Q-koorts zit echt overal

Q-koorts kan in stro zitten, in koebiest, in pakken koemelk. Het beleid moet op de helling, en de ratio moet het winnen van de emotie. Het verhaal ‘besmet of vrij’ is veel te zwart-wit.In grote balen stro uit Frankrijk hebben onderzoekers van het Jeroen Bosch Ziekenhuis uit Den Bosch meermalen de Coxiella burnetii, de kiem die Q-koorts veroorzaakt, aangetoond. In Nederlands stro vonden ze 'm niet. Maar niet alleen in Frans stro werd Q-koorts aangetoond, ook - soms zelfs heel veel - in koebiest, in pakken koemelk van de Albert Heijn, aan de handen en in de neus van mensen die met geiten in contact waren geweest of die hokken ingestrooid hadden, en in vijf van zes melkmonsters van geiten uit Mozambique. En in melk van onbesmette, gevaccineerde geiten.Zit Q-koorts overal?'Q-koorts is overal', schreef Halbe Rosema in zijn weblog enkele maanden geleden. Hij vertelde toen over aborterende koeien op zijn nieuwe bedrijf in Frankrijk, hoe ze er achter kwamen dat het om Q-koorts ging en hoe de vaccinatie met Coxevac - het schapen- en geitenvaccin dat ook in ons land wordt gebruikt - prima werkte bij zijn koeien. Het is nog maar net geleden dat Rosema dit schreef, en in die tijd beweerden de deskundigen hier nog dat Q-koorts bij koeien geen problemen gaf; maar inmiddels wordt ook in ons land abortus door Q-koorts bij koeien onderzocht.Ja, Q-koorts zit echt overalDe kopregel van Halbe's weblog blijkt een gevleugelde uitspraak. Q-koorts zit echt overal. Daar moest ik ook weer aan denken toen op 31 maart arts-microbioloog Peter Wever en moleculair bioloog Mirjam Hermans van het Jeroen Bosch Ziekenhuis hun Q-koorts-onderzoekjes presenteerden tijdens de eerste vergadering van de Nederlands Geitenhouderij Vakbond. Het ziekenhuis - bekend van zijn Q-koorts-poli - heeft sinds vorig jaar een PCR-test, waarmee vroegtijdig een Q-koortsinfectie kan worden opgespoord, nog voordat het lichaam antistoffen heeft aangemaakt.Mediacampagne tegen alle geitenNota bene Jos van der Sande van GGD Hart voor Brabant, de man die een bijna persoonlijke mediacampagne voert tegen alle geiten in Nederland, had gevraagd of met die PCR ook Q-koorts in geitenmelk kon worden aangetoond. En dat hebben Wever en Hermans gedaan. Contacten waren snel gelegd, omdat familieleden van enkele besmet verklaarde geitenboeren in het 'Jeroen Bosch' werken.‘Malaria’ kan soms wel eens Q-koorts blijkenDe geitenmelkmonsters uit Mozambique waren het gevolg van de toevallige omstandigheid dat Wever meedoet aan een onderwijsproject in dat land en van zijn nieuwsgierigheid als onderzoeker. De uitslagen van die monstertjes en sporadische gegevens uit andere Afrikaanse landen brachten Wever tot de uitspraak: ''Wij zeggen dat we in Nederland de grootste Q-koortsuitbraak ter wereld hebben, maar dat betwijfel ik. Ik denk dat in die landen nog veel meer Q-koorts voorkomt, maar niet wordt onderzocht. Als mensen daar koorts hebben denken ze aan malaria of aids, niet aan Q-koorts.''Na vaccinatie toch Q-koorts-positiefHet nieuws van de mensen van 'Jeroen Bosch' was voor de geitenboeren natuurlijk dat Q-koortsvrije geiten positief kunnen worden in de melk na vaccinatie. Eerder hadden deskundigen ook al toegegeven dat inenting van besmette geiten een verhoogde uitscheiding in de melk kan veroorzaken, maar nu blijkt dus dat dat ook kan bij onbesmette geiten. Bij een dubbele vaccinatie worden er maar liefst 12 miljard - als het goed is - dode