Strijd om stikstofruimte barst los

De strijd om de stikstofruimte is begonnen. De druk op de veehouderij neemt toe. Een ‘college van wijzen’ moet oplossingen vinden – op korte en langere termijn. Boeren verkeren in grote onzekerheid.De stikstofuitspraak van de Raad van State is een steen in een vijver, die steeds meer golven veroorzaakt. Aanvankelijk was er alleen commotie in de veehouderij over het wegvallen van het Programma Aanpak Stikstof (PAS), maar langzamerhand dringt door dat veel economische sectoren er last van hebben, inclusief de woning- en wegenbouw en de realisatie van windmolenparken. Een college van wijze mensen moet een advies uitbrengen, waarna de politiek keuzes moet maken.Bedrijfsontwikkeling is met het wegvallen van het PAS niet geheel onmogelijk geworden. Het extern salderen komt weer in beeld, een optie die vóór dat het PAS werd ingevoerd, tot 2015 ook werd toegepast. Daarbij worden de emissierechten van stoppende bedrijven in de omgeving gebruikt voor bedrijfsontwikkeling. Saldering is een ingewikkeld systeem, waar de milieuactiegroep Mobilisation for the Environment (MOB) met argusogen naar kijkt.We moeten de veestapel aanzienlijk inkrimpenDruk op stikstofmarktDe strijd om de schaarse stikstofruimte wordt al volop gevoerd. Nu al zijn er bedrijven van buiten de landbouw die hun licht opsteken bij agrarische adviseurs om te zien of er stikstofruimte te halen valt bij stoppende veehouders. Stikstofruimte kan worden gecreëerd door inkrimping van de veestapel. Er zijn echter andere opties: Verlaging van de maximumsnelheid op snelwegen heeft ook effect, evenals het verbieden van paasvuren en andere vreugdevuren.Voor Frank Berendse, emeritus hoogleraar ecologie (Wageningen Universiteit) is het allemaal niet zo moeilijk. “Het is heel simpel: we moeten de veestapel aanzienlijk inkrimpen, want daar komt het meeste stikstof vandaan”, aldus Berendse tegen de NOS. Hij krijgt steun van een aantal collega-ecologen.De overheid werkt op dit moment aan de inkrimping van de veestapel door de warme sanering in de varkenshouderij. Die ingreep met bijna € 200 miljoen aan belastinggeld zal niet alleen de geurhinder verminderen, maar ook de stikstofuitstoot. Maar ecologen vinden dat nog niet genoeg._{Lees verder onder de foto.}Koeien (in dit geval vleesvee) onder de rook van Amsterdam. Vee stoot stikstof uit, maar verkeer en industrie ook. - Foto: Lex SalverdaAmmoniakuitstoot vermindertLTO Nederland vindt het niet terecht dat nu meteen naar de landbouw gewezen wordt. De landbouworganisatie benadrukt dat de veehouderij heel innovatief bezig is en dat de uitstoot van ammoniak de afgelopen 30 jaar al met 68% is teruggebracht, zoals blijkt uit cijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Andere sectoren hebben de stikstofuitstoot in dezelfde periode met hetzelfde percentage verminderd. De daling van de ammoniakuitstoot vlakt de laatste jaren af.LTO ziet nog mogelijkheden om de ammoniakuitstoot te verminderen door de toepassing van nieuwe stallen die beter ammoniak kunnen afvangen, emissiearme aanwendingstechnieken verbeteren, ander voer en extra weidegang – maatregelen die ook nog eens goed zijn voor het klimaat. LTO wil de koe in de wei houden, waarvoor volgens de stikstofuitspraak echter wel een vergunning nodig is.Bemesten en beweidenIn de bestaande vergunningen zijn beweiden en bemesten niet meegewogen en dat moet volgens de rechter wel. De actiegroep MOB heeft provincies gevraagd te controleren op de naleving van de vergunningplicht voor beweiden en bemesten. De provincie Overijssel heeft al 26 boeren aangeschreven dat ze een vergunning zullen moeten aanvragen. Overijssels milieugedeputeerde Tijs de Bree maakt echter duidelijk dat de soep niet zo heet wordt gegeten als ze wordt opgediend. In lijn met de afspraken tussen landbouwminister Carola Schouten en de provincies zal De Bree pas echt gaan controleren, als boeren ook een vergunning hebben kunnen aanvragen. Dat is nu nog niet het geval. In elk geval moet er voor het komende weide- en mestseizoen (uiterlijk 1 februari 2020) duidelijkheid zijn. De minister heeft een adviescollege onder voorzitterschap van Johan Remkes ingesteld die zich onder andere over deze problematiek moet buigen. Lees onderaan dit artikel meer hierover.DepositieDe Utrechtse hoogleraar Omgevingsrecht Chris Backes zegt dat het denkbaar is dat het houden van vee inclusief het beweiden en bemesten in bepaalde gebieden en onder bepaalde voorwaarden (bijvoorbeeld bij een bepaalde afstand en een met zekerheid dalende lijn van de depositie) wordt vrijgesteld van een vergunning. Maar daarvoor moet dan wel een stevige onderbouwing komen, die laat zien dat de natuur geen schade lijdt – of liever