Pools zonder voorverkoop betalen opnieuw het best

De aardappelpools realiseerden in seizoen 2016-2017 veel hogere prijzen dan het jaar daarvoor. Enkele pools leverden voor Agria zelfs €7 tot ruim €8 per 100 kilo meer op dan in seizoen 2015-2016.Eenzelfde trend tekende zich af bij Innovator. Ook ten opzichte van het vijfjarige gemiddelde waren de verschillen zo groot. Daarmee komen de prestaties heel dicht bij de hoge prijzen in het seizoen 2012-2013. Met name bij Innovator zijn er ook pools die zelfs meer uitbetalen dan over oogst 2012.De poolprijs van Agria in de Boerderij-partij van 350 ton schommelt over vijf jaar gerekend rond €17 per 100 kilo. Bij Innovator komt deze prijs uit op €16 per 100 kilo. Afgelopen seizoen kwam het gemiddelde bij Agria in negen verschillende pools die al vijf jaar meedraaien in de vergelijking van Boerderij op zo’n €22,50 per 100 kilo geleverd in week 13, ofwel €5,50 meer dan het vijfjarig gemiddelde. Op hetzelfde leveringsmoment komt voor Innovator een prijs uit de bus van ruim €21,50 per 100 kilo, dit is ook €5,50 meer dan het gemiddelde in de afgelopen vijf jaar.Kenmerken fritesaardappelseizoen 2016-2017Elk fritesaardappelseizoen heeft zijn eigen kenmerken en eigenaardigheden, waaraan het later wordt herinnerd. Seizoen 2016-2017 kenmerkte zich door verschillende uitersten, of misschien zelfs wel extremen. Voor telers in verschillende teeltregio’s, met name in Zuidoost-Nederland en in het Rijnland, was de wateroverlast in juni 2016 van dusdanig grote aard dat verschillende percelen moesten worden afgeschreven. Die telers konden daardoor niet (altijd) voldoen aan hun leveringsverplichting. Daarbovenop kwamen de vernietigende hagelbuien die op 23 juni op verschillende plekken grote schade aanrichtten, niet alleen aan de gewassen.Desondanks bleven de prijzen op de termijnmarkt in juni en juli 2016 met € 15 per 100 kilo relatief bescheiden. Volgens Aviko Potato kwam dit vermoedelijk doordat de verwerkende industrie uitging van een areaaluitbreiding van 4,8% in de EU-5 (België, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland).Bekijk ook de video: Specialisten blikken terug op aardappelpool 2016                   Gemiddeld genomen waren de partijen wat minder grof dan een jaar eerder. - Foto: Koos GroenewoldDroge zomer van 2016Nadat het natte voorjaar zorgde voor het achterblijven van het gewas, zorgde de daaropvolgende droge zomer van 2016 voor een groeispurt, die leidde tot groeischeuren. Het droge en warme weer hield vervolgens aan, waardoor de nagroei beperkt bleef. Ook tijdens de oogst was er sprake van zeer droge omstandigheden.Volgens Leon Thijssen, accountmanager potato bij Agrea, zijn percelen die aanvankelijk kampten met wateroverlast, voorafgaand aan de oogst juist weer beregend. Schaap Holland-directeur Hans Geling geeft aan dat het natte voorjaar en het droge najaar zorgden voor structuurbederf, hetgeen tijdens de oogst veel harde kluiten gaf, ondanks vooraf beregenen. Hierdoor lag de rooibeschadiging bij Agria op bijna 24 punten (het tienjarig gemiddelde bij Schaap is 7,5 punten). Ook de blauwgevoeligheid nam bij verschillende rassen flink toe en het bleek moeilijk om aan de kwaliteitseisen van de fritesfabrieken te voldoen. Volgens Eriva-directeur Sjaak Ermers was de gemiddelde partij misschien zelfs afkeurenswaardig. “Gelukkig stelden de fabrieken zich vanaf het begin coulant op en daar heeft iedereen profijt van gehad.”Bekijk tabel op volledig scherm
