Rechters kritisch over verduurzamingseis voor veehouders

De rechtbank Den Haag legde de provincie Noord-Brabant het vuur na aan de schenen tijdens de rechtszaak over de Interim Omgevingsverordening (IOV). Vooral het feit dat het een generieke regeling is die alle veehouders treft, verleidde de rechtbank tot veel kritische vragen.ZLTO en POV hebben de rechtszaak tegen de provincie Noord-Brabant gezamenlijk aangespannen, omdat de IOV veehouders verplicht hun stalsystemen te verduurzamen. Dat de rechters behoorlijk kritisch waren over de IOV, was voor ZLTO en POV een prettige meevaller. Een week geleden hadden ze de spoedprocedure over de IOV voor dezelfde rechtbank nog verloren.Zoals het nu lijkt, moeten onder de IOV veehouders uiterlijk 1 januari 2021 een vergunningaanvraag hebben gedaan en vervolgens uiterlijk 1 oktober 2022 de duurzame stalsystemen gerealiseerd hebben. Volgens ZLTO en POV worden alle Brabantse boeren op extreme kosten gedreven door de IOV voor uiteindelijk in de meeste gevallen een minimale milieuwinst. Alleen vlak naast een Natura 2000-gebied kan het zinvol zijn, stellen de ZLTO en POV-advocaten. “Boeren krijgen nu te maken met een individuele en excessieve last die ze vaak niet kunnen dragen”, aldus advocate Marieke Toonders.Geen gebiedsgerichte aanpakJuist het feit dat de regeling generiek geldt voor alle veehouders in Brabant en er geen sprake is van een gebiedsgerichte aanpak riep veel vragen op bij de drie rechters. “Hebt u als provincie de beperkte milieuwinst ook gezet tegenover de investeringen die gepleegd moeten worden? Waarom een generieke regeling en geen gebiedsgerichte?” Met deze vragen viel rechter Kroft meteen met de deur in huis. Volgens de provincie geven dergelijke milieumaatregelen de provincie meer bevoegdheden in het algemeen belang en dat rechtvaardigt een generieke regeling. “Het gaat om het terugbrengen van de totale stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden, we moeten van die stikstofdeken boven Brabant af”, aldus een medewerker van de provincie in een toelichting aan de rechter. Veel investeren voor weinig resultaatOngetwijfeld heeft het schema in de pleitnota van advocate Franca Damen die de POV vertegenwoordigt hierin een rol gespeeld. Chris van der Heijden, specialist ruimtelijke ordening en milieu van Van Dun Advies in Ulicoten, had voor alle dertien procederende POV-varkenshouders op een rij gezet wat de kosten zouden zijn van de aanpassing van de stalsystemen en de milieuopbrengsten. De afname van de uitstoot varieerde van 0,03 mol tot 0,95 mol, terwijl daar investeringen van € 100.000 tot ruim € 1,5 miljoen tegenover stonden. Het argument van de provincie overtuigde Kroft niet. “U kunt wel van die stikstofdeken af willen, maar die komt overal vandaan, van andere sectoren, uit het buitenland. Wat rechtvaardigt een generieke maatregel die alleen boeren treft en waarbij een bedrijf op 10 kilometer een grote investering moet doen voor 0,03 mol?” De rechtvaardiging is volgens de provincie vooral het aandeel van de veehouderij in de totale stikstofuitstoot. “Dat is substantieel groot”, aldus Henk Ullenbroeck van Pouderoyen Compagnons in Nijmegen, die de provincie bijstond tijdens de zitting. “Depositie draagt ver, 70% komt verder dan 5 kilometer vanaf de bron terecht.” Ullenbroeck is dan ook van mening dat de gehele veehouderij moet bijdragen aan een oplossing.Knelgevallenregeling ontbreektDe provincie moest erkennen dat er geen knelgevallenregeling aan de IOV is gekoppeld voor boerenbedrijven die door de IOV in grote problemen komen. “Wel hebben we een knelgevallenregeling”, zegt een provinciemedewerker. Op de vraag welke criteria er zijn om hier gebruik van te kunnen maken, moest ze het antwoord schuldig blijven. Er zijn tot nu toe geen voorbeelden, aldus de provincie.Dat in ieder geval de meeste van de ruim twintig procederende veehouders van ZLTO en POV er volgens advocaat Van Heijningen, die Noord-Brabant vertegenwoordigde, niet voor in aanmerking zouden komen, bleek uit zijn pleitnota.Provincie: voldoende geld bij veehouders en veel te oude stallenVolgens de advocaat van de provincie hebben die veehouders voldoende financiële middelen ter beschikking om die nieuwe stalsystemen te kunnen realiseren. Om te onderbouwen dat geen sprake is van een individuele en excessieve last die veehouders hebben onder de IOV, zoals ZLTO en POV aanvoeren, kwam de provincie met financiële gegevens naar voren tijdens de rechtszitting. Er zou sprake zijn van grote vermogens, tot meer dan € 3 miljoen, voldoende om de stalsystemen aan te passen, aldus Van Heijningen. Daarnaast gaat het volgens de provincie in de meeste gevallen om bijzonder oude stallen van dertig tot veertig jaar, die volgens de geldende afschrijvingsregels van de Kwantitatieve Informatie Veehouderij (KWIN) al lang de geldende vijftien- en twintigjaarstermijn (voor resp. varkens- en koeienstallen) hebben overschreden. “Deze veehouders hadden hun stallen al veel eerder moeten aanpakken en kunnen zich nu niet beroepen op het feit dat de provincie ze met de IOV voor het blok zet”, aldus de jurist van de provincie.Vervolg procedureVrijdag 14 februari moet duidelijk worden of de nieuwe IOV wordt aangenomen door Provinciale Staten. Daarin stellen Gedeputeerde Staten voor de termijn voor vergunningaanvragen te verschuiven van 1 april 2020 naar 1 januari 2021 en de realisatie van de bouw van 1 januari 2022 naar 1 oktober 2022. Van de rechtbank mogen ZLTO en POV hun reactie op de nieuwe IOV indienen voor 26 februari a.s. bij de rechtbank, vervolgens krijgt de provincie twee weken tijd voor een reactie. Onduidelijk bleef wanneer een uitspraak te verwachten is. Volgens enkele betrokken advocaten zal dat zeker niet voor eind april zijn.