 210 agrarische bedrijven. In 2010 was het Nederlandse areaal veldbonen nog 350 hectare, hoofdzakelijk zomerveldbonen.Op 18 juli lieten melkveehouders zich informeren over de teelt en het voeren van veldbonen op een perceel winterveldbonen in Nieuwehorne van maatschap Kroes in Katlijk. - Foto: Mark PasveerLimagrain introduceerde in 2015 het winterveldbonenras Tundra uit haar Engelse kweekprogramma. Sindsdien rukt de winterveldbonenteelt op. “De opbrengst van winterveldbonen is hoger dan van zomerveldbonen. Ze leveren ook meer eiwit en zetmeel op met minder zaaizaad, omdat ze beter uitstoelen”, zegt Fred Lugthart, ruwvoerspecialist van Limagrain. “In Engeland staat 155.000 hectare veldbonen, waarvan 25.000 hectare winterveldbonen.”Lees onderaan dit artikel tips voor winterveldbonenteeltKrachtvoervervangerMelkveehouders telen veldbonen voor extra eiwit in het melkveerantsoen. Veldbonenmeel bevat veel eiwit, maar ook veel zetmeel. De gemiddelde voederwaarde is 1.125 VEM, RE 29,5%, DVE 100 en OEB 115 met 400 gram zetmeel. “Het zetmeelgehalte is hoog en vergelijkbaar met mais”, zegt Evert Bosma, ruwvoerspecialist bij Agrifirm. “De veldbonen combineren dat met veel eiwit. Een deel van je maisareaal inruilen voor veldbonen is daarom een optie. Het verhitten van veldbonen levert een nog hogere voederwaarde op, want deze behandeling maakt het eiwit meer bestendig.”Veldboneneiwit heeft een beter aminozuurpatroon dan graseiwitOok voor melkveehouders met voldoende graskuil, kan het telen van eigen krachtvoer met bonen interessant zijn. “Veldboneneiwit heeft een beter aminozuurpatroon dan graseiwit. Het bevat meer lysine en methionine”, weet Bosma. Hij vindt wel dat veehouders met een 100% grasrantsoen zonder mais als energiebron er naast, voor de energieaanvulling beter voederbieten kunnen telen dan de eiwitrijke veldbonen.Voordelen van winterveldbonenAndere voordelen van winterveldbonen zijn een vroege oogst in augustus, de stikstofbinding en stikstofnalevering. Na de winterveldbonenoogst is nog een geslaagde inzaai van gras, gras-klaver of een groenbemester mogelijk. Winterveldbonen zijn vlinderbloemigen die stikstof uit de lucht binden, waardoor ze geen of weinig stikstof (40 N/ha) nodig hebben. Ook levert de bodem na deze teelt stikstof na, circa 110 kilo per hectare. “Veldboneneiwit gebruiken voor gentechvrij Vlog-voer levert ook rendement op”, zegt Bosma. Vlog (Verband Lebensmittel ohne Gentechnik)-gecertificeerde melk levert 1 cent per kilo melk extra, bij 1 miljoen liter melk is dat al € 10.000 extra.Opbrengst verhogenIn vergelijking met andere eiwitrijke gewassen zijn winterveldbonen het meest kansrijke eiwitgewas in Nederland. Dat blijkt uit onderzoek in 2018 van Louis Bolk Instituut en Wageningen University & Research. De opbrengst van winterveldbonen (6 ton per hectare) ligt hoger dan die van sojabonen (3 ton per hectare), erwten (4,5 ton per hectare) en lupinen (3 ton per hectare). Limagrain houdt een winterveldbonenopbrengst van gemiddeld 5,5 tot 6 ton per hectare aan met uitschieters naar 8,5 ton, maar dat laatste is in de praktijk nog een uitzondering. “Voor optimale resultaten is verdere veredeling op opbrengst en eiwit nodig. Ook teelttechnisch valt er nog veel te verbeteren”, stelt Lugthart. Bosma stelt dat de teelt van veldbonen voor melkveehouders niet eenvoudig is. Het vraagt een akkerbouwmatige aanpak. Een goede onkruidbestrijding, zeker bij opkomst, is noodzakelijk, evenals beheersing van ziekten en plagen. Met name chocoladevlekkenziekte, bladrandkevers