Net als voorgaande seizoenen voert Schaap Holland het Agria-klassement aan. Afgelopen seizoen net als het seizoen ervoor met de pool zonder voorverkoop.Lage opbrengsten, weinig grofteOogst 2016 gaat ook wat betreft de lage hectareopbrengsten en geringe grofte de geschiedenisboeken in. Aviko Potato heeft het met gemiddeld 46,5 ton/hectare over het laagste gemiddelde van de afgelopen tien jaar. APF Holland noteerde gemiddeld 46,3 ton/hectare tegenover een langjarig gemiddelde van 52,7, en Nedato spreekt van 10% minder opbrengst. Sjaak Ermers van Eriva spreekt zelfs van een dramatische opbrengst: “40 ton/hectare netto was niet voor iedere Innovator-teler weggelegd”. In sommige gevallen was het dan ook spannend of het gecontracteerde volume ook daadwerkelijk kon worden geleverd.Eveneens opvallend was het gebrek aan grofte en de uiteenlopende maatsortering bij verschillende rassen. Pieter Boone van APF Holland kenmerkt de maatsortering als zeer uiteenlopend: “Soms meer dan 65 knollen per 10 kilo en soms duidelijk minder”. En bij Schaap Holland, een bedrijf dat sterk inzet op grove Agria’s voor verse frites, bleef het percentage 70 millimeter opwaarts afgelopen seizoen steken op 17%, terwijl 25% het streven is. Ten opzichte van oogst 2015 (31%, 70 millimeter op) liep het percentage 70 millimeter op zelfs met 14 procentpunten terug.Bekijk tabel op volledig schermHet ras Innovator levert in de pool zonder voorverkoop van Nedato het meeste op. In week 48 wisselen APF Holland en Schaap stuivertje.De Boerderij-partijenOm de poolprijzen van de verschillende poolbeheerders goed te kunnen vergelijken, zijn de fictieve Boerderij-partijen bepalend voor de netto-opbrengst. Deze partijen bevatten voor zowel Agria als Innovator 350 ton aardappelen. De partijsamenstelling is gebaseerd op een inventarisatie bij de poolbeheerders en vervolgens gemiddeld. Maatsorteringen, grondtarra en het percentage voer en drijvers vormen zo een afspiegeling van de oogst van 2016. Door het gebrek aan grofte en de extra grondtarra als gevolg van de droge omstandigheden tijdens de oogst, zijn de partijen aangepast. Bij het ras Agria uit zich dat in 2% minder product in de maat 50-70 millimeter en 2% meer 40-50 millimeter. De iets grovere Innovator heeft voor oogst 2016 1,4% minder 50 millimeter op, 1% meer 40-50 millimeter en 0,4% meer kriel. De grondtarra is voor beide rassen verhoogd van 2 naar 3%.In sommige pools kunnen de werkelijke percentages grondtarra, voer en drijvers afwijken van de Boerderij-partij die echter altijd leidend blijft in de poolvergelijking. De fictieve partijen zijn aangeboden in week 48, 13 en 22. Dit geeft inzicht in de bewaarstaffels van de verschillende pools. In het poolprijzenonderzoek zijn alleen de pools opgenomen die er qua poolvolume toe doen.Bekijk tabel op volledig schermDe looptijden verschillen per pool en de pools zonder voorverkoop starten pas na de oogst. Pools die lang doorlopen konden nog profiteren van hogere prijzen mits nog volume beschikbaar was. Hoge prijzen, lage saldo’sTot eind juli hadden de eerder opgetreden weersextremen weinig invloed op de prijzen op de termijnmarkt, die met € 15 per 100 kilo achteraf gezien relatief bescheiden bleven. Door de uitblijvende nagroei piekte de notering op € 26. Hans Geling van Schaap Holland vond de vrij hoge markt na de zomer van 2016 typerend. Deze droeg op het bedrijf bij aan de op vijf na hoogste uitbetalingsprijs