Stamboektaken in CRV, het blijft ongemakkelijk

Concurreren met sperma en embryo’s en tegelijk de onafhankelijkheid van stamboek en fokwaarden garanderen. De concurrentie bijt zich al twintig jaar stuk op de structuur van CRV. Nu de overheid zich ermee gaat bemoeien spant het erom.Fokkerij is emotie, zeker als het over CRV gaat. De fokkerijorganisatie in coöperatieve handen beheerst het overgrote deel van de Nederlandse markt voor stierensperma en embryo’s en speelt ook internationaal een deuntje mee. Het bedrijf zette al vroeg in op de ontwikkeling van genomic selection en plukt daar nu de vruchten van, en de veehouders ook. Maar de combinatie van stamboek met commerciële activiteiten in dat ene bedrijf zit menigeen in de fokkerijwereld nog steeds niet lekker. Die discussie speelt al sinds de fusie van het NRS en de provinciale KI’s met Holland Genetics tot CR Delta in 1998. Samenwerking met de Vlaamse Rundveeverbetering resulteerde in 2002 vervolgens in CRV, waarvan de coöperaties CR Delta (80%) en VRV (20%) aandeelhouder zijn.Knelpunten met EU-regelsWellicht is de aankondiging van de stichting GES (Genetische Evaluatie Stieren) om zichzelf uiterlijk 1 november 2018 op te heffen een aanwijzing van meer veranderingen in de rundveefokkerij. De stichting is er om onafhankelijke vaststelling en publicatie van fokwaarden van stieren te verzorgen. Nieuwe EU-regels vereisen een rechtstreekse invloed van het stamboek op die fokwaarden, terwijl nu enkel de stiereigenaren in GES zijn vertegenwoordigd. Wageningen UR (WUR) heeft in een rapport voor het ministerie van Economische Zaken de knelpunten met die nieuwe regels op een rij gezet.Melkcontrole levert gegevens op voor het management van de veehouder, die tevens meetellen als ‘prestatiegegevens’ bij het berekenen van fokwaarden. - Foto: Diederik van der LaanVoorsprong van CRVDe EU-regelgeving blijkt een sterke onafhankelijke rol van stamboeken voorop te stellen, mede vanwege de wens om boereninvloed op de fokkerij en fokkerijdata te verzekeren. Dat is koren op de molen van critici van CRV, voor wie de vermenging van stamboek- met commerciële taken de grootste steen des aanstoots is. CRV is als grootste stiereigenaar tevens de houder van het stamboek, heeft met het NIS (NRS Informatiesysteem) vrijwel alle veedata van de meeste veehouders in huis en beschikt over een formidabel rekencentrum, het Animal Evaluation Centre. Met al die informatie binnen handbereik heeft CRV een voorsprong op de concurrentie die zich regelmatig beklaagt over een ongelijk speelveld. Klachten bij de mededingingsautoriteit Nma over oneerlijke tarieven en kortingsregelingen leidden in 2003 tot een veroordeling, maar daarvan is CRV zeven jaar later in hoger beroep vrijgesproken. Genomic fokkerijWie de koeien van een veehouder insemineert, met welke stier en welke vruchtbaarheidsgegevens het resultaat zijn; het staat in Arnhem geregistreerd. Volgens concurrerende KI’s gebruiken adviseurs en verkopers van CRV die gegevens om veehouders gericht te benaderen. Een andere ergernis is het feit dat stamboekinspecteurs bij CRV niet meer onafhankelijk zijn. Ze adviseren ook over het SAP (stieradviesprogramma) en beoordelen dus enkele jaren later de vaarzen die eruit voortkomen en daarmee het resultaat van hun eigen advies. Nog een pijnpunt is dat CRV sinds 2006 miljoenen investeerde in de ontwikkeling van genomic selection bij KI-stieren. Met de techniek om ‘in de genen te kijken’ is van stierkalveren al op jonge leeftijd bekend welke goede eigenschappen ze van hun voorgeslacht hebben meegekregen, waardoor hun fokwaarde een betrouwbaarheid krijgt van 70%. Dat betaalt zich nu uit in snellere genetische vooruitgang en forse besparing op kosten van wachtstieren. Het duurde jaren voor alle concurrerende stiereigenaren het feestje tegen vergoeding mee mochten vieren. NVO wil constructief meedenkenVanuit CRV is de kritiek op vermenging van functies en oneerlijke handelspraktijken steeds afgewimpeld, maar nu RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) de druk opvoert en er knelpunten met nieuwe regels liggen, begint er aan die defensieve houding toch wat te veranderen. “Volgens mij denken ze erover na, maar het zou goed zijn als CRV zelf duidelijk aangeeft welke kant ze uit willen”, zegt Gerard Vosman van KI Kampen. “Het duurt lang. Maar ze moeten er ook met RVO uitkomen en het is ingewikkeld.” Vosman houdt liever de deuren open voor samenwerking en uit zich voorzichtig. Een