Steeds meer grond in eigendom bij akkerbouwers

Akkerbouwers hebben steeds meer grond in eigendom, ten koste van pacht. Een trend die – ondanks een krimpend areaal landbouwgrond – sinds 2008 is waar te nemen. Dat geldt niet voor melkveehouders. Daar blijkt het aandeel grondbezit stabiel.Het aandeel grondbezit ten opzichte van het aandeel pacht is onder akkerbouwers de afgelopen twaalf jaar gestaag toegenomen. Dat blijkt uit een analyse van eigendom- en pachtcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gebaseerd op de landbouwtelling 2019.Akkerbouwers kopen meer grondIn 2008 hadden akkerbouwers 53,1% van de grond die ze gebruiken in eigendom, terwijl dat percentage in 2019 toegenomen is tot 57,6%: een plus van 4,5%. In vergelijking met het jaar ervoor (2018: 56,9%) is dat aandeel met 0,7% gestegen. ^{* Bestaande uit: erfpacht, reguliere pacht, teeltpacht, eenmalige pacht, pacht oppervlakten <1 ha, natuurpacht en geliberaliseerde pacht (korter en langer dan 6 jaar);** bestaande uit: tijdelijk gebruik van land, gebruik bij terreinbeherende organisaties en overige exploitatievormen.>1>}Een mogelijke verklaring is dat er de laatste jaren vooral meer grond als akkerland verkocht is in de polders, volgens CBS-landbouweconoom Cor Pierik. “Bovendien blijken akkerbouwers vaker in staat te zijn om grond aan te kopen dan melkveehouders”, aldus Pierik.Akkerbouwers blijken vaker in staat grond aan te kopen dan melkveehouders^{Cor Pierik, CBS-landbouweconoom}Countus-adviseur akkerbouw Jan Lucas Spijkman herkent de trend in de sector niet zozeer, maar noemt wel mogelijke verklaringen. “Het kan zijn dat akkerbouwers meer in de gelegenheid zijn gesteld om grond na afloop van een pachtcontract te kopen. Ook hebben akkerbouwers financieel een aantal goede jaren achter de rug, waarmee zij misschien, meer dan melkveehouders, in staat zijn om extra grond aan te kopen. En ook meer nodig hebben.” Een derde mogelijke verklaring volgens Spijkman is dat stukken verworven grond door projectontwikkelaars vanwege de crisistijd weer terugkomen bij de boer.Oogst van een perceel tarwe. Akkerbouwers hebben de laatste twaalf jaar steeds meer akkerland gekocht, ten koste van pacht. Voor melkveehouders geldt dat niet. Daar verandert het aandeel eigendom nauwelijks. - Foto: Peter RoekEigendom grond melkveehouderij stabielHet aandeel eigendom in de melkveehouderij is de laatste jaren nagenoeg stabiel. In vergelijking met 2008 is het aandeel eigendom gedaald van 63% naar 62,2% in 2018 én 2019. Het aandeel pacht (27,2%, rest is overig) is licht toegenomen. In 2019 gaat het om een toename van 1,5% ten opzichte van 2008, en om 1,4% ten opzichte van 2018. RentabiliteitDe belangrijkste verklaring voor deze trend is rentabiliteit, volgens Alfa-manager Agri & Food Hans de Bie. “Met een kritieke melkopbrengst van 34 tot 35 cent per kilo melk is er simpelweg weinig marge om groots te investeren in grond. Banken zijn voorzichtig met kredietverlening aan bedrijven met een lage rentabiliteit. Omdat veel melkveehouders toch op zoek zijn naar mogelijkheden om verder te groeien of te extensiveren, is pacht dan een voor de hand liggende manier om je areaal uit te breiden. Voor melkveehouders is dat bij voorkeur een langdurige pachtvorm. Zekerheid en bodemgezondheid spelen hierin een belangrijke rol.” ^{* Bestaande uit: erfpacht, reguliere pacht, teeltpacht, eenmalige pacht, pacht oppervlakten <1 ha, natuurpacht en geliberaliseerde pacht (korter en langer dan 6 jaar);** bestaande uit: tijdelijk gebruik van land, gebruik bij terreinbeherende organisaties en overige exploitatievormen.