Speklaag van varken mag weer dikker

Binnen twee aflevermodules wil Vion varkens uit een breder gewichtstraject. Het slachtconcern kort de dieren minder op spekdikte. Dat biedt de varkenshouder bijkomende voordelen.Sinds vorig jaar is het aantrekkelijker vleesvarkens met wat meer spek af te leveren. Met het concept Good Farming Balance, gericht op de internationale vleesmarkten, introduceerde Vion namelijk twee modules die dat mogelijk maken. Bij de module Breed zijn de gewichtseisen wat losgelaten en worden de varkens minder of niet gekort op spekdikte; bij Robuust is het verschil met andere concepten vooral de toegestane hoeveelheid spek.Vion staat binnen twee modules wat meer spek op de varkens toe. Omdat meer variatie is toegestaan wordt mesten en afleveren van varkens gemakkelijker voor de varkenshouder. -Foto: Henk RiswickVolgens de slachterij zijn Nederlandse varkens de laatste jaren zo mager geworden dat het bedrijf de markt niet meer optimaal kan bedienen. “In de traditionele uitbetalingstabel werd spekdikte steevast afgestraft met een fikste prijskorting. Dat was 20 jaar geleden verdedigbaar omdat er weinig magere varkens waren”, zegt Frans Stortelder, COO van Vion Pork. Het is het gevolg van jarenlange fokkerij op magerheid bij eindberen én fokzeugen. Beren mesten heeft het effect verder versterkt. “Op dit moment is de situatie omgekeerd. Met een te uniform uitbetalingssysteem prijst de Nederlandse varkenshouderij zich dus uit de markt.”De differentiaties van de uitbetalingstabellen verschillen per afleveringsmodule. In de module Robuust wordt voor een varken met een spekdikte van 14 tot 22 millimeter een premie betaald. In de module Basis geldt voor deze categorie de basisprijs. In Basis geldt een korting vanaf 15 millimeter spekdikte voor beren en 19 millimeter voor borgen en gelten; in Robuust is dat vanaf 22 millimeter.Het gaat bij de gevraagde vleeskwaliteit niet alleen om de speklaagdikte, maar ook om het intramusculaire vet, het vet dat in het vlees zit en smaak en malsheid geeft. Er is een verband tussen meer meetbaar spek en de hoeveelheid vet in het vlees.Lees ook: ‘Ga je voor makkelijk mesten of voor maximale marge?’Borgen hebben snel meer spekVarkens met wat meer spek afleveren kan dus interessant zijn. Er zijn ook zeker mogelijkheden voor. Genetica, sexe, voer, voersysteem en aflevergewicht hebben allemaal invloed op de dikte van de spek- en spierlaag. Jarenlang is juist alles gedaan om minder spek en meer spier op de varkens te krijgen, dus met omgekeerde maatregelen zit er zo weer wat extra spek op een varken. De beste kaarten hebben borgen van groeiberen die, zeker op het einde, onbeperkt worden gevoerd. Borgen hebben van nature al 10% meer intramusculair vet dan beren. Ook door hoge slachtgewichten komt er wat meer spek op de varkens, aangezien vooral in de laatste fase vet wordt aangezet. Dat gebeurt vanaf het bereiken van de maximale eiwitaanzet. Bij borgen ligt dat moment vroeger dan bij zeugen en beren.Voerregime aanpassen lastigActief het voerregime aanpassen om meer op de varkens te krijgen is lastig, melden voerfabrikanten. “Spek kost altijd meer voer, wij krijgen dat niet rondgerekend”, zegt Henk van Kuyk, productmanager varkens bij De Heus. Hij vindt het een verkeerde focus als varkenshouders bewust op meer spek gaan sturen. Vooral de inefficiëntie van spekaanzet is een groot nadeel. Hetzelfde geluid klinkt bij Agrifirm: “Voeren om spek aan te zetten is nooit interessant”, vindt Michiel Stoutjesdijk, productmarketingmanager varkens. Vetaanzet gaat nu eenmaal veel minder efficiënt dan eiwitaanzet. De focus moet daarom niet liggen op het sturen van de hoeveelheid spek, maar het kunnen mesten van een type varken dat eerder in het uitbetalingssysteem werd afgestraft omdat ze te snel vervetten.Volgens Stoutjesdijk ervaren vooral bedrijven die borgen mesten, niet gestuurd (kunnen) voeren en/of de afdeling in één keer willen leegmaken, voordelen van de twee modules. Zeker als ook pluspunten van een hogere bezettingsgraad worden meegeteld als de varkenshouder niet of minder hoeft uit te laden. In het algemeen is de keuze voor en optimalisering binnen een concept een complexe puzzel omdat tientallen factoren het optimum bepalen en elkaar beïnvloeden. Dat kan nog eens in de tijd veranderen. “Bij andere prijzen voor