Rust en balans in pens houdt pensverzuring op afstand

Subklinische pensverzuring (sara) leidt tot suboptimale melkproductie. Een gelijkmatig aanbod van suikerrijke kuil, of mengen met een andere kuil brengt rust in de pens.Door een gelijkmatig aanbod van ruwvoer blijft de pens in balans. Met een goed voermanagement en op tijd bijsturen in het rantsoen voorkom je dat de pens van de koeien verzuurt.Veel zon, veel suikersAfgelopen voorjaar was het droog, zonnig en waren de nachten koud. Veel zon betekent dat er veel suikers gevormd worden. Maar door de koude nachten worden die suikers maar weinig omgezet in celwanden. Daardoor stijgt het suikergehalte in het gras langzaam maar zeker. Dat komt ook naar voren in de analyses van de eerste snede. Gemiddeld bevatten die 149 gram suiker. Dat betekent dat er ook nog heel wat kuilen zijn die daar flink boven liggen.Gemiddeld bevatten de eerste snedes van 2020 149 gram suiker.Hoge verteringssnelheid bij snelle kuilEen snelle kuil heeft een hoge verteringssnelheid in de koe. De celwanden van het gras worden snel afgebroken. Het drogestofpercentage van de voorjaarskuilen ligt gelukkig wel iets hoger dan normaal. Gelukkig, want de suikers komen dan langzamer vrij uit de celwanden._{Tekst gaat verder onder de foto}Een snelle afbraak en veel suikers geven een daling van de pH in de pens, met het risico op pensverzuring. Onder andere dunne mest en teruglopende opname van voer zijn het resultaat. Hoe langer dit speelt des te meer gevolgen het heeft op zowel de gezondheid van de koe als op de bedrijfsresultaten.Herken de signalen en reageer Bekijk altijd de uitslagen van de melkproductieregistratie. Een laag vetgehalte kan een signaal zijn voor pensverzuring.Beoordeel samen met de voerleverancier mogelijk gevaar van pensverzuring op basis van samenstelling van het rantsoen.Beoordeel de mate van herkauwen. Een koe moet circa 50 keer herkauwen op een opgerispte bolus.Beoordeel de mest. Bij pensverzuring kan deze wisselend van samenstelling zijn, veelal dun. Vaak zijn er bovenmatig veel onverteerde ruwvoerdeeltjes terug te vinden. Ook luchtbellen op de mest zijn een signaal.Zeef niet alleen mest van nieuwmelkte koeien maar ook van oudmelkte koeien om het basisrantsoen te beoordelen.Voorkom selectie aan het voerhek.Zorg voor een geleidelijke opname van snel verteerbaar rantsoen of graskuilen met hoog suikergehalte. Voer daarom vaak om opnameporties per keer te verkleinen.Meng de suikerrijke eerste snede indien mogelijk op met een taaiere tweede snede om de pens in balans te brengen. Let daarbij wel op voersnelheid van beide kuilen in verband met broei.Voer zo nodig een buffer bij. Buffer“Ook maiskuilen met een hoog aandeel onbestendig zetmeel geven een hoge productie van vluchtige vetzuren”, zegt Gijs Hofstraat, rundveedierenarts bij dierenartspraktijk Wolvega. “Deze mais verteert makkelijker dus het zorgt voor een daling van de ph in de pens. Hakselen op acht tot tien millimeter heeft als voordeel dat je het goed kunt aanrijden in de bult. Een consequentie is dat als het natter en korter wordt ingekuild, de verteerbaarheid omhoog gaat en het voer sneller verteerd in de pens. Naarmate het aandeel mais in het rantsoen toeneemt kan de mais ook grover gehakseld worden.”_{Tekst gaat verder onder het kader}Acuut of subacuutIn pensverzuring wordt onderscheid gemaakt tussen acute en subacute pensverzuring.Een pens-pH van lager dan 5,2 heet acute pensverzuring. Dit komt gelukkig alleen incidenteel voor. Een-pens pH onder de 5,8 is subklinische pensverzuring, ook bekend als de Engelse afkorting sara (sub-acute ruminal acidosis). De meningen zijn verdeeld over de tijdsduur van de daling van de pens-pH onder dat niveau. Hofstraat vindt het pas een probleem als de koe er ook last van heeft.Om de pens, en dus de koe, gezond te houden moet de pensflora in evenwicht zijn. Om de pH voldoende hoog te houden heeft de koe een buffer nodig. Deze komt vooral uit natriumbicarbonaat dat in speeksel zit. Bij opname van het voer gaat er automatisch speeksel mee de pens in en dat zorgt ervoor dat de pH minder snel en minder diep daalt. Er zijn ook verschillende producten op basis van natriumbicarbonaat die toe te voegen zijn aan het rantsoen om een grotere buffer te creëren.Als de pens-pH daalt dan kunnen de bacteriën die vezels verteren niet overleven. De bacteriën die zetmeel verteren overleven