Stand van zaken over drijfmest in de rij

Machines zijn er klaar voor, boeren en loonwerkers wachten af voor ze investeren.Zoals de vlag er nu bij hangt zal het in 2021 op zand- en lössgrond verplicht zijn om drijfmest voor mais als rijenbemesting uit te voeren. Een aantal bedrijven heeft er ook al meerdere jaren ervaring mee, maar boeren en loonwerkers lopen zich nog niet erg warm om al in apparatuur voor rijenbemesting te investeren.De machineleveranciers melden zonder uitzondering dat de klanten er wel over praten en zich oriënteren op de machine die ze mogelijk aan willen schaffen, maar in de meeste gevallen zijn ze zeer terughoudend om te investeren. Het ontbreekt vooral aan vertrouwen in de regelgeving van de overheid. Al te vaak zijn aangekondigde wetten weer uitgesteld, vertraagd, afgeschaft of worden regels tussentijds toch weer veranderd. Al te vaak is er in het verleden geïnvesteerd in dure machines, geënt op aangekondigde regelgeving, die toch weer vrij snel oud ijzer bleken te zijn.Eind dit jaar mogelijk meer duidelijkWat is voor de wet precies de definitie van rijenbemesting bij drijfmest in de mais? Met welke machine of methode je straks aan de wetgeving kunt voldoen, dat moet wel goed duidelijk zijn voordat loonwerkers in nieuwe machines investeren. Tot nu toe is dat allemaal nog niet duidelijk weet Maurice Steinbusch, secretaris van de sectie Agrarisch Loonwerk bij Cumela. Eind van het jaar verwacht Cumela dat daar eindelijk meer duidelijkheid over komt._{Lees verder onder de foto.}Strip-till is een manier om ploegen achterwege te laten en meteen mest in te brengen. Dat compenseert de meerkosten van de bewerking met een duurder werktuig en het zwaardere voertuig. Wat het doet voor de N-benutting is nooit goed onderzocht. - Foto: Michel VeldermanBekende techniekDrijfmest als rijenbemesting wordt al een aantal jaren op bescheiden schaal toegepast. En ook wel met succes, hoewel dat succes dan ook weer niet van dien aard is dat het massaal navolging heeft gekregen. Evers Agro had in 2010 al een eerste prototype van de Garrano, een bemester die bestaat uit een woeler om de grond diep los te maken en 2 tanden die aan weerszijden een strookje mest in de grond brengen. Zaaien gebeurt daarna apart door de werkgangen van het bemesten gps-gestuurd te volgen. Er zijn destijds een stuk of tien van verkocht laat Dennis van de Boom van Evers Agro weten. Daarna is er ook nog best wel wat ontwikkeld waardoor Evers inmiddels wel 10 varianten van machines en methoden van rijenbemesting kan leveren stelt Van de Boom, die daar aan toevoegt dat potentiële kopers op dit moment toch even afwachten om al in een machine te investeren.Maar ook over de methode die het meest geschikt is, is het laatste woord nog niet gezegd. Wel of niet ploegen, strip-till, bemesten en zaaien in 1 werkgang of in gescheiden werkgangen?_{Lees verder onder de foto.}In dit geval een schoffelmachine, maar voor een bemester en maiszaaimachine geldt hetzelfde: om exact te zaaien en bemesten is een GPS-correctie op de zaaimachine noodzakelijk. - Foto: Studio KastermansGPS onmisbaarDoor de apparatuur die voor een nauwkeurige rijenbemesting nodig is, ziet het ernaar uit dat wanneer rijenbemesting op zand- en lössgrond een verplichting is, het bemesten nóg meer een loonwerkersklus gaat worden. Het komt er op neer dat rijenbemesting automatisch ook werken met RTK-gps betekent. Inmiddels is dat al behoorlijk gemeengoed, maar ook als de trekker of de zelfrijder al met RTK-gps is uitgevoerd zal in veel gevallen een extra gps-ontvanger en correctie op het werktuig nodig zijn (zie kader recht rijden is niet automatisch recht zaaien)._{Lees verder onder de foto.}Zaaien en bemesten in één werkgang. Met vacuümpomp, aandrijving en zaaicomputer kost een Monosem NGPlus vierrijer €16.500. Een vierrijige zodebemester kost nog eens €15.000. - Foto: SlootsmidKopakkerRijenbemesting betekent niet automatisch dat een zelfrijder onmisbaar is, maar vanwege benodigd motorvermogen en wendbaarheid op de kopakker gaat het wel die kant op. Bemesten, apart van het zaaien, vraagt wat het rijden betreft dezelfde nauwkeurigheid als het zaaien en ieder spoor dat wordt gereden, zeker bij draaien op de kopakker is er eigenlijk een teveel.Wel of niet combineren met zaaien?Uitgaande van de traditionele manier van ploegen is bemesten vóór het ploegen niet meer aan de orde. Dat betekent dat er voor rijenbemesting een zware machine door het vers geploegde land zal moeten. Op grote percelen kun je nog aan een sleepslang denken, maar dat laat toch ook wel zeker zijn sporen achter en is niet te combineren met zaaien. De lengte van de percelen kan een beperking opleveren. Je wilt immers niet halverwege het perceel met een lege tank staan._{Lees verder onder de foto.