en luizen kunnen vele schade aanrichten. In natte jaren is bestrijding van schimmels ook noodzakelijk.Oogsten en voeren“Voor de hoogste voederwaarde is het oogsten van droge bonen de beste optie. Het gewas in het zacht-deegrijpe stadium als GPS oogsten levert met 850 VEM minder energie op”, legt Lugthart uit. Droge veldbonen kunnen veehouders voor langere tijd los gestort in een schuur of in kisten bewaren en vervolgens pletten naar behoefte met een hamermolen en aan het voerhek verstrekken. De bonen direct na de oogst malen en aanzuren en het bonenmeel bewaren in een sleufsilo of een slurf is ook een optie. “Het malen, aanzuren en in een slurf laten persen kost 2 tot 2,5 cent per kilo meel”, zegt Bosma.Veldbonen plettenGeplette veldbonen zijn vrij grof, waardoor de afbraaksnelheid in de pens niet zo hoog is als bij gemalen veldbonen. Daardoor is de benutting hoger. Bij gemalen veldbonen treedt geen smaakverlies op, bij geplette veldbonen is dat wel mogelijk door oxidatie van vetten en oliën in het kiempje. Plet daarom veldbonen pas korte tijd voor voedering. “Bij een grovere graskuil kun je dan nog wat bijstellen door fijner te malen”, zegt Evert Bosma. Het verstrekken van 1,3 tot 1,5 kilo veldbonen

per koe per dag kan 1 kilo soja vervangen waarbij de melkproductie stabiel blijft en het eiwitgehalte stijgt met 0,1 tot 0,15%.Tips winterveldbonenteeltEen optimale teelt van veldbonen vraagt veel aandacht op diverse fronten. Een aantal tips voor een geslaagde winterveldbonenteelt:Teel winterveldbonen op goed vochthoudende grond, want veldbonen zijn droogtegevoelig. Zorg voor een goede bodemstructuur en ontwatering en een pH > 5,5 (zand- en dalgrond) en > 6 (kleigrond).Teel winterveldbonen niet op extreem droge of natte en zeer slempgevoelige gronden of percelen waar veel drijfmest is aangewend of percelen met veel schaduw.Zorg voor een vlak en niet te grof en niet te fijn zaaibed met een losse bovenlaag tot aan zaaidiepte.Zaai veldbonen vanaf half oktober tot en met november, zaai niet te vroeg om bloei te voorkomen.Gebruik 125 tot 150 kilo zaaizaad per hectare (afhankelijk van duizendkorrelgewicht) en zaai op een rijafstand van 50 centimeter.Streef naar 20 planten per vierkante meter, want niet te dik zaaien geeft de planten in het voorjaar de ruimte om fors uit te stoelen.Zaai de bonen 8 tot 10 centimeter diep ter bescherming tegen vorst en vogelvraat.Stem de bemesting af op bodemvoorraad en beschikbaarheid van mineralen voor de plant. De adviesbemesting is 40-60 kg P₂O₅, 80-140 kg K₂O. Er kan een bespuiting met mangaan en/of zwavel nodig zijn. Een N-gift is meestal niet nodig, alleen bij een slechte bodemstructuur, geef dan 40 tot 60 kg N per hectare. Zorg voor een goede onkruidbestrijding door te schoffelen en gebruik in het najaar een bodemherbicide. Voer bij een hoge onkruiddruk in het voorjaar nog een bespuiting tegen onkruiden uit.Stimuleer de bestuiving door het plaatsen van bijenkasten en zorg voor voldoende vocht bij de bloei. Beregen zo nodig het gewas.Houd in de loop van het seizoen ziekten en plagen in het gewas goed in de gaten en overleg met loonwerker en teeltadviseur over tijdige en passende maatregelen.Gebruik zo min mogelijk insecticiden, want dat is ook schadelijk voor bijen. Spuit bij voorkeur ’s avonds, want de bijen vliegen overdag.Beheers schimmels en broei in de opslag van bonen, want veldbonen zijn bij afrijpen gevoelig voor schimmels.Oogst de bonen met een combine, bij voorkeur onder droge omstandigheden.