Supers zetten in op duurzame zuivel

Supermarkten werken aan ‘verduurzaming’ van hun zuivelschap. Albert Heijn keert voor de extra eisen als eerste super een plus uit op de melkprijs.Het blijft wat ongemakkelijk; ngo’s die lobbyen voor hogere melkprijzen in de supermarkt en er vervolgens vanuit gaan dat dit resulteert in een hogere melkprijs voor de boeren. Al meer dan 53.000 mensen tekenden een petitie van Milieudefensie die hiertoe oproept. Als tegenprestatie willen ze dat melkveehouders duurzamer te werk gaan. De prijs van een literpak halfvolle melk vergelijken met de prijs van een liter rauwe koemelk is echter het verhaal van appels en peren, maar leg dat maar eens uit. Om nog maar te zwijgen over het feit dat bijna drie kwart van de in Nederland geproduceerde koemelk als zuivelproduct wordt geëxporteerd. En of een Noord-Afrikaan, die zich net een blikje gecondenseerde melkpoeder kan veroorloven, wakker ligt van wel of niet ploegen, grondgebondenheid of zelfs weidegang is natuurlijk maar zeer de vraag. Laat staan dat hij daarvoor extra wil betalen.Toch gaat deze vlieger niet helemaal op. Een groot deel van de zuivelexport verdwijnt immers op de Europese en niet de wereldmarkt (20% van export). En in meerdere Europese landen is eenzelfde trend als in Nederland zichtbaar. Meer aandacht voor herkomst en de wijze van produceren van voedsel. Vraag is natuurlijk of daar ook een rechtvaardige prijs tegenover staat.Supermarkten vragen om ‘duurzame’ zuivelNgo’s en een deel van de samenleving willen dus dat de melkveehouderij verandert. Het dierenwelzijn moet verder omhoog en de milieubelasting moet naar beneden. Weidegang alleen is voor hen niet meer voldoende. Steeds meer supers geven gehoor aan deze roep. Albert Heijn zet samen met zuivelonderneming Royal A-ware als eerste echte concrete stappen. Jumbo en Aldi hebben stappen aangekondigd en ook de andere winkelketens zullen volgen.De enige die tot op heden een hogere prijs voor de deelnemende veehouders belooft, is Albert Heijn. In een samenwerking met A-ware wil Albert Heijn haar leveranciers 3 cent per kilo melk extra betalen. Deze 3 cent zal volgens de supermarktketen volledig ten goede komen aan de melkveehouder en komt bovenop alle andere premies en toeslagen (in totaal 3,91 cent per kilo melk) die zijn te behalen.De eisen waaraan zuivel binnen het nieuwe huismerkconcept van Albert Heijn moet voldoen liegen er echter niet om en lijken een duidelijke keuze voor de melkveebedrijven zoals die vooral in Noord-Nederland zijn te vinden.Eisen AH-melkstroom• Maximaal 2,5 GVE per hectare grasland bij maximale melkproductie van 18.000 kilo melk per hectare.• Inzaaien kruidenrijk grasmengsel. Bijvoorbeeld 10% inzaaien met mengsel kruidenrijk grasland langs de slootkanten/akkerranden of 20% doorzaaien van grasland met grasklaver.• Niet ploegen grasland in verband met wens om zoveel mogelijk organische stof en CO2 vast te houden in de bodem.• Weidegang voor melk- en jongvee.• Voldoende lig- en vreetplekken in de stal.• Het gebruik van regionaal voer.• Voer bestaat ten minste uit 70% (geconserveerd) gras.• Aanwezigheid 1 koeborstel per 70 koeien.• Veehouder gebruikt uitsluitend groene stroom.• Kalveren worden op het bedrijf of binnen een straal van 25 kilometer opgefokt.• Bedrijf openstellen voor bezoekers.• Het volgen van workshops.Deelname geldt voor minstens 3 jaar. Veehouders krijgen 3 jaar de tijd om in te groeien in dit pakket. Bij inzaaien kruidenrijk grasland en niet ploegen gaat het om de hectares grasland behorende bij de norm van 2,5 GVE per hectare.
