Strijd voor kwaliteit in pittig peenseizoen

Van bijna alles naar een kwart: het aandeel gangbare peen in het koelhuis van Nagele is drastisch gekrompen. “Met meer variatie zijn we minder afhankelijk van die specifieke markt.” Dat is aangenaam in een seizoen waarin een matige kwaliteit een rol speelt en de prijsvorming later op gang komt.Een vrachtwagen vol peen rijdt van het terrein van Nagele bv, waar de 3 bedrijven Koel- en Vriesbedrijf, Agro Impex (handel) en Transportbedrijf Nagele gevestigd zijn. Een beeld dat directeur Simon de Vries kan waarderen. Het afzetseizoen komt eigenlijk net op gang voor bewaarpeen. Gelukkig komt er wat muziek in de markt, vertelt De Vries. Als het in december in grote delen van Europa vriest, hangen peenverkopers de vlag uit. Dan bevriest namelijk peen die nog in de grond zit en dat biedt perspectief voor de peen in de koelhuizen. Zeer positief dus voor de markt- en prijsontwikkeling. Maar die winterse omstandigheden bleven dit seizoen uit en januari was ronduit warm. _{Tekst gaat verder onder de foto.}Simon de Vries (45) is directeur van Nagele bv. Peenbewaring, -handel en -transport zijn essentiële onderdelen van het bedrijf. "Ik denk dat het een positief jaar wordt voor peen.” - Foto: Ruud PloegFebruari-vorst geeft peenhandel welkome impulsMaar de vorst in februari zorgt voor een mooie impuls voor de peenhandel. De markt veert behoorlijk op en het prijsniveau stijgt van zo’n € 11 per 100 kilo B-peen begin februari naar pakweg € 16 in de tweede helft van deze maand. Hoewel het moeilijk blijft om de markt te voorspellen, durft De Vries dit aan te geven: “Ik schat nu in dat het een positief jaar wordt voor peen.” De Nederlandse peensector is een gatenvuller; als er ergens vraag is, kan er vlot worden bediend. Duitsland en Polen zijn belangrijke afnemers. Maar ook andere, vooral Oost-Europese landen, kunnen goed meedoen. Waar de gaten vallen, is nog onbekend. Het seizoen duurt nog lang. Oogst snel terugkoelenDe drukste periode voor het koelhuis is tussen half oktober en half november; dan komt 85% van de producten binnen. De temperatuur zo snel mogelijk terugbrengen naar een halve graad, is het doel. Dat was afgelopen najaar pittig. “De bodemtemperatuur was bij de oogst een graad of 15”, legt De Vries uit. “Dan is het een grote stap naar 0,5 graden. Alle hens aan dek; de stoppen sloegen er bijna door, zo hard gaat dat. En ik wil er niet langer dan 1,5 week over doen, voor behoud van de productkwaliteit. Je moet indroging zoveel mogelijk voorkomen. 1 graad per dag inkoelen is ideaal, maar daar redden we het dit seizoen niet mee. Dus een beetje meer indroging voorkom je niet. Een warm product geeft nou eenmaal meer vocht af.” _{Tekst gaat verder onder de foto.}Ongeveer een kwart van het koelhuis is gevuld met gangbare bewaarpeen. Het afzetseizoen komt goed op gang nu. - Foto: Ruud PloegBiologische bewaarpeenOngeveer een kwart van het koelhuis is gevuld met gangbare bewaarpeen, een kwart met biologische bewaarpeen en een kwart met imperators – die worden gebruikt voor snackworteltjes. Dan is er nog een kwart over. Die wordt voor een chipsfabrikant in de regio gevuld met kleurenpeen, biologische chipsaardappelen, rode bieten en pastinaak opgeslagen tot gebruik. Voor een andere klant slaat De Vries ook nog tarwe op. “Als er vraag naar is en ik het technisch aankan, dan wil ik mijn best er voor doen”, stelt hij. Variatie in het koelhuisVeel variantie dus, dat was vroeger wel anders. Tot 2003 was het koelhuis voor 95% gevuld met gangbare peen en 5% bio. Maar het bedrijf – volgens De Vries de op één na grootste van het land in zijn soort – beweegt mee met de markt die steeds gevarieerder wordt. “2003 was een heel slecht jaar voor gangbare wortelen”, legt hij uit. “Bio kwam in opmars en voor biologisch product werd dus ook meer ruimte gehuurd bij ons.” Passend in