nog de situatie van de natuur verbetert.Discussie over stikstofcijfersDe veehouderij is verantwoordelijk voor ongeveer 42% van de voor de natuur schadelijke stikstofdepositie, blijkt uit cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving. Daarmee is de landbouw de belangrijkste ‘leverancier’ van stikstof, vooral in de vorm van ammoniak. De berekende stikstofdepositie wordt afgeleid van de gemeten ammoniakconcentraties in de lucht in natuurgebieden.Over de stikstof- en ammoniakcijfers woedt echter al lange tijd een debat tussen het RIVM en Wageningen Universiteit enerzijds en onderzoekers Geesje Rotgers en Jaap Hanekamp anderzijds. De laatsten wantrouwen de officiële gegevens en stellen dat het lijkt dat de cijfers over depositie van stikstof ‘worden opgeplust’. De stichting Agri Facts (Staf) borduurt daarop voort en zegt dat het tijd wordt dat Nederland meet hoeveel stikstof er in de natuur terecht komt (depositie) en dat de modellen daarop worden aangepast. Bovendien stelt Staf dat boeren meer mogelijkheden moeten krijgen om de ammoniakuitstoot te verminderen._{Lees verder onder de foto.}Nieuwbouw van een varkensstal. Alle nieuwe activiteiten lopen gevaar door het debacle met het stikstofbeleid. - Foto: Hans PrinsenPolitiek moet kiezenFrits van der Schans (CLM Onderzoek & Advies) zegt op het discussieforum Foodlog dat het onvermijdelijk is dat er keuzes moeten worden gemaakt waarbij natuur, landbouw, verkeer en industrie betrokken zijn. “Onvermijdelijk is dat we moeten kiezen tussen verschillende beperkingen: bij welke sector heeft een beperking meer of juist minder maatschappelijke impact”, stelt hij. Oud PvdA-politicus Diederik Samsom, die samen met CDA‘er Ger Koopmans mede aan de wieg stond van het nu afgeschoten PAS stelde enkele weken geleden in de Volkskant dat de stikstofaanpak is vastgelopen. “Zelfs ons land bereikt een keer de limiet van haar kunnen en de grenzen van haar milieuruimte.” Samsom roept politici op te doen waarvoor ze gekozen zijn: kiezen.Schrappen natuur is geen optieEen af en toe geopperde oplossing is het schrappen van natuurgebieden. Juridisch is het echter niet eenvoudig een eenmaal aangewezen Natura2000-gebied van de lijst te halen. Hoogleraar Chris Backes ziet daar op grond van de bestaande rechtspraak 3 opties voor: als een gebied door een duidelijke fout ten onrechte is aangewezen; als het doel – de duurzame instandhouding van de desbetreffende habitattype of soort in Nederland – is behaald en bescherming van dit gebied daarvoor niet meer nodig is; of als het absoluut onmogelijk is het doel nog te behalen

(bijvoorbeeld als de te beschermen soort is uitgestorven). Geen van die 3 opties is voor de Nederlandse situatie reëel, meent Backes.En daarmee dreigt de stikstofuitspraak van een steen in de vijver te veranderen in een molensteen om de nek van de veehouderij.Tot eind 2020 geen vervanging voor PASTot eind 2020 zal er geen nieuwe regelgeving komen die het Programma Aanpak Stikstof vervangt. Het adviescollege stikstofproblematiek onder voorzitterschap van Johan Remkes moet helpen uit de impasse te komen, zodat de vergunningverlening toch weer losgetrokken kan worden. Het college krijgt tot volgend jaar juni de tijd om een advies te formuleren._{Lees verder onder de foto.}Johan Remkes, voorzitter van het adviescollege dat zich buigt over de stikstofproblematiek. - Foto: Remko de WaalBeweiden en bemestenHet college moet kijken naar de mogelijkheden om op korte termijn activiteiten te legaliseren waarvoor binnen het PAS een vrijstelling bestond. Dan gaat het onder andere om het beweiden en bemesten, maar ook om situaties waarbij wel sprake was van bedrijfsontwikkeling, maar het effect van die ontwikkeling onder een grenswaarde bleef. De vraag aan het college is om daar op korte termijn, zo mogelijk binnen 2 maanden een advies over uit te brengen.Daarnaast moet het college handvatten geven voor de afweging van verschillende belangen bij de afgifte van vergunningen, inclusief een rangorde.KringlooplandbouwLandbouwminister Carola Schouten heeft het adviescollege meegegeven dat ook het streven naar kringlooplandbouw en de klimaatopdrachten betrokken kunnen worden bij het advies. Als het adviescollege met een alternatieve aanpak komt, die in plaats kan komen van het Programma Aanpak Stikstof, dan moet daar ook gekeken worden naar andere schadelijke emissies.Het adviescollege is breed samengesteld met onder anderen emeritus hoogleraar Rudy Rabbinge, oud-gedeputeerde Hester Maij, hoogleraar en oud-Kamerlid Elbert Dijkgraaf, oud-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy, hoogleraar Louise Vet en de Wageningse directeur Dierwetenschappen Martin Scholten.Medeauteur: Eric Beukema