sinds 1979.Pieter Boone van APF Holland: “De laagste hectareopbrengst sinds tijden ging gepaard met soms vrij forse kwaliteitsproblemen en uiteindelijk de op een na hoogste poolprijs van de laatste tien jaar. Oogst 2006 was enigszins vergelijkbaar, maar toen bood de termijnmarkt veel meer kansen”.Vooral de pools zonder voorverkoop profiteerden van de constant hoge marktprijzen. - Foto: Peter RoekVlak seizoen wat prijsontwikkelingen betreftZowel Sjaak Ermers (Eriva) als Wim van de Ree (Nedato) noemen het een vlak seizoen wat prijsontwikkelingen betreft. Ermers: “Met uitzondering van oogst 2015 blijkt de eerste beursnotering van Emmeloord in november de laatste tien jaar dé graadmeter voor de uiteindelijke prijs te zijn. Het prijsverloop viel uiteindelijk wel tegen en het surplus uit de termijnmarkt was afgelopen seizoen dan ook minimaal.”Voor oogst 2016 bestaat de top 5 in alle drie leveringsweken net als voor oogst 2015 vrijwel uitsluitend uit pools zonder voorverkoop. De 350 ton grote Boerderij-Agria-partij levert in week 13 het meeste op in de pool zonder voorverkoop van Schaap Holland: € 84.404,12. € 25.000 meer dan de maximale netto-opbrengst van oogst 2015. De eveneens 350 ton grote Boerderij-Innovator-partij levert met € 85.364,44 het meeste op in de pool zonder voorverkoop van Nedato. € 27.150 meer dan de maximale netto-opbrengst van oogst 2015.Nattigheid gevolgd door een droge zomer leidde tot veel kluiten en grondtarra tijdens het rooien. - Foto: Koos GroenewoldPools zonder voorverkoop gemiddeld beste keusDe top 3 van vijfjarige gemiddelden bestaat na seizoen 2016-2017 volledig uit pools zonder voorverkoop. Schaap Holland en Aviko Potato leiden opnieuw bij Agria respectievelijk Innovator.Niet alleen voor oogst 2016 rendeerde de pool zonder voorverkoop het beste. Zowel bij Agria als bij Innovator is dat gemiddeld over de afgelopen vijf jaar al het geval. Dat komt mede doordat een seizoen met slechte poolprijzen, seizoen 2011-2012, met netto-opbrengsten van gemiddeld € 7,28 (Agria) en € 7,01 (Innovator) per 100 kilo niet langer meetelt voor het gemiddelde.Bekijk tabel op volledig schermBij Agria vormen de pools zonder voorverkoop van Schaap Holland, Aviko Potato en Eriva de top 3. Het vijfjarig gemiddelde van de best betalende pool, Schaap, ligt na oogst 2016 € 3,44 per 100 kilo hoger dan het vijfjarig gemiddelde van de nummer 1 na oogst 2015, en het vijfjarig gemiddelde van Eriva ligt met € 17,35 ruim € 2,25 per 100 kilo hoger dan het tienjarig gemiddelde van € 15,08. Tekenend voor een aantal jaren met goede prijzen, met uitzondering van seizoen 2014-2015. Ook onderaan het poolklassement gemiddeld nog altijd een € 2,50 hogere gemiddelde netto-opbrengst dan na oogst 2015.Bekijk tabel op volledig schermIn het Innovator-poolklassement staat de pool zonder voorverkoop van Aviko Potato net als voorgaande jaren bovenaan. Daar doet ook een gemiddeld uitbetaalde kwaliteitstoeslag van € 0,249 per 100 kilo voor de relatief hoge onderwatergewichten en de goede bakkleur niets aan af. Nedato en Eriva completeren de top 3 met hun pools zonder voorverkoop. Schaap Holland kan bij Innovator niet meedoen in de top 3 van het poolklassement. De best betalende pool van de afgelopen vijf jaar betaalt na oogst 2016 € 3,51 per 100 kilo meer dan na oogst 2015. Bij de slechtst betalende pool is dit € 1,93 per 100 kilo.Van bruto 350 ton Agria’s blijft netto 40 millimeter opwaarts 329 ton over. De