de gezondheidstrends kwamen daar de lange smalle imperators in 2007 bij, gevolgd door de trendy kleurenpeen in 2012. De oprichting van de (groente)chipsfabriek in Emmeloord omstreeks 2014, bood De Vries de kans om hiervoor producten koel te bewaren. “Door die variatie ben je minder afhankelijk van de peenmarkt.”Koel- en Vriesbedrijf Nagele koelt direct voor klanten en verwerkers. Desgewenst helpt het bedrijf ook bij de afzet via Agro Impex. In het eerste geval betalen telers voor de plek en dat is dat. In het tweede geval komt er meer begeleiding bij kijken. “Dan monitoren we de teelt en maken we afspraken over bijvoorbeeld het rooimoment, zodat het product zo goed mogelijk binnenkomt.” Maar ook het pure commissiewerk komt voor; Agro Impex regelt de afzet vanaf het boerenbedrijf naar de verwerker. De kwaliteit van gangbare winterpeen omschrijven De Vries en zijn commissionairs Mees de Lorm en Piet Keur dit seizoen als ‘matig’. Dat leidt tot een groeiende bandbreedte in de prijsontwikkeling, van grofweg € 5 tot € 19. Die onderkant komt voort uit problemen met phytophthora en puntrot, die regelmatig worden gezien dit jaar. Menig teler wordt onaangenaam verrast na het spoelen. Landelijk is het een veel genoemd probleem, hier in Nagele worden deze partijen volgens de mannen van het koelbedrijf weinig gezien. “Noord-Holland en Groningen zijn meer de probleemgebieden, geloof ik”, stelt De Vries. Phytophthora (een andere soort dan in aardappel, in peen ook wel ringrot genoemd) komt vooral op slempgevoelige gronden voor en puntrot op percelen waar de afwatering onvoldoende is. “Afwatering wordt sowieso steeds belangrijker”, zeggen ze eensgezind. _{Tekst gaat verder onder de foto.}Simon de Vries spoelt een monstertje peen. Zo kan de kwaliteit worden beoordeeld. - Foto: Ruud PloegKwaliteit zeer wisselendDe kwaliteit varieert sterk per partij dit jaar, hoewel de biologische peen dit seizoen in de categorie ‘goed’ valt. Waar dat verschil vandaan komt, is lastig te zeggen. Het zou met de lastige weersomstandigheden in combinatie met de weerbaarheid van de bodem en het gewas te maken kunnen hebben. “Dat is iets voor de Peenacademie om uit te zoeken”, doorbreekt De Vries het dilemma. “Ik heb me heel bewust ervoor opgegeven, terwijl ik geen teler ben. Ik hoop dan ook dat ik erbij mag, want ik ben ontzettend benieuwd naar de stappen die we kunnen maken met dit initiatief. Kijkend naar de vooruitgang in andere akkerbouwgewassen, suikerbieten is daarbij een extreme, blijft de peenteelt flink in ontwikkeling achter. Eigenlijk gebeurt er, enkele technieken zoals in het rooien daargelaten, op teeltgebied al zeker 20 jaar niets. We kampen steeds weer met dezelfde problemen en niemand heeft de antwoorden. Hopelijk komen die uit de Peenacademie voort.” Het prijsniveau voor biologisch is met ongeveer € 50 per 100 kilo zeker drie keer zo hoog als de prijs voor gangbare wortelen. De biologische afzet is amper met gangbaar te vergelijken; dit gaat veel meer via vaste afzetkanalen. Vraag en aanbod zijn beter op elkaar afgestemd. Uiteraard ligt ook de kostprijs van het product ook veel hoger. Nieuwe koelinstallatieDe komende maanden gaan alle kisten – de capaciteit is 24.500 stuks – de koeling weer uit; de zogenaamde uitslag (na inslag en opslag). Meestal duurt het bewaarseizoen tot halverwege juni. Voor zomer 2018 staat vervolgens een forse klus op de agenda: de 28 jaar oude koelinstallatie in de eerste vijf cellen vervangen. Dat is meer dan de helft van het koelhuis. Alles, elk slangetje en stekkertje, moet vernieuwd worden in verband met het uitfaseren van veelgebruikte koudemiddelen. De nieuwe ammoniakinstallatie wordt in september getest en wordt daarna voor de leeuwen gegooid voor weer een nieuw bewaarseizoen. De rest van het koelhuis wordt in een later stadium van nieuwe koeling voorzien. Wel staat er intussen