Roodbonte Holstein doorspekt met zwarte genen

Bloedverversing, meer melk en de jacht op de hoogste genomicwaarden brengen steeds meer zwartbonte genen in de roodbonte Holstein-populatie.De roodbonte Holstein krijgt meer zwartbonte genen ingebracht om bloedverversing in de roodbontpopulatie te realiseren. Door intensief gebruik van Kian, Lightning en Stadel liep het bij de roodbonten op bloedvoering regelmatig vast. Gerard Scheepens, directeur coördinatie bij KI Samen stelt vast dat het al bijna noodzaak was om daarom gebruik te maken van de betere zwartbonte roodfactor (RF)-stieren. Pieter van Goor, fokkerijspecialist bij CRV, geeft aan dat gebruik van zwartbonte genen daarvoor ook al speelde. “Kian heeft immers ook deels een zwartbonte achtergrond en dat geldt ook voor Stadel.” Zeker de kans om met zwartbonte genen de genomicindexen voor roodbont snel op een hoger peil te brengen, draagt bij aan de vermenging van rood met zwart.Zeker de kans om met zwartbonte genen de genomicindexen voor roodbont snel op een hoger peil te brengen, draagt bij aan de vermenging van rood met zwart. “Daarnaast speelt de melkindex een grote rol”, stelt Edwin Boogaard, foktechnisch specialist van Heemskerk/ABS. “In Nederland werken we nog met twee bases. Een roodbonte stier met 500 kilo melk op roodbontbasis is op zwartbontbasis 0 kilo melk. Die krijg je niet verkocht in de Verenigde Staten en Canada. De inbreng van zwarte RF-stieren brengt de melkindex op een hoger niveau, waardoor er wél markt voor deze stieren ontstaat.”Van Goor zegt dat CRV er in elk geval aan hecht om bij gebruik van zwartbonte stiervaders te kijken naar die stieren die passen bij het roodbonte profiel. Dat betekent wat meer robuustheid, breedte, vruchtbaarheid en eiwitgehalte. Al geeft hij ook aan dat de robuustheid in de zwartbonte populatie wat dichterbij komt door de grote invloed van O Man. Gekruiste embryo's worden gewonnen bij een genetisch hoogwaardige zwartbonte koe. Het kan weer leiden tot een nieuwe, nog betere roodfactorstier. - Foto: Bert JansenHoge indexstierenRené de Wit erkent de robuustheid van O Man, maar ziet toch wat anders gebeuren. “De laatste jaren zien we juist de scherpere O Man-zonen als Snowman en Man-O-Man veel terug in de jonge (roodbonte) stieren”, stelt de Wit, werkzaam voor GGI-Holland. Het roodbonte ras onderscheidt zich er minder mee van zwart. “Man-O Man maakt de levensduur van O Man niet waar en de dochtervruchtbaarheid van Snowman is ver onder gemiddeld”, zo stelt De Wit vast. “Het zijn de extreme melkverervers en tevens scherpste stieren die ingezet worden om snel tot hogere totaal-indexen te komen. Ook met de forse inzet van Destry, als topper in exterieur, is dat geprobeerd.”Erik Laarhuis, foktechnisch specialist bij KI Kampen deelt de opmerkingen over Snowman en Destry. “Destry is op papier een exterieurtopper, maar met Goldwyn ervoor weet je dat je arm bespierde koeien krijgt. En dat is niet wat we bij roodbont willen.” Laarhuis vindt het belangrijk dat de roodbontfokdoelprincipes bewaard blijven: robuustheid, degelijkheid, bespiering en melkgehalten.‘Het is belangrijk dat de roodbontfokdoelprincipes bewaard blijven: robuustheid, degelijkheid, bespiering en melkgehalten.’Daarbij erkent hij ook dat er de laatste jaren weinig echte roodbonte topstieren zijn geweest die als stiervader inzetbaar waren. Boogaard en Laarhuis stellen dat ze eenvoudigweg meer toppers en kwaliteiten vinden bij de zwartbonte RF-stieren dan bij de echte roodbonten.” Dit wordt bevestigd uit het beeld van de afstammingen van de 54 roodbonte stieren die in 2016 in de overzichten in Boerderij zijn gepubliceerd (zie kader).Minder onderscheid tussen rood en zwartHet gevaar van de inmenging van de zwartbonte stieren is dat rood zich steeds minder van zwart onderscheidt. Terwijl eigenschappen als wat extra bespiering, conditie, robuustheid en hogere gehalten de roodbonten juist interessant maken. Met de race naar de hoogste genomics vervaagt het verschil nog sneller. Van Goor is het daar maar deels mee eens. “We zien gebruik van genomics als middel, maar we houden wel vast aan de verschillen in