gesplitste maatsortering is alleen bij Schaap Holland van belang voor de uitbetaling. De Innovator-partij is een fractie grover dan de Agria-partij. Netto 40 millimeter opwaarts wordt 334,6 ton afgeleverd. Het grondtarrapercentage is verhoogd naar 3.Hoog prijsniveau door beperkt aanbodDe aardappelen konden vorig jaar slecht worden gerooid. Het seizoen kenmerkt zich door een nat voorjaar en tijdens de rooiperiode in september en oktober, was het erg droog, met name in België. Het beperkte aanbod aardappelen droog uit de schuur zorgden ervoor dat de prijzen op de fysieke markt op een relatief hoog niveau van start gingen. In de eerste maanden van het seizoen werd relatief weinig gehandeld, omdat het gros van de leveringen via contracten verliep. Het aprilcontract 2017 schoot eind september 2016 al omhoog naar € 26 op de termijnmarkt in Leipzig, toen bleek dat hele percelen konden worden afgeschreven.De fysieke markt begon in oktober mee omhoog te trekken met de termijnmarkt in Leipzig. De gemiddelde fysieke notering stond begin november op € 22 per 100 kilo. Dat is bijna € 10 hoger dan een jaar eerder. Het aanbod was kleiner dan de vraag, ook omdat de daadwerkelijke opbrengsten tegenvielen en de gemiddelde partij afkeurwaardig bleek, mede door rooibeschadiging van te harde kluiten en groeischeuren.Nadat in juli duidelijk werd dat de oogsten tegenvielen en een groot deel was verzopen, klom de prijs op naar een vrij vlak, constant hoog niveau. Het beperkte aanbod in combinatie met relatief hoge prijzen afgelopen seizoen, deed afname in verschillende rassen bij de verwerkende industrie flink variëren, om de productie draaiende te houden. Na de importaardappelen uit Polen tijdens de rooiperiode, werd het seizoen rustig gesloten, mede door aardappelen uit Zuid-Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk te halen. Dat zorgde ervoor dat de prijzen niet naar € 30 per 100 kilo stijgen en de omschakeling naar nieuwe oogst rustig verliep.Categorie 2-notering piekte in juniAgria’s gingen aan het eind van het seizoen wel voor € 30 per 100 kilo weg, waardoor de gemiddelde prijs van de categorie 2-notering op de beurs in Emmeloord in juni piekte.Korte HZPC-pool heeft geen week 13-prijsDe HZPC-Innovatorpool wordt dit jaar niet meegenomen in de Boerderij-poolvergelijking, maar apart behandeld. De reden is het erg kleine poolvolume ten opzichte van de andere bedrijven, vanwege het geringe aantal consumptietelers, en dat de pool eindigt in week 11. De in de Boerderij-poolvergelijking gepresenteerde prijs in week 13 is daarom enkel een doorgerekende, fictieve prijs en dat is goed beschouwd geen goede basis voor een reële vergelijking.In week 48 levert de Boerderij-Innovator-partij bij HZPC € 20 op. Afgaande op de kosten en toeslagen van het voorgaande seizoen, komt hier € 0,25 per 100 kilo aan saldo bovenop. Door de mindere kwaliteit en kleinere maatsortering zijn deze toeslagen echter veel minder vaak uitgekeerd dan in andere jaren. De pool omvat het volume van telers die minimaal twee hectare Innovator telen. Dat volume bleef de afgelopen jaren gelijk.De marktstemming kenterde nadat duidelijk werd hoeveel schade de overvloedige regen had veroorzaakt. - Foto: Bert Jansen“Ook bij HZPC kenmerkte oogst 2016 zich door meer blauw en meer rooibeschadigingen als gevolg van de droge omstandigheden tijdens de oogst”, zegt Somashekhar RS, manager afdeling consumptie van HZPC, uit Joure. “Om toch voldoende