}Loonbedrijf Volkerink Heino heeft zowel de trekker als tank op gps-besturing. Zaaien gebeurt enkele dagen later. Rijsporen van zware tanks in geploegd land zien onderzoekers als een verklaring waarom het netto-effect op stikstofbenutting door rijenbemesting in proeven nog wel eens tegenviel. - Foto: Volkerink HeinoBemesten na ploegen met zaaien in 1 werkgangOnder andere Loonbedrijf De Samenwerking BV in het Friese Elsloo heeft al enkele jaren ervaring met combineren van bemesten na ploegen met zaaien in 1 werkgang. Dat doet het met een 14 kuubs Vervaet-zelfrijder en een achtrijer Monosem-zaaimachine met rijenbemesting van Slootsmid. Die legt met 2 schijven de mest in 2 stroken naast de rij. De rekensom is eenvoudig. Tegen 35 kuub per hectare kun je 666 meter rijden. Kun je aan beide kanten van het land vullen dan is een perceel van dik 600 meter lang dus haalbaar en voor een keer heen en weer moet het perceel ook niet veel langer dan 300 meter zijn.Tevreden klantenDe capaciteit gaat door de combinatie van zaaien en bemesten wel wat naar beneden laat Marcel Betten namens De Samenwerking weten, maar de klanten waar ze het toepassen zijn tevreden over het resultaat. Bemesten gaat per uur en het zaaien is per hectare, maar in de 5 jaar tijd dat ze op die manier werken heeft niemand klachten dat het te duur zou zijn. Ook wordt er geen kunstmest meer toegediend aan de mais.Vorig jaar toen het extreem droog was, bleek dat bij rijenbemesting de mais als het ware naar de organische mest toe groeide en een beter wortelstelsel ontwikkelde en in de beginontwikkeling ook vitaler oogde laten foto’s die Betten maakte ook achteraf nog zien._{Lees verder onder de foto.}Na ploegen moet je toch over het land om rijenbemesting toe te passen, en dat is een reden om in één werkgang meteen te zaaien. Dat kost wat capaciteit, maar de mais komt automatisch perfect tussen de mest en het scheelt een werkgang. - Foto: VervaetLagere capaciteitWaarom combineren? De gezaaide rij komt gegarandeerd nauwkeurig midden tussen de meststroken te liggen, en je moet voor de rijenbemesting toch een keer over het land. Dan kun je beter ook maar meteen de zaaimachine mee laten rijden. Capaciteit is wel iets lager, toch gauw 10 tot 20% dan bij aparte bewerkingen, maar er wordt ook een aparte werkgang met de zaaimachine uitgespaard. Bemesten kan vaak al eerder dan zaaien, dus dat beperkt ook het areaal dat de combinatie kan bewerken.Ongeploegd landAlternatief voor ploegen is strip-till, waarbij in ongeploegd land alleen de stroken waar de mais wordt gezaaid, ook wordt bemest. Loonbedrijf Meiland in Azewijn is een van de bedrijven met redelijk wat ervaring. “Wij doen dat nu voor het vijfde jaar met een strip-till van het Amerikaanse Orthmann”, vertelt Rik Leijzer. Woelen tot zo’n 22 centimeter diepte en 12 tot 14 centimeter diep de mest inbrengen, dan een aantal dagen later op 6 centimeter diepte mais zaaien in een bewerkte strook van zo’n 12 centimeter. Meteen in combinatie zaaien valt tegen, zeker als er 30 tot 40 kuub mest per hectare wordt toegediend is het gewoon te nat en komt bij het aandrukken de mest ook omhoog._{Lees verder onder de foto.}Strip-till is van oorsprong een Amerikaanse techniek die in de Mid-West al jaren en nu ook in Duitsland al veel wordt toegepast. In Nederland lopen ook enkele machines en er zijn meerdere aanbieders van deze techniek. - Foto: Twan WiermansWendbaarder met Vredo-zelfrijderMeiland heeft een aantal vaste klanten voor dit systeem. Het begon met de strip-till achter een getrokken tank, maar om goed werk te maken is 8 tot 10 kilometer per uur noodzakelijk en dan blijkt een 300 pk trekker nóg te licht. Achter een Vredo-zelfrijder gaat dat beter en ben je bovendien ook wendbaarder. Ten opzichte van ‘gewoon’ mest uitrijden met de bouwlandbemester lever je wel wat capaciteit in en het kost meer brandstof. Daar staat tegenover dat de kosten van ploegen vervallen. Vanwege de extra kosten voor de loonwerker rekent Meiland € 52 per hectare extra tegenover bemesten met de bouwlandinjecteur.Recht rijden is niet automatisch recht zaaienWil je na het bemesten met een zaaimachine de werkgangen van het bemesten nauwkeurig volgen dan is RTK-gps onmisbaar. Maar ook als zaaien en bemesten in één werkgang wordt gecombineerd is RTK-gps in veel gevallen erg handig, maar in andere gevallen, zoals een zelfrijder die in hondengang rijdt, ook