profiel tussen roodbont en zwartbont. Daarbij zien we in de genetische trends dat roodbont ook grote stappen vooruit zet, soms met inbreng van zwarte genen, en zo zwartbont goed kan bijhouden.” Zo ziet van Goor dat de moderne jonge roodbonte stieren nu ook weer voor vruchtbaarheid gemiddeld 2 à 3 punten boven de 100 scoren, waar tot voor kort veelal net onder de 100 heel gewoon was. “We zijn blij met deze trendbreuk.”Voor Scheepens is het belangrijk dat de keuzes juist zijn. “We zien dat het verschil in gehalten bewaard is gebleven ondanks de inmenging van zwartbont. Als je op gebied van fokken van stieren daar op let, blijven de oorspronkelijke verschillen tussen de twee Holstein-typen ook bewaard. We zien zelfs dat de productie van kilo’s vet en eiwit bij roodbont toeneemt terwijl die van zwartbont min of meer gelijk blijft. We blijken dus in staat om het nuttige te combineren met het aangename, of wel behoud van gehalten met meer melk bij roodbont.”Landelijk is er een lichte trend naar minder gebruik van roodbonte stieren. Landelijk is er wel een lichte trend naar minder gebruik van roodbonte stieren. Volgens Laarhuis is een van de redenen dat het zwartbonte ras weer iets breder, robuuster lijkt te worden. Boogaard vindt dit ook belangrijk. “Wij tekenen voor robuuste stieren die zorgen voor koeien die lang mee gaan. Bij te eenzijdige fokkerij gaan anders de fitnesskenmerken eraan, maar feit blijft dat de basisaanleg voor melk er in moet blijven.”Geen rood gebruiken in zwartAndersom zien we weinig gebruik van roodbonte stieren in de zwartbontpopulatie om stieren te fokken. Inzet van roodbonte stieren heeft gemiddeld juist een verlagend effect op de genomische cijfers, met name de melkindex, dus dat gebeurt amper. Wel is duidelijk dat roodbonte stieren met de juiste, gewenste eigenschappen wel ingezet worden door boeren om koeien te fokken. Kijk maar eens naar het gebruik van Kian, Kodak, Fidelity, Jerom en Jerudo op zwartbonte bedrijven. Toch voorspelt Scheepens wel gebruik van roodbont in de zwartbontfokkerij. “De zwartbonten lopen op den duur vast in de genomicfokkerij omdat hoog op hoog op papier het beste resultaat geeft. Dan wijken ze wel uit naar rood voor bloedverversing, zoals rood jaren terug uitweek naar zwartbont bloed.” Volgens de meeste kenners wordt ook bij roodbont nog veel te veel gestapeld. Dit om een genetisch zo hoog mogelijke aanleg te verkrijgen. Sommigen menen dat de ki-organisaties er beter aan doen om een breed pallet van stieren te fokken waaruit de veehouder keuze heeft, dan zich te richten op fokken van top-10 stieren qua genetische aanleg. Het is aan de veehouder om die stier te kiezen die toegevoegde waarde biedt op zijn veestapel. Slechts 11% van Holstein-stieren echt roodbontVan de 54 ingezette roodbonte Holstein-proefstieren/jonge stieren, die het afgelopen jaar (2016) in de Boerderij-proefstieroverzichten zijn gepubliceerd, hebben er 25 een roodbonte vader. De 29 andere stieren hebben een zwartbonte vader, allen met roodfactor. Van de 25 stieren die een roodbonte vader hebben zijn er nog maar zes (11% van het totaal) die daarbij ook zowel een roodbonte opa van vaderskant als van moederskant hebben. Als we dan nog een generatie verder kijken is er niet een 100% roodbont. Van de zwartbonte genen die in de roodbonte populatie gevloeid zijn komen die van Snowman vaak terug. Maar liefst in vijftien stieren. Dit komt vooral door vijfmaal de inzet van Kanu P (Colt P x Snowman) om hoornloze stieren te fokken. Ook het gebruik van stieren met Sympatico als vader of moedersvader (driemaal) en Tropical, Snow en Effort (ieder tweemaal) dragen bij. O Man zien we twaalf keer terugkeren in de genen en overlappen met vier van de stieren die Snowman in hun afstamming hebben, terwijl Snowman zelf ook weer een O Man-zoon is. Goldwyn komt elf keer voor in de afstamming van de roodbonten. Drie daarvan overlappen met de vijftien stieren die ook Snowman in hun bloedvoering hebben. De overige acht stieren krijgen Goldwyn bloed aangereikt via Aiko, Camion en Destry. Daarnaast zijn stieren als Man-O-Man, Durham en Rudolph ook geregeld terug te vinden.