De eerste nieuwe zuivelproducten van het AH-huismerk liggen naar verwachting nog voor de zomer in de schappen. - Foto: Koos GroenewoldOpvallend is dat de markt dus wel durft te kiezen en daarmee de tweedeling tussen intensief extensief en Noord en Zuid verder versterkt. Dit terwijl belangenorganisatie LTO in haar sectorvisie ‘Samen naar een nieuwe wij’ het tegenovergestelde verlangt. Ook FrieslandCampina predikte jarenlang geen voorstander te zijn van meerdere melkstromen, al zijn ook bij deze zuivelonderneming veranderingen zichtbaar. Neem de Vlog-pilot, waarbinnen bijna 200 leden-melkveehouders hun koeien voeren met ‘GMO-vrij’ voer. Ook wordt bij FrieslandCampina gesproken over nieuwe duurzaamheidsconcepten.Lees ook: Toeslagenpalet voor zuivel steeds brederMilieudefensie wil sector splijtenDat LTO, FrieslandCampina en ook andere zuivelondernemingen de sector zo veel mogelijk bij elkaar proberen te houden valt te begrijpen. Samen sta je sterker en kun je besparen op de kosten van verwerking. Zaak is dus om bedrijven in de verduurzamingslag mee te nemen. Dat is waar de verschillende zuivelondernemingen hard aan werken.Toch ontstaan er meer tegenstellingen. De sector valt steeds verder uiteen in verschillende groepen melkveehouders met ieder eigen belangen. De ene groep speelt in op de duurzaamheidstrend en een tweede groep gaat voor ‘no nonsens melk’ en produceert voor de wereldmarkt. Deze ontwikkeling is koren op de molen van ngo’s als Milieudefensie.Milieudefensie geeft ruiterlijk toe als doel te hebben om de sector te splijten in een in hun ogen gewenst en ongewenst deel. Voor het ongewenste deel rest in hun ogen niets meer dan een warme sanering of indien gewenst financiële hulp om over te schakelen naar een ‘duurzamer’ alternatief. Maar ook onder melkveehouders zelf, bestaat steeds meer onvrede over en weer. De recente I&R-affaire versterkt deze gevoelens, maar ook het halfslachtige beleid ten aanzien van grondgebondenheid heeft de eenheid geen goed gedaan.Tekst gaat verder onder de foto‘s.Melkveehouder Gerad van der Broek in Luddeweer (Groningen) voert de koeien los wat meel zodat hij ze na het melken gemakkelijk kort kan vastzetten. Hierdoor hebben de slotgaten van de spenen de tijd zich onder de meest hygiënische omstandigheden te sluiten. - Foto: Jan Willem van VlietAlbert Heijn in de lead, rest volgtZoals gezegd is Albert Heijn de eerste partij die met een concreet programma komt. Jumbo gaf al wel eerder aan in 2022 alleen nog maar duurzamere melkproducten in de schappen te zetten, maar hoe een en ander gerealiseerd moet worden is vooralsnog erg onduidelijk. Vanaf 2020 alleen nog maar weidemelk in het Jumbo huisassortiment en vanaf 2022 mogen leveranciers alleen nog veevoer uit Europa gebruiken, zo staat in een persbericht te lezen. Ook geeft de supermarktketen aan zich in te gaan zetten voor weidevogelbeheer en een grondgebonden veehouderij. Op zich duidelijke eisen, maar wat dit voor de leveranciers betekent en of hier een vergoeding tegenover staat, daar wordt met geen woord over gerept. Wel geeft Jumbo aan dat er aan concepten als het Beter Leven-keurmerk en weidezuivel meerkosten zitten. Daarvoor betalen ze naar eigen zeggen een hogere prijs. Feit is dat een boer daar zelf niet direct iets van ziet en daarbij bevindt het Beter Leven-keurmerk zich nog in de pilotfase.Lees ook: Jumbo wil per 2022 alleen duurzame zuivelOok discounter Aldi buigt zich over verduurzaming van haar zuivelassortiment. De supermarktketen laat weten met leveranciers en melkveehouders in gesprek te gaan. Ze wil horen wat er op het gebied van verduurzaming al plaatsvindt of gaat