buiten een rij omvormers klaar om de stroom van de pas geïnstalleerde zonnepanelen bruikbaar te maken. “Ja, we worden steeds groener. Die kansen, aanschaf met subsidie, moet je pakken om klaar te zijn voor de toekomst.” Rot blijft punt bij aardappelbewaring, overgebleven uien betere partijenAardappelen in de bewaarschuur. Nu het zo koud is, moeten telers condensvorming voorkomen. - Foto: Bert JansenRot blijft een rol spelen in de aardappelbewaring; bij uien zijn overgebleven uien de betere partijen. Het natte najaar liet dit bewaarseizoen veel sporen na in de bewaarschuren voor aardappelen en uien. De productie was in beide gewassen groot, maar de kwaliteit liet te wensen over door de hoosbuien in de oogstperiode. Ook de bewaarmogelijkheden waren niet altijd ideaal; lang was het te warm om producten goed te bewaren. Nu is het vanwege de kou weer oppassen geblazen. Zo blijft het kwakkelen dit seizoen. De probleempartijen zijn veelal weg, zowel in uien als aardappelen, maar wat overblijft is uiteraard aan slijtage onderhevig.In de uien spelen een twijfelachtige kiemrust en fusarium grote rollen dit bewaarseizoen. De meeste slechte partijen zijn al weggewerkt en dat is positief voor wat overblijft. Kiemlust blijft iets om in de gaten te houden, zegt Paul Hooijman van adviesbureau Delphy. “Het is niet overal even rustig.” Fusarium-uien zijn een flink eind ingedroogd. Wat dan rest is een zwarte, droge huls. “Een smeerboel wordt dat niet meer. Die partijen kun je sorteren en afleveren.” Grote problemen ziet Hooijman in zijn werkgebied Flevoland/Noord-Holland niet. Jaap Jonker van zaadbedrijf De Groot en Slot bevestigt dit beeld: “De uien in bewaring zijn nu redelijk goed.”De grofte varieert heel sterk in de grote uienoogst van 2017. De markt vraagt vooral grove uien. Bezitters van die partijen – hoe noordelijker hoe grover, grosse modo – houden er vertrouwen in dat de prijsvorming hun kant op rolt. De rest wacht af. Er is een mega-export neergezet door de uienkolom en de afzet is nog steeds heel breed. Dat zijn positieve signalen, hoewel het zeker nog geen feest is. Voor 2018 wordt een areaalkrimp verwacht, wat een direct effect is van de financiële resultaten. “Vorige week dachten we nog over 5% krimp in de uiensector, maar nu lijkt het wel 10% minder te worden”, zegt Kees Jacobs van Syngenta. “De uienteelt is een dure teelt”, verklaart hij. Ook in de aardappelketen zijn probleempartijen door verstikking in het veld voor het grootste deel wel geruimd. “Maar nu lopen we aan tegen phytophthora en roodrot, een ‘zusje’ van phytophthora dat toeslaat als de aardappel verzwakt is”, ziet Hooijman. “Phytophthora geeft vaak na half januari problemen. De ziekte ontwikkelt zich sneller, telers zijn er minder alert op en ineens zijn de aardappelen nat. Dus de problemen met rot zijn nog niet voorbij.”Zijn advies: blijven blazen, vooral intern. Luchttransport voert immers vocht af. “Het is een jaar met veel aandachtspunten”, vat Hooijman samen. “Dat komt ook door de taaie handel. Als dat niet loopt, dan sudderen kwaliteitsproblemen langer na. Kijk: een slechte partij is nooit goed, maar in een markttechnisch beter jaar raak je het gewoon makkelijker kwijt. Dat geldt zowel voor uien als aardappelen.”De huidige koude periode vraagt ook om alertheid en zo nodig actie. Warmte uit de partij kan in combinatie met kou van buiten leiden tot condens in de bewaarcel. Condens kan op het product lekken en zo voor narigheid zorgen. Allereerst in aardappelen, uien zijn iets weerbaarder. De oplossing is eenvoudig: zorg voor beweging in de lucht. Dat kan met een plafondventilator, maar ook met een ventilator op de bult.Het positieve effect van de kou kan zijn dat de consumptie van wintergroente toeneemt. Ook kan peen die zuidelijker in Europa in de grond wordt bewaard kapotvriezen, wat een positief markteffect kan hebben.