Scharrelboeren willen eigen keten een impuls geven

Familie Schellekens is sinds kort eigenaar van vleesconcept Bon Vivant. Zoon Erik doet de boerderij en krijgt steeds meer passie voor varkens.Het gemengde bedrijf met koeien en varkens van familie Schellekens is niet alledaags. Dat betreft de omvang, maar vooral de bedrijfsvoering. Sinds enige jaren heeft zoon Erik de dagelijkse leiding. Hij heeft ervoor gekozen om te schakelen naar biologische melkproductie.
Erik Schellekens (26) heeft een gemengd bedrijf in Dreumel (Gld.) met 60 biologische melkkoeien en 200 zeugen. De varkenstak is niet geheel gesloten. Eenmaal in de drie weken wordt een koppel biggen verkocht. - Foto's: Bert JansenFoto: Bert JansenVeehouderijbedrijf Schellekens in Dreumel (Gld.)Bedrijfsgegevens
200 scharrelzeugen
1.500 scharrel-vleesvarkens
60 biologische melkkoeien
30 hectare grond
35 dagen zoogtijd biggen
1,5 fulltime arbeidskrachtScharrelvarkensDe varkens zijn scharrel, dat is al sinds 1998 het geval. Scharrelvarkens is een marktsegment dat sinds 1987 bestaat, maar altijd bescheiden is gebleven. Wekelijks komen er zo’n 120 scharrelvarkens aan de haak. Desondanks is scharrel nog springlevend. Er is een notering voor scharrelvarkens. En de Stichting Scharrelvlees Nederland, die bestaat uit vijf personen uit de keten, stelt de criteria op. De controle op de naleving van de criteria doet Kiwa Verin.Dierenwelzijn speerpuntSpeerpunt van het scharrelconcept is dierenwelzijn, vertelt Riky Schellekens, die namens de varkenshouderij in het bestuur van de stichting zit. Ze noemt een paar punten: zodra de biggen vier dagen oud zijn, mogen de zeugen niet meer in een kraambox zitten. Zodra de varkens het mesthok ingaan, hebben ze verplicht uitloop. Ingrepen worden zoveel mogelijk vermeden en er zijn oppervlakte eisen.Extra werkScharrelvarkens betekent extra werk. De lacterende zeugen op dit bedrijf verhuizen zodra hun biggen vier dagen oud zijn. Dan gaan ze naar een afdeling aan de overkant van de centrale gang, met vrijloopkraamhokken. In geval van nood is het mogelijk de zeugen dan nog te fixeren, maar geen enkele zeug met grotere biggen zit opgesloten.
De gespeende biggen liggen in hokken met deels dichte vloer en voorzien van veel afleidingsmateriaal. Zodra de biggen een paar dagen oud zijn gaan ze met hun moeder naar een afdeling met vrijloopkraamhokken. De zeugen hebben een verharde uitloop. Het is voor de familie Schellekens nog even zoeken naar de kruising en passende eindbeer.De vleesvarkens hebben uitloop. Dat is een verplicht onderdeel van de scharrelvarkenshouderij.GeneticakeuzeIn de hokken is het een bonte verzameling van varkens. Erik Schellekens is op zoek naar de juiste zeugen en eindbeer. Een derde deel van de zeugen is 100% Nederlands Landvarken, maar deze voldoet vleestypisch niet volledig. Daarom wordt het York-varken in de moederlijn ingekruist. Erik Schellekens: “We zoeken naar de juiste combinatie voor een rustige zeug die met de juiste eindbeer lekker vlees geeft.”We zoeken naar de juiste combinatie voor een rustige zeug die met de juiste eindbeer lekker vlees geeft^{Erik Schellekens}EindberenMet eindberen is al het nodige geëxperimenteerd, getuige de diversiteit van de biggen. Een Piétrain-eindbeer geeft niet de gewenst vleeskwaliteit; te veel dripverlies is de klacht van de afnemers. Een Duroc-eindbeer heeft beter vlees, maar de varkens zijn agressiever. Staartbijten is een chronisch probleem. Nu is de Tybor-G in beeld. Deze eindbeer heeft zowel Duroc- als Piétrain-bloed.StaartbijtenHet staartbijten start in de laatste weken van de biggenopfok en gaat door tot in het begin van de mesterijfase. Familie Schellekens doet van alles tegen het bijten. Dat betreft genetica, voer met extra lysine en afleidingsmateriaal. Riky Schellekens: “Er hangt zoveel speelmateriaal in de hokken dat we er zelf amper in kunnen lopen.” Het speelmateriaal is divers en bestaat uit onder meer vervormbaar kunststof, stro en luzerne in een hangende emmer waarbij de inhoud geleidelijk door een gat in de bodem valt als de dieren ermee spelen.Er hangt zoveel speelmateriaal in de hokken dat we er zelf amper in kunnen lopen^{Riky Schellekens}CouperenNiettemin ontkomen ze er niet aan om de biggen te couperen, legt Erik Schellekens uit. Er wordt nu geëxperimenteerd met de eiwitsamenstelling van het voer. Dat lijkt te werken. De varkenshouder is blij dat de criteria voor de scharrelhouderij niet in beton zijn gegoten. Als veterinair gezien couperen onvermijdelijk is, staat het reglement dat toe. Mits dit is verklaard door de bedrijfsdierenarts en vastligt. Erik Schellekens: “Ik ben blij dat binnen scharrel ruimte is om van de criteria af te wijken, als blijkt dat een eis niet uitvoerbaar is in een stal.”
De eerste dagen na de geboorte mag de zeug opgesloten zitten bij scharrel. De gespeende biggen krijgen tevens luzerne als ruwvoer. De vleesvarkens hebben flink de ruimte en beschikken over veel dichte vloer en stro. Eigen noteringMeer dierenwelzijn betekent meerkosten. Het aandeel dichte vloer bij de vleesvarkens dient minimaal een halve meter per hok te zijn, plus 0,1 vierkante meter per dier, plus 0,1 vierkante meter per 20 kilo varken. Het liggedeelte van een hok met tien varkens van elk 100 kilo dient opgeteld dus 6,5 vierkante meter te zijn. Alleen dichte vloer is liggedeelte en op de dichte vloer moet stro te liggen. De verplichte uitloop voor vleesvarkens mag volledig rooster zijn en is minimaal 0,7 vierkante meter per dier. Een scharrelvarken beschikt minimaal over 1,4 vierkante meter oppervlakte. Opslag van 36 centOm deze oppervlakte-eisen en andere eisen te betalen, geldt voor scharrelvarkens een opslag van 36 cent per kilo geslacht gewicht, uitgaande van beursprijs voor vleesvarkens. Dat geld is nodig, want de varkens vreten ook meer en de kostprijs van een big is ook hoger. Familie Schellekens is sinds halverwege dit jaar eigenaar van Bon Vivant, de handelsnaam waaronder het vlees wordt verkocht. Daarvoor was het een coöperatie. Vader Henk en zoon Bart Schellekens willen de keten een impuls geven, zodat de productie en afzet van scharrelvarkens gaat groeien. Voor Erik Schellekens geen onbelangrijke ontwikkeling. Hij staat nog aan het begin van een loopbaan als veehouder en wil nog heel veel jaren een inkomen halen uit de boerderij. De focus lag eerst op de melkkoeien, die nu biologisch zijn. In de tussentijd is zijn liefde voor varkenstak ook gegroeid, vertelt hij.
Riky Schellekens geeft de gespeende biggen stro om op te knagen. De biggen hebben de beschikking over het nodige afleidingsmateriaal. Vanaf de openbare weg is duidelijk waar het bedrijf voor staat.