voer en varkens kan het economisch plaatje weer anders zijn.”Op meerdere fronten voordeel pakkenWat ruimer afleveren en niet afstraffen van spekdikte kan financiële voordelen opleveren. De mate waarin is bedrijfsafhankelijk.Geen korting of premie voor spekdikte in de uitbetaling.Varkens met name op het einde niet of minder beperken, geeft een hogere groei per dag en meer rondes per jaar. Een toename van de groei van 10 gram per dag geeft een economisch voordeel van € 0,25 tot € 0,30 per vleesvarken.Voer met minder eiwit of een minder luxe aminozurensamenstelling is goedkoper per 100 kilo. Bij een voeropname van 240 kilo per varken bespaart een lagere voerprijs van € 0,25 per 100 kilo € 0,60 per varken.Door minder strak afleveren gaat de bezettingsgraad omhoog. Bij een voerwinst van € 30 per varken betekent 1% bezettingsgraad verlagen een voordeel van € 0,30 per varken.Voordelen op het gebied van gezondheid en arbeid door meer rust door niet uitladen, toepassen van een all in-all outsysteem, meer weerstand door een dikkere laag spek en arbeidsbesparing en -gemak.Minder secuur afleverenMoeilijk meetbaar is dat varkens met extra spek over het algemeen sterker en minder ziektegevoelig zijn. Ook de voordelen van niet hoeven verplaatsen van varkens naar een andere of restafdeling laten zich moeilijk direct in euro’s uitdrukken, maar maken volgens deskundigen deze modules juist interessant. “Werken met all in-all out wordt makkelijker”, zegt Jan Pijnenburg, adviseur varkenshouderij bij DLV Advies. De voordelen daarvan zijn bekend. Ook Pijnenburg ziet weinig perspectief in het bewust opkrikken van de spekdikte. “Maar varkenshouders kunnen wel een makkelijker varken in de stal leggen, waarbij het afleveren minder secuur komt. Daar kunnen ze het echte voordeel uithalen.”Overigens verwacht Pijnenburg in dit concept een iets hogere groei, maar een gelijkblijvende voerconversie. Mogelijk is terugschakelen naar goedkoper voer. Niet om met het voer meer spek te maken, maar door een hogere voeropname en de andere voordelen zoals een betere gezondheid.Voor gedroogde vleeswaren zoals ham is een goede vetbedekking in combinatie met voldoende intramusculair vet van groot belang voor de beste kwaliteit. - Foto: Bert Jansen‘Meer rust op bedrijven’Vanuit de praktijk ziet Jan Vernooij van varkenshandel De Heer vooral interesse bij vleesvarkenshouders die liever borgen dan beren mesten. “De eerste varkens worden nu geleverd. Omdat de varkens niet gekort worden op spekdikte, kan de voergift wat omhoog. Dat geeft gemiddeld een hogere groei. Ook is het voer wat minder eiwitrijk en daardoor wat goedkoper.” Vernooij verwacht bij deze klanten 2 millimeter meer spek en een gelijkblijvende spierdikte.Ook Vernooij benadrukt vooral de voordelen in de stal. “We zien veel meer rust op die bedrijven doordat de afdeling grotendeels in één keer leegkomt. Minder uitladen geeft veel meer rust bij de varkens. Daarnaast hoeft een koppel minder vaak nuchter te zijn, en dat komt dan weer ten goede aan de darmgezondheid.” Vernooij zegt op varkensbedrijven met onbeperkte voedering ook meer uniforme koppels te laden. Hij verklaart dat doordat bij beperkte voedering de grote schrokkers te veel eten en de langzame eters te weinig binnenkrijgen.Het Balance-programma geeft aan dat het niet steeds magerder hoeft te worden. Vernooij benadrukt dat dit niet wil zeggen dat alle dieren veel meer spek moeten krijgen. “Juist de natuurlijke spreiding in gewicht en spek- en spierdikte mag weer.”Vetaanzet gaat minder efficiënt dan vleesgroeiVetaanzet is economisch in beginsel nadeliger dan aanzet van spieren of vlees. De aanzet van 1 kilo vet levert namelijk 1 kilo groei op. De aanzet van 1 kilo eiwit (spier of vlees) levert daarentegen 4 kilo groei op. Dat komt doordat er meer water wordt vastgelegd in eiwit, wat dus ‘gratis’ groei oplevert. Globaal kost de aanzet van vet daarom vier keer meer voer dan de aanzet van spieren. Varkens met relatief weinig vetaanzet en veel spiermassa hebben daardoor op papier een gunstigere voerconversie.Het aantal millimeters spekaanzet is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor het vleespercentage; 1 millimeter extra vet kost 0,7 procentpunten vleespercentage, daarentegen verhoogt 1 millimeter extra spierdikte het vleespercentage maar met 0,13 procentpunten.