plaatsvinden in en rond het melkveebedrijf, en welke obstakels er voor deze stappen zijn. Op basis van gesprekken en bezoeken aan bedrijven wil Aldi haar plannen maken. Eenzelfde traject doorliep Aldi in verduurzaming van haar AGF-producten. Aldi laat weten dat dit leveranciers en telers goed is bevallen. Eind april verwacht Aldi meer duidelijkheid te kunnen geven.Hoewel Lidl de gesprekken met Milieudefensie uit ongenoegen over het verloop van hun campagne is gestopt, maakt ook deze discounter werk van verduurzaming van het zuivelschap. De winkelketen stapte naar eigen zeggen als eerste over op 100% weidemelk en is vanaf het begin aangesloten bij de Beter Leven-zuivelpilot. Lidl onderzoekt met eigen leveranciers hoe ze verder kan verduurzamen en geeft aan zeker nog mogelijkheden te zien. Een woordvoerder meldt dit kwartaal te kunnen komen met een update.Weidegang is een belangrijk onderdeel in de duurzaamheidsconcepten die de retailers uitrollen. - Foto: Mark PasveerDuurzaamheidstrend zet doorDuidelijk is dat de trend naar ‘duurzamer’ geproduceerde zuivelproducten in de schappen van supermarkten in Nederland en andere Noordwest Europese landen doorzet. Over wat duurzaamheid dan precies inhoudt, valt te twisten. Een gemiddelde consument let niet zozeer op de details. Voor supermarkten telt vooral het onderscheidend vermogen. Het wordt interessant om te zien hoe Albert Heijn haar nieuwe lijn ‘duurzame’ zuivelproducten in de markt gaat zetten.Naast onderscheidend vermogen speelt voor supermarkten nog een ander aspect. Inzet op duurzame zuivel kan ook helpen ngo’s van het lijf te houden. Reacties op de actie die Milieudefensie begin 2017 startte, varieerden van een open gesprek tot het inzetten van extra beveiliging rond het hoofdkantoor.Pleidooi Milieudefensie voor hoger belonen melkveehouderLos van het feit dat Milieudefensie anders communiceert dan een boerenorganisatie moet het pleidooi voor een hogere beloning van bovenwettelijke eisen, melkveehouders als muziek in de oren klinken. Bart van Opzeeland, campagneleider van Milieudefensie, is bij de meeste supermarkten langs geweest. Hij geeft aan dat alle partijen wel oren hebben naar verdere verduurzaming van het zuivelschap. Maar zodra hij over een extra vergoeding begint, gaan over het algemeen snel de luiken dicht. Dat mag niet van de mededingingsautoriteiten en dat regelt de Duurzame Zuivelketen zijn veelgehoorde argumenten. Van Opzeeland geeft aan dat supermarkten ook meer geld vragen voor Fair Trade-producten. “Waarom zou dat dan niet kunnen voor duurzame zuivel?”Het liefst ziet Milieudefensie een Algemene Maatregel van Bestuur waarin supermarkten verplicht worden alleen nog maar duurzame zuivel in de winkelschappen te zetten. Van Opzeeland zegt dat koepelorganisatie van de supermarkten CBL daar in eerste instantie niet negatief tegenover staat. CBL-directeur Mark Jansen laat desgevraagd weten dat de verschillende supermarktketen momenteel volop bezig zijn met eigen initiatieven ten aanzien van duurzame zuivel. Ook in de toekomst zullen supermarkten zich volgens hem op deze manier willen blijven onderscheiden. Wel staat het CBL positief tegenover de nieuwe wet Mededinging en Duurzaamheid. Binnen deze wet, die op 1 januari 2019 moet ingaan, wordt het mogelijk voor bedrijven en maatschappelijke organisaties om initiatief te nemen in het maken van bindende afspraken over bovenwettelijke eisen. Gedacht kan worden aan eisen ten aanzien van weidegang of biodiversiteit. Dat biedt volgens Jansen mogelijk, maar dat neemt niet weg dat de supermarktketens zich altijd zelf zullen willen blijven onderscheiden met eigen concepten.