Coxiella's bij een geit geïnjecteerd om haar te beschermen tegen een echte infectie.AfweermechanismeHet CVI in Lelystad onderzoekt nog of de kiemen in het vaccin echt dood zijn. Je moet er niet aan denken dat er wat levende Coxiella's zo worden ingebracht. Aan de andere kant komt de Coxiella-bacterie zo algemeen voor dat het ook weer niet zo'n drama hoeft te zijn; als er maar niet van die akelige consequenties aan zouden worden verbonden als je bedrijf een keer een positieve tankmelkuitslag heeft. Maar waar het eigenlijk om gaat, is dat je het afweermechanisme van de geit zodanig prikkelt dat de Coxiella zich niet meer snel vermeerdert in de geit en met name haar baarmoeder, zodat ze niet meer verwerpt door Q-koorts.Koebiest boosdoener of helper?Zo zou het feit dat veel geitenlammeren worden opgefokt met koebiest een mogelijke besmettingsroute kunnen zijn, maar het zou er juist ook omgekeerd voor kunnen zorgen dat de geitenlammeren al vroeg afweer opbouwen tegen de Q-koorts. Zo zien we ook dat er bedrijven die al enkele jaren geleden een Q-koortsuitbraak hebben gehad, nu geen problemen meer hebben. Daar hebben de geiten inmiddels op de natuurlijke manier zoveel afweer opgebouwd - mogelijk nog 'geboosterd' door vaccinatie - dat de Coxiella er niet meer gedijt.Risico duizend keer lagerDat is natuurlijk ook het doel van de massale vaccinatie en bijna iedere deskundige is er van overtuigd dat de vaccinatie verwerpen door Q-koorts kan voorkomen. En daarmee is dan het risico van de potentieel gevaarlijke uitstoot met een factor 1.000 verlaagd. Als je besmette mensen één op één terugvoert op geiten, zou door massale vaccinatie het aantal besmettingen in 2009 van 2.300 terugbrengen naar twee of drie.Coxevac werkt goedInmiddels voert een deel van humane volksgezondheidssector - onder aanvoering van de al genoemde Van der Sande - een felle campagne tegen afbouw van de maatregelen in de melkgeitensector. Vaccinatie zou niet 100 procent werken, er zouden meerdere jaren vaccinaties nodig zijn en zelfs bedrijven die geen abortusgolf hebben zouden voor zieke mensen kunnen zorgen. Het grootste deel van deze beweringen lijkt echter gebaseerd op speculatie. Alles wijst er op dat de vaccinatie met Coxevac goed werkt, zelfs op besmette bedrijven.Besmet of vrij? Het is te zwart-witWe moeten bij Q-koorts af van het besmet/vrij-verhaal. Er zijn in ons land vele duizenden bedrijven besmet met deze kiem. De Coxiella is bijna vergelijkbaar met andere omgevingsbacteriën die je bijna overal wel kunt aantonen en die je nooit zult kunnen uitroeien. Waar het om gaat is dat je de kiem niet de kans geeft om zich ergens extreem te vermenigvuldigen en daarvoor is vaccinatie de aangewezen weg.Huidige beleid bant Q-koorts niet uitAls de politici nou inzien dat je met het huidige ruimings- en sterfhuisconstructiebeleid voor de min of meer toevallig getroffen geitenbedrijven niet van de Q-koorts af komt. En de geitenboeren zodanig in het nauw drijft dat ze er alles aan doen om onder een positief tankmelkmonster uit te komen. Ook vaccinatie ontduiken om een akelige tankmelkuitslag te voorkomen. Als de ratio het nu eens zou winnen van de emotie. Dan zou je alle medewerking krijgen om een hele serie onopgeloste vragen te kunnen beantwoorden, om heel snel de effectiviteit van de vaccinatie nog beter te kunnen onderbouwen en zou de bereidheid om alle dieren optimaal te vaccineren aanzienlijk toenemen.Foto: Klaas Sjoerd Meekma