echt onmisbaar. Met alleen gps op de trekker of op de zelfrijder laat de nauwkeurigheid te wensen over. Met het recht rijden van het voertuig zit het wel goed, maar anders dan velen hadden verwacht was de eerste les van het rijden op RTK-gps dat recht rijden en recht zaaien of poten twee verschillende dingen zijn. Een werktuig zoekt toch een beetje zijn eigen weg.GPS-gestuurde correctieWil je echt de beloofde plus en min 2 centimeter nauwkeurigheid halen dan moet er ook een gps-gestuurde correctie op het werktuig. Dat de aansluitingen van de maisrijen niet op een centimeter nauwkeurig zijn dat is niet zo’n punt, maar wil je apart na het bemesten met de maiszaaimachine de rijen van de rijenbemesting nauwkeurig volgen dan moet dat toch wel behoorlijk precies. Het zal niet op een centimeter meer of minder komen, maar zonder gps-correctie op de rijenbemester kun je het eigenlijk wel vergeten.Ga je voor ultieme nauwkeurigheid dan zou er ook een gps-correctie op de zaaimachine moeten. Maar mais zaaien is toch net iets grover werk dan uien zaaien die je gps-gestuurd met een schoffel wilt volgen, waardoor dat zaaien wanneer er nauwkeurig is bemest ook zonder correctie wel zal lukken.RTK-gps-zaaienNiettemin is RTK-gps-zaaien en bemesten op papier allemaal appeltje-eitje, maar in de praktijk toch ook een punt waar heel makkelijk het een ander mis kan gaan. Wat het kost? Reken voor de extra van RTK-gps-correctie op de injecteur achter een zelfrijder op € 18.000 tot maximaal € 22.000 stelt Trike-leverancier Vervaet in Biervliet.Onzekerheden over regelgeving actieprogramma nitraatrichtlijnHet zesde Nederlandse actieprogramma betreffende de nitraatrichtlijn 2018-2021, dat is waar we het over hebben.Paragraaf 5.4.1 stelt dat per 1 januari 2021 rijenbemesting voor zowel kunstmest als verpompbare dierlijke mest voor in rijen geplante mais op alle zand- en lössgronden verplicht zal worden. Met uitzondering van percelen waarvan een substantieel deel grondwatertrap I tot en met IV heeft! De landbouwer dient aan te tonen dat hier sprake van is. Aldus het schrijven van het ministerie van december 2017.Biologische teelt en suikermais zijn uitgezonderdVoor regio’s zijn grondwatertrappen bekend, maar op perceelsniveau moet dat in de meeste gevallen nog worden uitgezocht. Biologische teelt en suikermais zijn uitgezonderd. Ook volveldsteelt is uitgezonderd, hoewel dat in de praktijk nauwelijks voorkomt. “De maatregel vereist dat de overheid nauwer gaat toezien op de bemesting van percelen voordat het gewas gezaaid is”, “vanuit oogpunt van handhaving veronderstelt dit dat digitale vastlegging (door middel van gps) een voorwaarde is voor uitrijden van mest en voor zaaien waarbij de vastleggingen ook geborgd zijn”, aldus het ministerie.Onduidelijk hoe diep de mest in de rij moetKortom, gps verplicht, maar of er nog wat uit de hoge hoed komt aan eisen aan de apparatuur zoals de vraag hoe dicht of hoe diep de mest op de rij moet komen is nog afwachten en welke eisen er aan de bewijskant van boeren en loonwerkers worden gesteld is nog ongewis.Uitspoeling stikstofDe maatregel is vooral bedoeld om de uitspoeling van stikstof te verminderen. In hoeverre rijenbemesting daar aan bijdraagt is ook nog maar de vraag. Drie jaar onderzoek dat door het platform Ruwvoer en Bodem is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om na te gaan wat het effect is van rijenbemesting op opbrengst en stikstofbenutting, heeft volgens onderzoeker Herman van Schooten, van Wageningen Universiteit nog niet aangetoond dat rijenbemesting een plus is voor de stikstofopname. Die kan mogelijk zelfs, afhankelijk van hoe de bemesting wordt toegepast, averechts werken. Het onderzoek loopt nu voor het vierde en laatste jaar. In twee jaren was het effect van ruitzaai gelijk aan traditioneel zaaien, in één jaar gaf het een voordeel voor de stikstof opname.StructuurschadeAl in de negentiger jaren is soortgelijk onderzoek gedaan. Toen gaf rijenbemesting een betere benutting van de stikstof, maar hoewel de Wageningse onderzoeker niet precies kan verklaren waarom de proeven dat nu niet laten zien, is het gegeven dat destijds de traditionele volveldsbemesting na het ploegen werd gedaan mogelijk een verklaring. Structuurschade van het rijden door geploegd land is wellicht een oorzaak dat het efffect van rijenbemesting tegen kan vallen, en mogelijk bij de proeven uit de negentiger jaren ook de stikstofopname bij volveldsbemesting heeft gehinderd. Het effect van strip-till op stikstofbenutting ten opzichte van traditioneel bemesten en bewerken is nooit goed onderzocht.