invulling te kunnen geven aan de vraag, stelden fabrieken hun kwaliteitsnormen naar beneden bij. Dat zorgde vanaf de oogst tot aan december voor opwaartse prijsdruk.” Tegelijkertijd gaat elk jaar een vast gedeelte van het volume in de voorverkoop en dat zorgde afgelopen seizoen voor een negatief effect op de poolprijs.Fontane de basis van de Agrea-Weuthen-poolDe Pool Transparant van Agrea-Weuthen maakt dit jaar geen deel uit van het reguliere Boerderij-poolprijzenonderzoek. Reden is dat de pool vrijwel uitsluitend uit de rassen Fontane, Challenger en Royal bestaat. Er zitten geen Agria’s in de pool, en slechts 14 hectare Innovator. Fontane is met iets minder dan 80% van het totale areaal verreweg het belangrijkste ras in de pool. Dan volgt Challenger met ruim 15%. De basispoolprijs voor deze rassen in week 13 bedraagt € 24,35 per 100 kilo.Zou de Agrea-Weuthen Pool Transparant toch het stramien van het Boerderij-poolonderzoek doorlopen, dan zou volgens de contractvoorwaarden van de Agrea-Weuthen-pool er voor Agria in week 13 een Boerderij-poolprijs van € 25,38 per 100 kilo uitrollen (basisprijs week 13 € 24,35 + € 1 rastoeslag Agria + € 0,21 krieltoeslag (0-40 millimeter) – € 0,14 grondboete – € 0,04 weegkosten) en voor Innovator € 25,32 per 100 kilo. Agrea-Weuthen zou daarmee dit jaar bij beide rassen bovenin het poolklassement vertoeven, terwijl de tonnages Agria en Innovator in de pool nihil tot nagenoeg nihil zijn. Reden voor Boerderij Agrea-Weuthen dit jaar apart te behandelen.Cash settlement-noteringenDat de Weuthen-poolprijs dit jaar het Boerderij-poolklassement zou aanvoeren, ligt niet aan een gehanteerde verkoopstrategie, maar is terug te voeren op de wijze waarop Agrea-Weuthen altijd zijn poolprijs vaststelt. Want niet de effectieve verkoop van aardappelvolumes op verschillende tijdstippen, maar het gemiddelde van de cash settlement (CS)-noteringen van week 45 (november) tot week 27 (juli) vormen de basis van de Agrea-Weuthen-poolprijs.De CS-notering is een gewogen gemiddelde van de ingebrachte fritesgeschikte aardappelnoteringen uit België, Duitsland, Frankrijk en Nederland. Telers zonder bodemgarantie ontvangen vervolgens de gemiddelde cash settlementprijs + € 0,25 per 100 kilo. Met bodemgarantie wordt € 0,50 op de gemiddelde cash settlementprijs ingehouden.Geen echte pool“Doordat de CS-noteringen van week 45 tot week 27 de basis vormen voor de Agrea-Weuthen-poolprijs, leidde dit er afgelopen jaar toe dat onze poolprijs hoger uitviel dan de gemiddelde beursnotering van het afgelopen seizoen”, vertelt Weuthen-directeur Ferdi Buffen.De pool van Agrea-Weuthen is volgens de definitie van een pool goed beschouwd geen echte pool, maar wordt door telers wel zo ervaren, zegt Buffen. Maar anders dan bij een echte pool kan bij onze pool een teler tot 1 november een volume uit de pool aan Weuthen verkopen tegen dagprijs, of meedingen op een tender.WateroverlastHet teeltgebied van Agrea-Weuthen ligt midden in het epicentrum van de wateroverlast van juni 2016. Tegelijkertijd moesten percelen die aanvankelijk met wateroverlast kampten, voorafgaand aan de oogst juist worden beregend. Het bedrijf stimuleerde telers om een deel op vaste prijs te telen, vanwege de areaaluitbreiding in de EU-5, om zo afzetzekerheid te hebben. Door de wateroverlast konden sommige telers echter net aan aan hun verplichtingen voldoen, maar soms ook niet.Mede geschreven door Annet Smale en Martijn Knuivers