wel. Die zorgen voor een toename van melkzuurbacteriën. In een stabiele situatie is er weinig melkzuur in de pens.Ook maiskuilen met een hoog aandeel onbestendig zetmeel geven een hoge productie van vluchtige vetzuren^{Gijs Hofstraat, rundveedierenarts bij dierenartspraktijk Wolvega}‘Structuur voeren zorgt voor natuurlijke buffer’“Ook maiskuilen met veel onbestendig zetmeel geven zuurproductie”, vertelt Leo Tjoonk, concept lead ruwvoer bij Agrifirm. “Structuur voeren zorgt ervoor dat de koe een natuurlijke buffer aanmaakt.”Drogere maiskuil rustiger door pensEen drogere maiskuil gaat rustiger door de pens heen. “De mais die nu gehakseld is, is erg bestendig”, ervaart Tjoonk. “Dus het melken loopt niet vlot. Je kunt de kuil het beste nog wat langer dicht laten. Dan wordt het beter verteerbaar.”_{Tekst gaat verder onder de foto‘s}Zolang de pensflora in balans is, kan de koe veel hebben. Dit hangt samen met een gebalanceerd rantsoen en goed voermanagement.Voeg met het mengen van het rantsoen wat water toe zodat droge producten beter aan plakken. Dit voorkomt selectie.Zuur vanuit ruwvoerNaast de productie van vluchtige vetzuren in de pens van de koe wordt er ook zuur aangevoerd vanuit het ruwvoer. Tijdens het inkuilproces worden zuren gevormd. Naarmate een kuil droger is, zijn er minder zuren nodig om een kuil stabiel te krijgen. Omdat het drogestofgehalte in graskuilen vrij hoog is, is er dus niet heel veel zuur nodig. De gemiddelde zuurgraad van de graskuilen van dit voorjaar ligt op 5,2. Dat brengt dus niet veel zuur in de koe, maar een relatief hoge zuurgraad maakt de kuilen wel broeigevoeliger._{Tekst gaat verder onder het kader}Nieuwe maiskuil is erg bestendigDe afgelopen jaren zien we het aandeel maiskuilen dat te droog wordt ingekuild, toenemen. Zo ook dit jaar. “Het is een uitdaging om deze kuilen goed geconserveerd te krijgen onder deze omstandigheden”, zegt Dirk Schimmel, productmanager bij De Heus.De zuurproductie in de kuil, essentieel voor succesvolle conservering, daalt met het droger worden van de maiskuil. De zure omgeving is op zijn beurt weer essentieel voor het inweken van de snijmais. Het zuur maakt zowel de pitjes als de restplant beter toegankelijk voor de pensbacteriën.Droge kuilEen droge kuil weekt minder goed in, verteert slechter en zorgt ervoor dat de VEM’s op papier niet gerealiseerd worden in de praktijk. Daar komt bij dat het onverteerde zetmeel gaat fermenteren in de dikke darm, waardoor dikke-darmverzuring ontstaat.Naast dat deze energie niet is opgenomen door de koe, schaadt dit de gezondheid van de koe. Omdat de koe het zetmeel (en de energie) dan niet opneemt, moet ze dat via andere bronnen compenseren. “Ze mist energie.” Met de huidige snelle voorjaarskuilen is dat soms een uitdaging. “Enerzijds wil je het hoog verteerbare voorjaarsgras langer in de koe houden. Anderzijds wil je ook snelle energie voeren.”Problemen voorkomenDoor het rantsoen goed te laten doorrekenen, kun je grote problemen voorkomen. “Wat een veehouder zelf kan doen, is zorgen voor een goed voermanagement, dit betekent geen overbezetting, selectie voorkomen en wat restvoer accepteren”, zegt Aukje Geurtsen, productmanager bij De Heus. “Wacht niet tot de koeien alles ophebben maar zorg dat er voldoende fris voer aan het voerhek ligt.” En hou er met het mengen van het rantsoen rekening mee dat droge producten minder goed aan plakken. “Dit verhoogd het risico op selectie. Voeg dus een beetje water toe aan het meel om selectie te voorkomen”, vult Schimmel aan.Pensflora in balans“Zolang de pensflora in balans is, kan de koe veel hebben”, vertelt Hofstraat. Het komt voor dat veehouders een risicovol rantsoen voeren en weinig last hebben van pensverzuring bij de koeien. “Voorkomen van pensverzuring is geen hogere wiskunde, een gebalanceerd rantsoen en goed voermanagement staan hierbij aan de basis.”Kleine portiesOm dalingen in de pens-pH te voorkomen moet de koe eigenlijk steeds kleine porties voer opnemen in plaats van grote porties. Een constant aanbod van TMR-rantsoen helpt hierin. Daarin kan een koe niet selecteren en elke hap die ze neemt is in verhouding. Elke voeropname leidt onvermijdbaar tot een daling van de zuurgraad in de pens. Door kleine porties zijn dat echter lichte dalingen en ook kortdurend. Het is de kunst om de langdurige, diepe dalen te voorkomen omdat de koe daarvan moet herstellen.