onafhankelijk stamboek heeft zeker zijn voorkeur. “Maar of dat een haalbare kaart is na twintig jaar, weet ik niet.” Over de inspecteurs is hij wel principieel. “Dat moeten ze bijstellen.”CRV beschouwt data-opslag en -verwerking als kansrijk verdienmodel voor de toekomst. - Foto: Koos GroenewoldJoop Olieman, secretaris van de Nederlandse Veeverbeterings Organisatie loopt ook op eieren. “We zitten in een delicaat proces, ik wil nergens op vooruit lopen.” De NVO was ooit bedoeld als de organisatie die voor onafhankelijke fokwaarden moest zorgen, maar slaagde daar door geruzie niet in. Daarvoor werd vervolgens de stichting GES opgericht. Inmiddels profileert de vereniging NVO zich als een constructieve belangenbehartiger voor de veeverbetering en zijn ruim dertig KI-organisaties, verenigingen voor veehouderijbelangen en sperma-importeurs er lid van. Als de vraag komt om de taken van GES over te nemen, is de cirkel weer rond en zal NVO daarvoor open staan, bevestigt Olieman. NVO heeft ook steeds aangedrongen op een onafhankelijk stamboek, gescheiden van de commercie en een eerlijke markt voor alle partijen. Of NVO dit het moment vindt om de eis dat het stamboek uit CRV gaat bij RVO op tafel te leggen en welke ijzers ze nog meer in het vuur heeft, wil Olieman echter niet zeggen. Overheid op afstandAchter de schermen is druk overleg gaande tussen CRV en ambtenaren van RVO. Het zou kunnen dat de overheid een dikkere vinger in de pap wil. Vergeleken met andere landen is de overheidsinvloed in de veeverbetering nu opvallend klein, zo blijkt uit het WUR-rapport. Saillant daarbij is dat de Tweede kamer en het ministerie van LNV destijds grote bezwaren hadden tegen de fusie van het NRS met Holland Genetics, maar het niet konden tegenhouden. In zijn antwoorden op Kamervragen liet toenmalig minister Jozias van Aartsen van landbouw destijds weten negatief te oordelen over de fusie, uit zorg over de teloorgang van betrouwbaarheid en onafhankelijkheid bij stamboektaken voor alle partijen in de rundveehouderij. Logisch dat de wijzigingen bij GES en de nieuwe bemoeienis van de overheid de discussie over de structuur van de fokkerij doen oplaaien. Maar of de EU-regels aanleiding geven om de stamboektaken uit CRV te halen is de vraag. Het voornaamste knelpunt wordt al aangepakt en dat is het GES. Er is een nieuwe structuur nodig waarbij de stamboeken opdrachtgever en verantwoordelijke zijn voor de fokwaarden van stieren. Dat kan in een GES 2.0 waar met een breder bestuur deze ‘boereninvloed’ wel goed is geregeld en veel transparanter wordt gemaakt hoe de lijnen van invloed en besluitvorming lopen.Koeien voorzien van sensoren aan halsband en poot. Analyse van big data uit sensortechniek biedt nieuwe mogelijkheden. - Foto: Herbert WiggermanStamboek minder belangrijkDe rol van het stamboek is in twintig jaar veranderd. Het gros van de veehouders doet aan fokkerij zonder franje, puur om een sterke en economische koe in de stal te krijgen. De onderzoekers wijzen daar ook op. “De rol van stamboeken is minder dominant dan in het verleden. De Nederlandse melkveehouder vraagt om productieve gebruiksdieren en niet noodzakelijk om raszuivere dieren. In Nederland – en ook in andere EU landen – wordt de rundveefokkerij in toenemende mate gedomineerd door commerciële fokkerij/KI-organisaties, terwijl de EU-regelgeving zich richt op raszuivere fokkerij door stamboeken.” Voor CRV komt daar nog bij dat moderne techniek in de stal steeds meer data over de koeien gaat verzamelen. Voorzitter Peter Broeckx van de coöperatie CRV noemde in een interview in Veeteelt data het hart van het bedrijf. CRV investeert inmiddels meer in dataverwerking dan in de geneticatak en wil commerciële kansen benutten in het gebruik van big data in de veehouderij. Dan is de combinatie stamboekbeheer, veedata en rekencentrum zoiets als de kip met de gouden eieren. Proces is nog gaandeIn een reactie zegt CRV dat er over de gesprekken met RVO niet veel concreets te melden is. “De CRV-stamboeken (Nederland en Vlaanderen) voelen de verantwoordelijkheid richting alle veehouders en branchegenoten om de fokwaardeschatting en publicatie van stieren optimaal te laten verlopen”, zegt de woordvoerder. “We zijn in overleg met andere partijen, waaronder de Nederlandse en Vlaamse overheid, om de organisatie rond fokwaardeschatting van stieren verder uit te werken. Dit proces is nog gaande. Zolang er geen nieuwe structuur is, blijft GES zijn taken uitvoeren.”