>1>}Volgens Countus-adviseur Spijkman hebben melkveehouders – zeker nadat uitbreiding is bemoeilijkt door onder andere de fosfaat- en stikstofregelgeving – minder behoefte aan extra grond. Maar ook, zoals De Bie verklaart, minder kapitaal om extra grond te kopen.Landelijk trend: stabiel tot licht stijgendIn totaliteit hebben boeren de laatste twaalf jaar iets meer grond gekocht dan gepacht. In 2008 was 57% van de landbouwgrond in eigendom, terwijl dat in 2019 een 0,5% meer is. Die toename is vooral te verklaren door meer grondbezit onder akkerbouwers. ^{* Bestaande uit: erfpacht, reguliere pacht, teeltpacht, eenmalige pacht, pacht oppervlakten <1 ha, natuurpacht en geliberaliseerde pacht (korter en langer dan 6 jaar);** bestaande uit: tijdelijk gebruik van land, gebruik bij terreinbeherende organisaties en overige exploitatievormen.>1>}Ondertussen is het totale areaal landbouwgrond de laatste twaalf jaar bijna met 6% gekrompen. Woningbouw, natuurontwikkeling, duurzame bouwprojecten en klimaatmaatregelen hebben vanaf 2008 ruim 112.500 hectare landbouwgrond ‘ingepikt’. Naar verwachting loopt dat op tot 300.000 hectare in 2050.Verhouding tussen pacht en eigendom verschilt per provincieOndanks een lichte stijging in het aandeel eigendom bestaan er wel verschillen per provincie. Boeren uit de provincie Groningen hebben de meeste grond in eigendom, ruim 71% van het totale landbouwareaal in die provincie. Daar zijn ook de minste pachtcontracten afgesloten. In de provincie Flevoland hebben boeren de minste grond in eigendom. Alhoewel grond in de polders steeds vaker wordt verkocht volgens Pierik, blijft wel het feit overeind dat grond in Flevoland het duurste is van heel Nederland: gemiddeld zo’n € 100.000 per hectare. “De vraag is dan of er investeringsruimte is, en of een bank mee wil werken aan de investering.”Grond in Flevoland is het duurste van heel Nederland: gemiddeld zo’n € 100.000 per hectareReguliere pacht verliest steeds meer terreinVan het aandeel pacht in Nederland verliest reguliere pacht het meeste terrein. Ten opzichte van het totale landbouwareaal was in 2008 bijna 20% reguliere pacht. In 2019 is dat nog een kleine 13%. Daarvoor in de plaats neemt het aantal korte, geliberaliseerde pachtvormen flink toe: van ruim 1% in 2008 naar bijna 8% in 2019. Ondanks dat reguliere pacht terrein verliest, blijft deze vorm in elke provincie altijd nog de meest voorkomende. De verhoudingen verschillen wel fors per provincie. Meeste reguliere pacht in ZeelandZo kent Zeeland in 2019 de meeste reguliere pachtvormen (57%), terwijl die pachtvorm in Groningen (34,5%) het minst voorkomt. De meeste (korte) geliberaliseerde pachtvormen zijn te vinden in de provincie Utrecht (36,1%), terwijl dat aantal in Friesland (18,4%) het kleinst is. De percentages zijn berekend ten opzichte van het totaal areaal pacht per provincie.Korte pacht botst met idealenKortdurende pachtvormen botsen met de koers die LTO voorstelt in haar recent gepubliceerde pachtvisie, vooral gebaseerd op een ledenconsultatie. “Boeren willen zekerheid voor de lange termijn. Daarom pleit LTO voor het behoud van de reguliere pacht zoals die nu is, met een langere duur en een andere wijze van prijsbepaling. Die moet gebaseerd zijn op de opbrengstwaarde”, aldus LTO-portefeuillehouder veiligheid & pacht Alfred Jansen. Ook landbouwminister Schouten wil toe naar langdurige pachtvormen, waarin duurzaam bodemgebruik voorop staat.Onder eigendom valt grond die in bezit is van een boer en ook door hem/haar wordt gebruikt. Als een boer – als eigenaar – grond verpacht aan een andere boer, dan is die grond voor deze statistieken aangemerkt als pacht.